ءبىلىمدى اقىن، الىمدى اعارتۋشى

 اقىمەتبەك انۋاربەك ۇلى

 قولعا قالام الۋدان بۇرىن زاھارا نۇرادىل قىزى تۋرالى ءار ءتۇرلى باسىلىمدارمەن راديولاردا ۇزدىك - سوزدىق جاريالانعان ماقالالارعا قايتالاي وي جۇگىرتىپ، ماقالا مازمۇندارىن كوڭىل تارازىسىنان تاعى ءبىر رەت وتكىزگەندەي بولدىم. زەردەلەي وقىعان ادامعا وسى ماقالالاردىڭ بارلىعى دەرلىك زاھارانىڭ قىرۋار ەڭبەكتەرىن ءار قىرىنان جۇيەلى دە ۇقىپتى زەرتتەگەن عىلمي ماقالالار ەكەندىگىن اڭعارۋ قيىنعا سوقپايدى.

ەگەر زاھارا «ءسوز اراسىن بوتەن سوزبەن بىلعايتىن ءبىلىمسىز اقىن» بولسا، زەرتتەرمەندەر زەرتتەۋ ماقالا جازۋ ەمەس ونىڭ جازعاندارىنا كوز قىرىن دا سالماس ەدى. سوعان قاراپ شينجياڭ قازاق پوەزياسىندا اتى الدىمەن اۋىزعا الىناتىن اقىندار قاتارىنان ورىن الىپ، ەل كوڭىلىنە ەسىمى ۇيالاعان اقىن دەگەن دايەككە تياناقتايمىز.

 زاھارانىڭ بويىنا بىتكەن تۋما اقىندىق تالانت، اعارتۋى مەن مادەنيەتى ەرتە دامىعان ورتا جانە ول تۋىپ وسكەن كوركى كوزدىڭ جاۋىن الاتىن ماقپال دالا جانە كەيىنگى مەكتەپ، قوعام تاربيەسى ونىڭ تولىق قاندى كەمەلدى اقىن بولىپ جەتىلۋىنىڭ ىرگە تاسى.

 زاھارا ادەبيەت الەمىنە 1962 - جىلى ورتا مەكتەپ وقىپ جۇرگەن كەزىندە - اق «اسەم تاۋ»، «وزەن» دەگەن ەكى  ولەڭىن «شۇعىلا» جۋرنالىندا جاريالاپ قادام تاستاعان اقىن. قيلى - قيلى، ءتۇرلى - ءتۇستى قوعامدىق سەبەپتەر سالدارىنان اي اۋىسىپ، جىل اۋناپ ون بەس جىل ۋاقىت زۋلاپ وتە شىقتى. قوعام وڭالىپ، كوڭىل ورنىققاننان كەيىن پوەزياعا دەگەن مەيىرىمدى جۇرەك پەن تازا سەزىم زاھارانىڭ قولىنا قايتالاي قالام ۇستاتىپ، 1970 - جىلداردىڭ سوڭىنان باستاپ ءۇرتىس ادەبي جاسامپازدىقپەن شۇعىلداندى. ءسويتىپ تەك ولەڭنىڭ وزىنەن «كوكتەم قىز»، «انا جىرى»، «سىڭعىرلى سىرلار»، «قوڭىر اۋەن» دەگەن ءتورت جيناق بەرىپ ۇلگىردى. بۇل جيناقتارداعى ولەڭدەر ەكشەلىپ، سۇرىپتالىپ الىنعاندىقتان قاي جاعىنان بولسا دا وقىعان ادامدى سۇيسىندىرمەي، تولعاندىرماي قويمايدى.

جىر جيناقتارىن وقىعاننان كەيىن ءسىز بۇل جيناقتاردىڭ ازاماتتىق وكتەم ۇنمەن قۇلاشىن كوسىلە سەرمەگەن زور تالانتتىڭ تۋىندىسى ەكەندىگىن اڭعاراسىز. ارينە، ءارقايسى ولەڭدەر جيناعىنىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىگى بولادى. ال زاھارا ولەڭدەرىنىڭ مازمۇنىنىڭ جان - جاقتىلىعى مەن تاقىرىپ كولەمىنىڭ اسا كەڭدىگى ءسىزدى ءتانتى ەتەدى. بىردە كۇمبىر - كۇمبىر، سىڭعىر - سىڭعىر قاعىپ تۇرعان كوڭىل كۇي ولەڭدەرى ءسىزدى ەلىتىپ الا جونەلسە، بىردە كوز قىتىقتار كوركەم كورىنىسكە تولى، تەحنيكانىڭ ءتىسى تيمەي تۇرعان كەزدەگى اتا مەكەنى كۇنەس - تالدى، سارقامىسقا قاراي ءسىزدى جەتەكتەي جونەلىپ تۋعان جەرىن قۇلاي سۇيەتىن اقىننان ادامدى ءسۇيىندىرىپ، جانىڭدى جادىراتار جاقسى جىر تۋاتىندىعىن ويىڭىزعا  ورالتادى،

 اقشيىنەن اداساتىن اتتى ادام،

 ورنەك باسىپ ءشي توقيتىن باپتى انام.

 قىزىل - قىزىل قىرعاۋىلدار قيقىلداپ،

 ور قوياندار ورعۋشى ەدى قاپتاعان.

 تولىقسيدى قىردا سەلەۋ اق ماڭداي،

 قىزعالداقتار قىزىل الاۋ جاپقانداي.

 قاراعاندار قاراپ تۇرعان قالىڭ قىز،

 ساۋدىراتىپ سارى مونشاق تاققانداي.

 دەگەن سياقتى جولدارداعى تۋعان جەرگە دەگەن اق ەدىل دە سەزىمتال ماحابباتى تابيعات كورىنىسىمەن ورانىپ، قىمتانىپ ءسىزدىڭ ىشكى جان دۇنيەڭىزدى جەلپىندىرىپ، شاتتاندىرىپ - اق جىبەرەدى.

 تىرشىلىك دۇنيەسىندە سانسىز قۇبىلىستاردى جولىقتىرامىز. ال وسى قۇبىلىستان ءماندى كورۋ، ال سول ماننەن بويشاڭ دا ويشاڭ پوەزيا جاراتۋ ازاماتتىق ەرلىك پەن ناعىز سۋرەتكەرلىكتى تالاپ ەتەدى. كەيدە، ءتىپتى، از عانا ۋاقىتتا العان اسەردەن بۇلقىنىپ تۇرعان بۇلا سەزىم، ءدامى تاڭدايدا قالاتىن كەسەك - كەسەك تارتىمدى دا ءدامدى جىرلار تۋدىراتىن ساتتەر دە اقىندىق ساپاردا ءجيى كەزىگىپ وتىرادى. بۇل اقىننىڭ ءبىلىم ورەسى مەن وي تولعامىنىڭ تاياز - تەرەڭدىگىمەن ولشەنەدى. زاھارا ولەڭدەرىندە وسىنداي جازىلعان ولەڭدەر ءبىرشاما مولشىلىق. «كوكنۇر» (چيڭحاي ولكەسىندەگى كول) دەگەن ولەڭىندە:

 شالقىدىق سولاي ماقتانىپ،

 كوسىلىپ ايدىن جاتتى الىپ.

 قالىقتاپ ءوتتى اقشا بۇلت،

 كوزىنەن مەرۋەرت جاس تامىپ.

 - دەسە، كوكنۇر كولىنىڭ ورتاسىنداعى قۇسارال كولى جونىندەگى، «قۇسارال» دەگەن ولەڭىندە:

 بالاپان اپپاق جۇمىرتقا،

 لىق تولعان تاستىڭ جاقپارى.

 جاتادى شۋلاپ ىمىرتتا،

 تىنبايدى تاڭعا جاقتارى.

وقىرمان، از تىنىستاپ بارىپ ويلاڭىزشى! كوز الدىڭىزعا قانداي كورىنىس كەلەر ەكەن. «قۇسارالدىڭ» اسپانى مەن جەرى قۇسقا تولىپ ءار ءتۇرلى اۋەندەر ءبىرىن - ءبىرى تولىقتىرىپ، مولىقتىرىپ نە ءبىر حيكىمەتتى داۋىس شىعارىپ رۋحاني الەمىڭىزدەگى قاتپار - قاتپار بولىپ شوگىپ جاتقان دۇنيەلەردى شايقاپ - شايقاپ جىبەرەدى ەمەس پە! مىنە بۇدان زاھاراعا ءتان كورەگەندىك پەن سەرگەكتىكتى، اقىل مەن پاراساتتىڭ استارىنداعى شىنايى دا شىمىر سەزىمدى كورگەندەي بولامىز.

 ءبىر ادام ەكىنشى ءبىر ادامنان نەسىمەن ارتىق كورىنەدى؟ ءبىر مەملەكەت ەكىنشى ءبىر مەملەكەتتەن نەسىمەن كۇشتى سانالادى - ونىڭ جاۋابى كوپكە تانىس ءبىر اۋىز ءسوز عانا. ول بولسا ونەر، عىلىم. ال زاھارا ونەر، عىلىم، ءبىلىم تۋرالى دا تولعاعان ەكەن:

 عىلىمعا سەن، عىلمي سانا ورناتىپ،

 عىلىمدا تۇر سەن ىزدەگەن بار باقىت.

 عىلىممەن، تەحنيكامەن وزعان ەل،

 السىزدەردى باسىنۋدا سورلاتىپ.

 وسى ءبىر شۋماق ولەڭگە ساعىزداي سوزىپ جازاتىن ءبىر ماقالانىڭ مازمۇنى سيىپ تۇر. مۇندا ادامنىڭ جىگەرىن قايراپ، نامىسىن شاباقتاپ العا ۇمتىلۋعا جەبەۋمەن بىرگە حالىقتىڭ ارمان - تىلەگى، جۇرەك قالاۋى، جانى مەن ارى قامتىلىپ جاتىر.

 ناعىز اقىن ءىلدالدالاپ، ولەڭ قۇراپ ەزىپ - قىرتىپ وقىرماندى سارپالداڭعا سالىپ، كۇيرەۋىك سەزىمگە كۇرمەلىپ وتىرمايدى. قايتا اعىل - تەگىل اقتارىلىپ، جۇرەكتىڭ قىلىن ءداپ باسىپ جان جۇيەڭدى جاۋلاپ الادى.

 جەر بەتىندە تابيعاتتان سۇلۋ، شىندىقتان ءادىل ەشنارسە جوق ەكەندىگىن جەتە ۇعىناتىن زاھارا شىندىق سەكىلدى التىن ارقاۋدى وزەك ەتىپ، تابيعات انادان ادەمى - ادەمى بوياۋلار، كوزدىڭ جاۋىن الاتىن سۇلۋلىقتاردى قابىلداپ وتىراتىندىقتان ولەڭدەرى قاي - قاشان دا جاتتىق دا ءسىڭىمدى، اسەرلى شۋماقتارعا قۇرىلادى.

 جاساندىلىق پەن ۇشقالاقتىق ادەتتەگى كىسىلىك تۇرمىسىمىزدا، قىزمەتتە عانا زياندى بولىپ قالماستان، شىعارماشىلىق تا دا اسا زياندى. بىزشە زاھارا جاسامپازدىعىندا بۇل ەكەۋىنىڭ قىلتى  بايقالمايدى.

 زاھارانىڭ اسىعىپ - ۇسىگىپ قولىنا قالام الىپ سۇيكەكتەتە جونەلەتىن اقىن ەمەس ەكەندىگى ونىڭ جازعاندارىنان ايقىن كورىنىپ تۇر. جىرلارىنداعى پاراساتتىلىق، بايسالدىلىق، كوشەلىلىك، زەردەلىلىك، ءوزىن - ءوزى كەڭ ۇستاپ اينالىمعا جەر قالدىرىپ بارىپ قالامعا قول سوزۋى ونىڭ ولەڭىن قۇدىرەتتەندىرىپ تۇر. ارتىق ايتىپ اسىپ - تاسىپ كەتپەيدى. ورىنسىز جاعىمسۋ، قيسىنسىز كىشپەيىلدىلىك تە ۇستانبايدى، ايتارىن اعىنان اقتارىپ باتىرا دا باتىل ايتادى. «ۇرشىق ءومىر» دەگەن ولەڭىندە:

 مۇسىركەدى مۇڭىمدى دا قوزعادى،

 ەندى مىنە ءوزىم سالدىم سوزبانى.

 ۇرشىق ەمەس قولىمداعى قالامىم،

 جۇرەگىمدى جۇلقىندىرعان ءسوز قامى.

 تىلەگىم بار تىرشىلىككە ءبىر عانا،

 ۇرشىق ءومىر العا قاراي زىرلاما.

 جىردىڭ بيىك مۇناراسىن جاسايىن،

 ەندى قالعان جالىنىمدى ۇرلاما!

 «تىلگە جەڭىل جۇرەككە جىلى ءتيىپ» تۇرعان بۇل شۋماقتار تۋرالى ءبىزدىڭ اۋىز اشۋىمىز باسى ارتىق اۋرە، ايتاردى مايموڭكەلەمەي ءوزى - اق ايتىپ تۇر.

جىر جيناقتارىندا ارناۋ ولەڭدەردىڭ ۇستايتىن سالماعى نەداۋىر، ايەلدەر (انالار، ايەلدەر، قىزدار) تاقىرىبى، جەر - سۋ، ورتا تاقىرىبى، اعالار، بالالار تاقىرىبى دەگەن سياقتى باعىتتامالى تاقىرىپتار. مۇنىڭ ىشىندەگى كوبىرەگى ايەلدەر تاقىرىبى، اۆتور وسى تاقىرىپقا ارمانسىز - اق ارالاسقانداي تۇرادى. بۇلاي بولۋى قاي - قاي جاعىنان ويلاساق تا ورىندى بولعان. ءبىر - بىرىنە ۇقساتپاي ءبىر تاقىرىپتا كوپ ولەڭ جازۋ ءبىر جاعىنان ويلاساق بىلىمدىلىك پەن شەبەرلىكتى ايگىلەيدى. مۇندا اسا ءبىر قيىندىق بار. ول «ءوزىن - ءوزى قايتالاۋ» دەگەن «الباستى» اقىندى اڭدىپ تۇرادى. ءمۇلت كەتتىڭىز «الباستى» باس سالادى، ال زاھارا ولەڭىندە شىندىقتى نەگىز ەتىپ ويعا قۇراتىندىقتان قايتالاۋ كەزدەسپەيدى.

انالار تۋرالى جازعاندا انالاردىڭ اسىل قاسيەتىن سىپايى تىلمەن جەتكىزىپ، قاي - قاشان دا انالاردىڭ گۇلدەي جايناپ، كۇندەي نۇرلانىپ تۇراتىن اسقار تاۋىمىز ەكەندىگىن، اسقاقتار بولساڭ ساباڭا ءتۇسىرىپ، ۇمىتسىزدەنسەڭ جىگەرىڭدى قايراپ، قۋات بىتىرەتىن اقىلدىڭ كەنى ەكەندىگىن، زامانا جۇگىن ەر ازاماتتارمەن تەڭ كوتەرگەن قوعامنىڭ قوزعاۋشى كۇشى ەكەندىگىن جىرلايدى. ال ايەلدەرگە دە «ايەل دەگەن ادامزاتتىڭ اناسى»، «ايەل دەگەن بالالاردىڭ پاناسى»، «سەن نەگە بۇگەجەكتەپ قورعاناسىڭ»، «تەڭسىڭ، تەڭبىز» دەپ جىگەرلەندىرىپ ەرلىككە، ورلىككە قاراي باۋليدى. وسى انالار تاقىرىبىنا جازىلعان «قوس ەنەم» دەگەن ءبىر ولەڭ بار. زەر سالا وقىسا وسى ولەڭ ادامعا تەرەڭ وي سالادى. ولەڭ اۆتوردىڭ جۇرەك تۇكپىرىنەن شىمىرلاپ شىققان ناعىز قۇرمەتتەن، ىزەتتەن تۋعان بولىپ قايسار - قاجىماس انالارعا ورناتىلعان قۇلىپتاس دەۋگە ابدەن بولادى. بۇل ولەڭدە سۋدىراعان سۇلۋ سوزدەر كەزدەسپەيدى. ومىردەگى ناقتى بولمىسقا پوەزيالىق ءار عانا بەرگەن.

كورمەگەن ەش ماقساتىنان جالتايىپ،

ەكەۋ عانا قالسا دا ۇيدە قالقايىپ.

ارقاسىندا انالاردىڭ ەڭبەكشىل،

ەسەيدى ۇلدار عىلىم قۋىپ مارقايىپ.

قوعامعا دەگەن جاۋاپكەرلىك پەن ماقساتتارىنا دەگەن تاباندىلىق، ۇرپاقتارىنا دەگەن مەيىرىمدىلىك پەن جىلىلىق انالاردى قيىنشىلىقتى ەلەڭ قۇرلى كورمەيتىن ءتوزىمدى، اسىل ارمان ارقالاعان انالاردىڭ ۇلگىسى ەتتى.

«ەڭبەگى باردىڭ ونبەگى بار» دەگەن ەمەس پە؟

 كەيدە شالقىپ قۋانىشتى كۇيگە ەرەك،

 نەمەرە مەن شوبەرەلەر ۇيمەلەپ.

 اجەلەرگە بالعىن ۇنمەن ءان شىرقاپ،

 باساتۇعىن بالاۋساداي بيگە كەپ.

 كوڭىلىنىڭ ايدىنىندا جاز بولىپ،

 جاتقانداي توپ بالاپاندى قاز قونىپ.

 وركەندەرىن باسىپ ىستىق باۋىرىنا،

 وتىراتىن ايمالاقتاپ ءماز بولىپ.

اتا - انا ءۇشىن بۇدان ارتىق باقىت بار ما؟ نەمەرە، شوبەرەلەر ورتاسىندا مارە - سارە بولىپ وتىرسا سونىڭ ءوزى جاندى جادىراتىپ، بۇرىنعى تارتقان جاپاسىن ۇمىتتىرىپ مىڭ جاساپ قالادى ەمەس پە!

ءار اقىننىڭ وزىندىك دارالىعى مەن جازۋ مانەرى بولادى - عوي. زاھارا  شىندىقتى نەگىز ەتىپ ولەڭدى ويعا قۇرىپ، ۇعىمدى، جاتتىق جازۋعا ۇمتىلاتىن، سەزىمىن اقىلعا باعىندىرىپ ويىن ادەمى دە سۇلۋ شىعاراتىن. ولەڭنىڭ حالىق جىرلارىمەن تامىرلاسىپ جاتۋىنا باسا نازار اۋداراتىن ۇشقىر ويلى، شەشەن ءتىلدى تالعامپاز اقىن.

«ءار ادام جازىلماعان ءبىر - ءبىر كىتاپ» دەگەن كيەلى ءسوز بار. قاي جاعىنان قاراساڭىزدا بۇل اسا ءبىر ءدانىشپاندىق تۇجىرىم - عوي. شىنىندا سولاي - اۋ، زاھارا ساباق وتۋمەن، ولەڭ جازۋمەن عانا اينالىسىپ قالعان جوق، ول ادەبيەتتى تانۋ، ءبىلۋ جاعىندا دا كوپ ىزدەنگەن، كوپ ويلاپ، كوپ زەرتتەۋلەر جۇرگىزگەن تۇنىق ويلى بىلگىر. «كەرقۇلا اتتى كەندەباي»، «اڭگىمە شەبەرلىك مەكتەبى»، «سونەت تۋرالى از ءسوز»، «قۇندى ءسوز قۇنارلى ويدان تۋادى»، «ماحاببات شەجىرەسى»، «الاۋلاعان اق ساعىمنىڭ ايتارى» سياقتى 20 عا جۋىق ماقالاسى بار.

ال ءبىر جازۋشى نە اقىننىڭ جاسامپازدىعى تۋرالى ارناۋلى زەرتتەۋ كىتابىن جازعان ادامدار ساۋساقپەن سانارلىقتاي ما ەكەن دەيمىن. ال ادەبيەت تانۋ عىلىمىنىڭ بىلگىرى زاھارا اقىن تاڭجارىقتىڭ شىعارمالارى تۋرالى «تاپقىر اقىن تاڭجارىق» دەگەن كىتاپ جازىپ، تاڭجارىق شىعارمالارىن جان - جاقتى تانۋدى تەرەڭدەتىپ، تاڭجارىق تانۋ عىلىمىن جاڭا ءبىر ورەگە كوتەردى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا، وسىنىڭ ءوزى - اق زاھارانىڭ ادەبيەت تانۋ، بىلۋدەگى قابىلەتى مەن ورەسىن بەلگىلەيدى. وسى كىتاپتىڭ ىشىندەگى «تاڭجارىق دارا ستيلدەگى اقىن» دەگەن ماقالاسى قازاقستان كوركەم باسپاسىنان شىققان «تاڭجارىق تاعىلىمى» اتتى كىتاپقا ەنگىزىلگەننەن كەيىن شەتەلدەگى وقىرمان قاۋىم اراسىندا جاقسى اڭىس قوزعادى.

زاھارا شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتى فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ وقىتۋشىسى، ونىڭ بۇكىل ءومىرى داڭقتى دا جاپالى ۇرپاق تاربيەلەۋگە ارنالعان ءومىر. كۇندەلىكتى ۇزىلمەي جالعاسىپ تۇراتىن ساعاتتىق  ساباقتار دايىندىعى ءۇشىن قانشالىق ۋاقىت پەن ەڭبەكتى قاجەت ەتەتىندىگىن وقىتۋشىلاردان ارتىق بىلەتىن ادام جوق. زاھارا وتەتىن ساباعىنىڭ وقۋلىقتارىن مۇقيات زەردەلەپ، كونىسپەكتى مۇقيات جازىپ بارىپ كلاسقا كىرەدى.

 وقۋشىلاردى وزىنە باۋراۋ جاعىنان ساباق ءوتۋ ونەرىنىڭ تارتىمدىلىعى مەن ساباقتىڭ سىڭىمدىلىگى جاعىنان ۇعىمدى ءتىل، جاقسى ءتاسىل ارقىلى ءوز ءبىلىمىن وقۋشىنىڭ بىلىمىنە اينالدىرۋ جاعىنان سىڭىرگەن ەڭبەگى ۇشان تەڭىز. ول جاسامپازدىقپەن ساباق وتكەندىكتەن ۇنەمى وقۋشىلاردىڭ القاۋى مەن قۇرمەتىنە بولەنىپ وتىردى. ال مەكتەپ ۇيىمى دا بۇل ەڭبەگىن ەرەكشە باعالاپ، سيلىق كۋالىگىن جىل - جىل سايىن بەرىپ تۇردى. ول تاعى ساباق وتۋدەن سىرتقى ۋاقىتتان پايدالانىپ وقىتۋدىڭ قاجەتى مەن تالابىنا ساي مەكتەپ ۇيىمىنىڭ ورنالاستىرۋىمەن وقۋلىعى جوق ساباقتىڭ وقۋلىعىن جازۋ جانە قۇراستىرۋ قىزمەتىن بارىنشا بەلسەندىلىكپەن ىستەپ، وقۋ - وقىتۋدىڭ شۇعىل قاجەتىن قامتاماسىزداندىردى. ول جازعان وقۋلىقتار باي مازمۇنعا، وسكەلەڭ عىلميلىققا يە بولىپ كوكەيگە قونىمدى، ۇعىنىقتى، وقۋشىلار تەز تۇسىنەتىن ەرەكشەلىككە يە بولىپ وقۋلىق جازۋداعى قابىلەتى مەن شەبەرلىگىن ايگىلەدى. سوندىقتان ۇيىمنىڭ، وقىتۋشىلاردىڭ، وقۋشىلاردىڭ قىزۋ قولداۋىنا، ماداقتاۋىنا يە بولدى. «جازۋدىڭ نەگىزگى بىلىمدەرى»، «ءتىل - ادەبيەت نەگىزگى بىلىمدەرى» دەگەن وقۋلىقتارى باسپادان شىقتى. «قازىرگى قازاق ءتىلى» وقۋلىعىنىڭ ەكى رەتكى جازىلۋىنا قاتىناستى. «حانزۋشا - قازاقشا اۋدارما كاسىبىنە ارنالعان جاتتىعۋ سۇراۋلارىن» بىرلىكتە جازىستى. «جازۋشىلىق» وقۋلىعىنىڭ رەداكسياسىن قارادى. بۇل وقۋلىقتار شينجياڭ جاستار - ورەندەر باسپاسىنان جانە شينجياڭ وقۋ - اعارتۋ باسپاسىنان جارىق كوردى.

 ال قازاق ءتىلىن ۇيرەنەتىن حانزۋ وقۋشىلارى ءۇشىن «قازاق تىلىنەن نەگىز» (ەكى كىتاپ)،  «قازاق ءتىلى وقىتۋ پراكتيكاسى» (ەكى كىتاپ)، «قازاق ءتىلى وقۋلىعى» (ءتورت كىتاپ)، «قازاق ءتىلى وقىتۋ پراكتيكاسىنىڭ جاتتىعۋى»، «ادەبي شىعارمالاردان تاڭدامالىلار»، «قولدانىلمالى جازۋشىلىق بىلىمدەر»، «قازاق تىلىندە سويلەسۋ» سياقتى 12 كىتاپتى جەكەلەي قۇراستىردى. وسىنداي ەڭبەكتەرىن باعالاعان مەكتەپ ۇيىمى ونى «ۇلگىلى وقىتۋشى» جانە «ۇزدىك وقۋلىق قۇراستىرۋشى» دەپ ماراپاتتاپ سيلاپ داڭق كۋالىگىن بەردى.

زاھارا ادەبيەت - كوركەمونەردىڭ بارلىق سالاسىندا ۇمتىلىس جاساپ، جالىقپاي ۇيرەنىپ، تالىقپاي ىزدەنىپ، مول - مول ميۋا بەرىپ حالىقتىڭ جۇرەگىنە ۇيالاعان قالامگەر. ول سازگەرلىك ءبىلىمىن ۇيرەنىپ، ونىڭ قىرى مەن سىرىن جەتە ۇعىنىپ ول سالادا دا جاسامپازدىقپەن شۇعىلدانعان. اۋەنىن دە، ءسوزىن دە ءوزى جاسامپازداعان 36 ءتول تۋمالىق ءاننىڭ اۆتورى. بۇل اندەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى ورتالىق حالىق راديو ستانسياسى مەن شينجياڭ حالىق راديو ستانسياسىندا ءجيى - ءجيى ورىندالىپ، ەل - جۇرتتىڭ جاقسى باعاسىن الىپ ءجۇر.

زاھارا نۇرادىل قىزىنىڭ ءبىز جوعارىدا اتاپ وتكەن ەڭبەكتەرىنىڭ قاداۋ - قاداۋ جەمىسى رەتىندە «جۇڭگو از ۇلت جازۋشىلارى»، «جۇڭگو جازۋشىلار قوعامى ۇلكەن سوزدىگى»، «20 - عاسىر جۇڭگو قازاق جازۋشىلارى»، «20 - عاسىر جۇڭگو قازاق سازگەرلەرى»، «20 - عاسىر ادەبيەت قامباسى» جانە جوعارى دارەجەلى زيالىلاردى تانىستىرعان «جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جانى»، «ايتىس بۇگىن مەرەكەسى حالىقتىڭ» سياقتى سوزدىكتەر مەن ءىرى باسىلىمداردا ەسىمى اۋىزعا الىنىپ، ءومىرى مەن ەڭبەكتەرى تانىستىرىلدى.

 ول قازىر مەملەكەت جانە شينجياڭداعى 10 نەشە عىلمي  قوعامنىڭ جانە قوعامنىڭ باس القاسى جانە مۇشەسى. ءبىز بۇدان كەيىنگى جاسامپازدىق ساپارىنا شىن نيەتپەن ساتتىلىك تىلەيمىز!

