<%@LANGUAGE="JAVASCRIPT" CODEPAGE="65001"%>
中文 哈文

باس بەت>>ۇكىمەت ءىسىن جاريا ۇستاۋ>>ۇكىمەتىڭ قىزمەت بايانداماسى

ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداما (2010-جىل)

 

 

ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداما

2010- جىلى  اقپاننىڭ 23- كۇنى ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق  12- كەزەكتى حالىق قۇرىلتايىنىڭ 3- ماجىلىسىندە جاسالدى

 

اۆتونوميالى وبلىستىڭ باستىعى   ماۋكەن سەيىتقامزا ۇلى

 

ۋاكىلدەر:

قازىر مەن ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق 12 - كەزەكتى حالىق ۇكىمەتى اتىنان ماجىلىسكە ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداما جاسايمىن، قاراپ شىعۋلارىڭىزدى ءارى اۆتونوميالى وبلىستىق ساياسي كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ پىكىر بەرۋىن سۇرايمىن.

ءبىرىنشى، 2009- جىلعى قىزمەتتەرگە شولۋ

وتكەن جىل جاڭا عاسىردان بەرى اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ دامۋى اۋىر سىننان وتكەن ءبىر جىل بولدى. ءبىر جىلدان بەرى ءبىز حالىقارالىق فينانس داعدارىسىنىڭ جانە ۇرىمجىدە تۋىلعان «5- شىلدە» ۋاقيعاسىنىڭ سوققىسىنا بەلسەنە توتەپ بەرىپ، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ، حالىق ۇكىمەتىنىڭ جانە وبلىستىق پارتكومنىڭ دۇرىس باسشىلىعىندا ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ دامۋ جالپى جاعدايىنا عىلمي دامۋ كوزقاراسىمەن ءبىرتۇتاس باسشىلىق ەتۋدە تاباندى بولىپ، وبلىستىق پارتكومنىڭ قىزمەت ءماجىلىسى مەن اۆتونوميالى وبلىستىق 12- كەزەكتى حالىق قۇرىلتايىنىڭ 2- ماجىلىسىندە بەلگىلەنگەن نىسانا مەن مىندەتتەردى تىعىز توڭىرەكتەپ، وبلىسىمىزداعى ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسىن ىنتىماقتاستىرىپ جانە باستاپ، سەنىمدى بەكەمدەپ، قيىنشىلىققا مويىماي العا ۇمتىلىپ، باسىمدى قوزعاۋشى كۇشكە، باسەكەنى ورايعا اينالدىرىپ، «ەكونوميكانى ارتتىرۋعا ، حالىق تۇرمىسىنا، ورنىقتىلىققا كەپىلدىك ەتۋ» شارالارىن جاپپاي تياناقتاندىرىپ، ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ ورنىقتى دا ءبىرشاما تەز دامۋىن جۇزەگە اسىردىق. وبلىس بويىنشا ءوندىرىستىڭ جالپى قۇنى 75 ميلليارد 480 ميلليون  يۋانعا جەتىپ، ٪14 ارتاتىندىعى، مۇنىڭ ىشىندە وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىڭ ءوندىرىس جالپى قۇنى 34 ميلليارد يۋانعا جەتىپ، ٪14.5؛ تارباعاتاي ايماعىنىكى 29 ميلليارد 810 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪16؛ التاي ايماعىنىكى 11 ميلليارد 660 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪7.7 ارتاتىندىعى؛ وبلىس بويىنشا 1- كاسىپ سالاسىنىكى 20 ميلليارد 940 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪9.8؛ 2- كاسىپ سالاسىنىكى 27 ميلليارد 330 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪20.2؛ 3- كاسىپ سالاسىنىكى 27 ميلليارد 200 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪11.3 ارتاتىندىعى؛ ءۇش كاسىپ سالاسىنىڭ سالىستىرماسى 36.1 : 36.2 : 27.7 قاتىناسىنا رەتتەلەتىندىگى؛ قازىنانىڭ ادەتتەگى مەجە ەسەپ كىرىسى 4 ميلليارد 940 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪12، تۇرعىنداردىڭ تۇتىنۋ باعاسى ٪0.8  ارتاتىندىعى مەجەلەندى.

شارۋالار كىرىسى جاپپاي ارتتىرىلىپ، جاڭاشا اۋىل - قىستاق قۇرىلىسى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىلدى. شارۋالار كىرىسىن ارتتىرۋدى ۇيىتقى ەتۋ توڭىرەكتەلىپ، جوعارى ءونىمدى ەگىمشىلىك، وسى زامانعى مال شارۋاشىلىعى، ەرەكشە جەمىس - ورمان جانە ەڭبەككۇش شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋى بارىنشا جەبەلدى. استىقتىڭ جالپى ءونىم مولشەرى 3 ميلليون 492 مىڭ تونناعا جەتكىزىلىپ، ٪47.1 ارتتى. اۆتونوميالى رايوننىڭ قۇرىلعىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ناق مايدان ءماجىلىسى ءساتتى وتكىزىلىپ، قالتقى، كۇمبەزشە قالتقى جەكە - جەكە  33 مىڭ جانە 53 مىڭعا جەتىپ، شينجياڭ بويىنشا ٪20 تى يەلەدى. 3 ميلليون 185 مىڭ مۋ جاسىل ازىق - تۇلىك، شيكىزات بازاسى قۇرىلىپ، شينجياڭ بويىنشا ٪60 تى يەلەدى. اۋىل شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىرۋ اياق الىسى جەدەلدەتىلىپ، باستاماشى كاسىپورىندار، شارۋالار، بازالار تىعىز بايلانىستىرىلىپ، جەمىس - ورمان، كوكونىس، سۋ ونىمدەرى، ەت، ءسۇت، شىرعاناق، ازىقتىق ساڭىراۋقۇلاق  سياقتى ەرەكشە كاسىپتەر تەز قارقىنمەن دامىتىلدى، شىڭگىل اۋدانى «جۇڭگوداعى اۋىل شارۋاشىلىق كاسىبى ەكونوميكاسىن دامىتۋداعى ءجۇز مىعىم اۋداننىڭ ءبىرى» بولىپ باعالاندى. مال شارۋاشىلىق قۇرىلىسى جىلى قيمىلى ورىستەتىلىپ، «اۋىلداردا مىڭ تۇياق، قىستاقتاردا ءجۇز تۇياق، وتباسىلارىندا ون تۇياق ساپالى ساۋىن سيىر بولۋ»، «حالىقتى سۇتشىلىكپەن اۋقاتتاندىرۋ» جانە جوعارى ولشەمدى باعىمشىلىق شاعىن رايونى ينجەنەرياسى قۇرىلىسى بارىنشا ىلگەرىلەتىلىپ، وبلىس بويىنشا قولدا ساقتالعان مال 13 ميلليون تۇياققا جەتىپ ٪0.6 ارتىپ، مال شارۋاشىلىعى شارۋالاردىڭ كىرىسىن ارتتىرۋداعى ماڭىزدى كاسىپكە اينالدى. ەڭبەككۇش شارۋاشىلىعىنىڭ ناتيجەسى كورنەكتى بولىپ،   رەت - سانى بويىنشا 666 مىڭ  ەڭبەككۇش سىرتقا شىعارىلىپ، 2 ميلليارد 20 ميلليون يۋان كىرىس ەنگىزىلدى، بۇل شارۋالار كىرىسىن ارتتىرۋدىڭ تىكە ءارى ءونىمدى تاسىلىنە اينالدى. اۋىل شارۋاشىلىعىن كۇشەيتۋ، شارۋالارعا تيىمدىلىك جاساۋ ساياساتى جاپپاي تياناقتاندىرىلىپ، اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋعا جەرگىلىكتى قازىنادان  2 ميلليارد 830 ميلليون يۋان قارجى قوسىلدى. ەگىنجاي سۋ يگىلىگى، ەلەكتر تورابى، حابارلاسۋ، جول، اۋىز سۋ، شالشىق گاز سياقتى نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسى كۇشەيتىلىپ، 27 مىڭ شالشىق گاز كولشىگى جاڭادان جاسالىپ،  293 مىڭ ادامنىڭ اۋىز سۋ حاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى شەشىلدى، 6 مىڭ 600 شارۋانىڭ اۋىل شارۋاشلىق ماشينا جابدىقتارىن ساتىپ الۋىنا قوسىمشا قاراجات بەرىلدى. اۋىل - قىستاق ورتاسىن وڭاۋ، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ، وركەندەتۋ، مالشىلاردى وتىرىقتاندىرۋ، سىلكىنىسكە ءتوزىمدى بەيقۇت ءۇي جانە سۋ قويماسى رايوندارىنداعى ەلدى كوشىرۋ سياقتى قىزمەتتەر تىڭعىلىقتى ورىستەتىلىپ، 38 مىڭ شارۋا كەدەيلىكتەن قۇتىلدى، 10 مىڭ مالشى وتباسى وتىرىقتانىپ،  سىلكىنىسكە ءتوزىمدى 117 مىڭ بەيقۇت ءۇي جاڭادان سالىندى. 460 شارۋالار كاسىپتىك كووپەراتيۆى قۇرىلىپ، شارۋالاردىڭ كىسى باسىندىق تازا كىرىسى 819 يۋان ارتىپ، 5 مىڭ 616 يۋانعا جەتىپ، تاريحي ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزىلدى.

ءىرى كاسپورىندار، ءىرى توپتار ارت - ارتىنان ىرگە تەۋىپ، جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋ اياق الىسى جەدەلدەتىلدى. ابزال بايلىقتى كادەگە جاراتۋ جانە ءىرى كاسىپورىن، ءىرى توپ ستراتەگياسى بۇلجىتپاي اتقارىلىپ، كومىر حيميا ونەركاسىبى جەدەل ىلگەرىلەتىلىپ، چيڭحۋا، شينۋىن توبى مەن جۇڭگو ەلەكتر قۋاتىن قارجىلاندىرۋ سەرىكتىگىنىڭ كومىردەن تابيعي گاز ءوندىرۋ وبيەكتىسىنىڭ ىرگە تاسى قالاندى. ەنەرگيا سالاسى جەدەل دامىتىلىپ، جىرىنتاي 2 - دارەجەلى جانە تەكەس تاۋ ساعاسى سۋ ەلەكتر ستانسيالارىندا توك تاراتىلدى، سىنتاس، سارىكتى سياقتى 9 سۋ ەلەكتر ستانسياسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى، جۇڭگو ەلەكتر قۋاتىن قارجىلاندىرۋ سەرىكتىگىنىڭ شيحۋداعى جىلۋ ەلەكتر وبيەكتىسىندە جۇمىس باستالدى. جينفىڭ عىلىم - تەحنيكا سەرىكتىگىنىڭ بۋىرشىنداعى جەل ەلەكتر ستانسياسى تورابى بىرىكتىرىلىپ، توك تاراتىلدى. حۋاديان سەرىكتىگىنىڭ بۋىرشىنداعى جەل ەلەكتر ستانسياسىندا جاپپاي جۇمىس باستالدى، جۇڭگو گۋاڭدۇڭ يادرولىق ەلەكتر سەرىكتىگىنىڭ جەمەنەيدەگى جەل ەلەكتر ستانسياسى مەن مايتاس جەل ەلەكتر ستانسياسىنىڭ 2- مەرزىمدىك قۇرىلىسىنىڭ اياق الىسى ءساتتى بولدى، سالىنىپ جاتقان جانە سالىنعان جەل ەلەكتر ستانسيالارىن ماشينالاندىرۋ جالپى مولشەرى 100 مىڭ كيلوۆاتتان استى. كەن اشۋ جانە بايلىقتى بارلاۋ اياق الىسى جەدەلدەتىلدى، موڭعۇليا (شياڭگاڭ) ەنەرگيا توبىنىڭ توتىقسىزداندىرىلعان تەمىر جانە كوكىس، زىجين كەن كاسىبى توبىنىڭ تەمىر ۇگىندىسىن تاسىمالدايتىن قۇبىر وبيەكتىسىنىڭ، اشىلى مىس كەنى قالدىعىنان جان - جاقتى پايدالانۋ جانە تولى اۋدانىنىڭ جاۋجين كەنشىلىگىنىڭ رۋدا سۇرىپتاۋ وبيەكتىسىنىڭ اياق الىسى ءساتتى بولىپ، كەن بارلاۋعا ءبىر ميلليارد 220 ميلليون يۋان قارجى قوسىلدى. ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ، قۇراۋدى تەجەۋ جانە لاس زاتتى ازايتۋ شارالارى ءونىمدى تياناقتاندىرىلىپ، ىلە ماي - سىتى سەرىكتىگىنىڭ كومىرتەكتى كرەمني مەش گازى جيناپ الىندى جانە فارفور وندىرۋدە ىعىستىرىلعان لاس سۋ تازارتىلىپ قايتا پايدالانىلدى. تەحنيكانى جاڭالاۋ تەبىنى ارتتىرىلىپ، استىق،  ماي، وراۋلى تەمەكى، قانت ، اراق، بولات - تەمىر، ءسۇت ونىمدەرى سياقتى ءداستۇرلى كاسىپتەردىڭ دارەجەسى جوعارىلاتىلدى. «ونەركاسىپ رايونى قۇرىلىسى جىلى» قيمىلى ىشكەرىلەي ورىستەتىلىپ، وبلىس بويىنشا 8 ءتۇيىندى ونەركاسىپ رايونى مەملەكەت جانە اۆتونوميالى رايون دارەجەلى ونەركاسىپ رايونىنا ەنگىزىلدى. كۇيتۇن - مايتاۋ مۇناي - حيميا ونەركاسىپ رايونىنداعى 11 وبيەكتىدە، بۋرىلتوعاي ونەركاسىپ رايونىنىڭ نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىندا جاپپاي جۇمىس باستالدى. «قازاقستان ساۋدا كەڭەسى»، «شي - ان ساۋدا كەڭەسى»، «ءۇرىمجى ساۋدا كەڭەسى»،  «شيامىن قارجى باۋراۋ كەڭەسى» سياقتى كورمە مىنبەسىنەن تولىق پايدالانىلىپ، ساۋداگەر شاقىرىپ قارجى ەنگىزىلىپ، شىنحۋا، جۇڭمەي، گۋاڭحۇي، ەرەكشە ترانسفورماتور سياقتى ءىرى كاسىپورىن، ءىرى توپتار ارت - ارتىنان ىرگە تەپتى، مۇنىڭ ىشىندە مەملەكەتتەگى 500 مىعىم كاسىپورىننىڭ 52 سى وبلىسىمىزدا. قارجى باۋراۋ وبيەكتىسى 607 گە جەتىپ، تياناقتانعان قارجى 24 ميلليارد 20 ميلليون يۋان بولدى. وبلىس بويىنشا ونەركاسىپتىڭ ارتقان قۇنى 18 ميلليارد 590 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪24.3 ارتتى؛ ونەركاسىپكە ىستەتىلەتىن ەلەكتر مولشەرى 6 ميلليارد 870 ميلليون كيلوۆات ساعاتقا جەتىپ، ٪20.2 ارتىپ، جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋدە تىڭ قادام تاستالدى.

3- كاسىپ ورنىقتى ىلگەرىلەتىلىپ، ەسىك اشۋدىڭ دامۋ بەتالىسى ويداعىداي بولدى. ساياحات كاسىبىن اشۋ ءتۇيىن ەتىلىپ، «التاي ايماعىنىڭ ساياحاتىن دامىتۋدىڭ تۇلعالىق جوباسى» جاسالدى، «نارات ساحارا ەكولوگيالىق ساياحات رايونىن دامىتۋدىڭ تۇلعالىق جوباسى» باعالاۋدان ءوتتى. نارات كورىنىس رايونىنىڭ قۇرىلىسى جەدەلدەتىلىپ، قاناس كورىنىس رايونىن وزگەرتىپ سالۋ ينجەنەرياسى اياقتالدى، تەكەس سەگىز تاڭبالى قالاشىعى، موڭعۇلكۇرەنىڭ شاتى سياقتى ءتۇيىندى كورىنىس رايوندارىنىڭ قۇرىلىسى ءتارتىپتى جۇرگىزىلۋدە. تۇڭعىش كەزەكتى شينجياڭ ىلە تۇلپار مەكەنى حالىقارالىق ساياحات مەرەكەسى، شيحۋ سىراسى مەرەكەسى، اقىندار ايتىسى، مادەنيەت ساياحات مەرەكەسى سياقتى قيمىلدار ءساتتى وتكىزىلىپ، تۇتاس جىلدا رەت - سانى بويىنشا 6 ميلليون 250 مىڭ ساياحاتشى قابىلدانىپ، تىكە كىرىس 2 ميلليارد 30 ميلليون يۋانعا جەتتى. وسى زامانعى زات اينالىمى جۇيەسى بىرتىندەپ قالىپتاسىپ، قۇلجا پويەز بەكەتىنىڭ ساۋدا رايونى قۇرىلىسى جەدەلدەتىلىپ، كۇيتۇن نۇڭجيالى الەۋمەتتىك قورعامالى باجى قويماسىندا جابىق تيجارات جۇرگىزىلىپ، قۇلجا حالىقارالىق ساۋدا ورتالىعى، قورعاس رۇي - ۋيلان جانە دۋلات حالىقارالىق زات اينالىمى  ورتالىعى سياقتى وبيەكتىلەر پايدالانۋعا بەرىلمەكشى. تايكەشكەن وتكەلى شين - يۋان ساۋدا زات اينالىمى تولايىم ساتۋ بازارى جانە كاي - يۇيتۇڭ حالىقارالىق زات اينالىمى ورتالىعى قۇرىلىسى ءساتتى بولدى. فينانس، قامسىزداندىرۋ، ينفورماتسيا، كەڭەس بەرۋ، ەلەكتروندى ساۋدا، الەۋمەتتىك اۋماقتاردا قىزمەت وتەۋ سياقتى كوركەيىپ كەلە جاتقان قىزمەت وتەۋ كاسىبى تەز دامىتىلىپ، ساۋدا اينالىمى، پوچتا - تەلەگراف، حابارلاسۋ، قورا - جاي سياقتى ءداستۇرلى كاسىپ سالالارىنىڭ دەڭگەيى ۇزدىكسىز جوعارىلاتىلدى. «سيفرلى ىلە» قۇرىلىسى ينجەنەرياسى بەلسەنە جۇرگىزىلىپ، ينفورماتسيالاندىرۋ قۇرىلىسىندا تىڭ قادام تاستالدى، «اۋىل - قىستاق بازار ينجەنەرياسى» جانە «قوس ءجۇز بازار ينجەنەرياسى» جاپپاي ىلگەرىلەتىلىپ، اۋىل - قىستاق بازار اينالىمى تورابى جۇيەسى نەگىزىنەن قالىپتاستىرىلدى. جالپىلىق مەنشىككە جاتپايتىن شارۋاشىلىقتىڭ دامۋىن قولداۋ ساياساتى مۇقيات تياناقتاندىرىلىپ، جالپىلىق مەنشىككە جاتپايتىن شارۋاشىلىقتىڭ سالىستىرماسى بارىنشا جوعارىلاتىلدى. ءوندىرىس ماتەريالدارى، ازىق - تۇلىك سياقتىلاردىڭ باعاسى نەگىزىنەن ورنىقتى بولدى. وبلىس بويىنشا تۇتىنۋ بۇيىمدارىنىڭ بولشەك ساتىلۋ جالپى سوماسى 15 ميلليارد 430 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪17.7 ارتتى؛ سىرتقا باعىتتالعان شارۋاشىلىق مۇشكىل جاعدايدا دامىتىلىپ، جۇڭگو - قازاقىستان قورعاس حالىقارالىق شەكارالىق ىستەستىك ورتالىعى وزەكتى رايونىنىڭ نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسى جاپپاي ورىندالىپ، جابىق تيجارات جۇرگىزۋ جانە ساۋدانى كوركەيتۋ شارت - جاعدايى ازىرلەندى. باقتى وتكەلىندەگى شەكارا تۇرعىندارىنىڭ ءوزارا ساۋدا جاساۋ بازارى اشىلدى. تايكەشكەن وتكەلى جىل بويى ەسىك اشۋ شارت - جاعدايىن ازىرلەدى. قىزىلتاۋ وتكەلى ءۇشىنشى ەلگە ەسىك اشۋعا بەلسەنە قۇلشىنىس جاساۋدا. شەتەلدە جۇڭگو اۋىل شارۋشىلىق قوسىمشا ونىمدەرىن ساۋدالاۋ بازارى جاڭادان سالىندى. وبلىس بويىنشا 72 مەملەكەتپەن جانە رايونمەن ساۋدا ىستەستىك قاتىناسىن ورناتىلىپ، باتىسقا ەسىك اشۋداعى ستراتەگيالىق ورنى اناعۇرلىم كورنەكتىلەندى. وبلىس بويىنشا سىرتقى ساۋدانىڭ يمپورت - ەكسپورت  جالپى سوماسى 5 ميلليارد امەريكا دوللارىنا جەتتى، مۇنىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى ونىمدەردىڭ ەكسپورت سوماسى 170 ميلليون امەريكا دوللارىنا جەتىپ، ٪20 ارتتى؛ ناقتى پايدالانىلعان شەتەل قارجىسى 82 ميلليون 140 مىڭ امەريكا دوللارى بولىپ، 2.13 ەسە ارتتى.

نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىنىڭ تەبىنى ارتتىرىلىپ، ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ كۇشەيتىلدى. مەملەكەتتىڭ كىرىستى ارتتىرۋعا كەپىلدىك ەتۋ، ىشكى سۇرانىمدى ۇلعايتۋ ساياساتى ورايى مىقتى يگەرىلىپ، «وبيەكتىنى ىلگەرىلەتۋ جىلى» قيمىلى بارىنشا ورىستەتىلىپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ ۇزاق ۋاقىت دامۋىنا ساياتىن سۋ يگىلىگى، قاتىناس، ەنەرگيا، ەكولوگيالىق قۇرىلىس سياقتى ءبىر توپ ءىرى وبيەكتىلەر جەدەل ىلگەرىلەتىلدى. جىڭ - قۇلجا - قورعاس، كۇيتۇن - بەيتۇن تەمىر جولدارىندا پويەز قاتىناپ، ىلە وبلىسى مەن تارباعاتاي، التاي ايماقتارىندا پويەز قاتىناماۋ تاريحى اياقتالدى. قۇلجا اۋەجايىنىڭ ۇشۋ رايونىن كەڭەيتىپ سالۋ جۇمىسى تامامدالدى؛ كەڭسايدان قورعاسقا، چيڭشۇيحىدان قۇلجاعا دەيىنگى جوعارى قارقىندى تاس جولىندا اۆتوموبيل قاتىنادى؛ كۇيتۇننەن قارامايلىعا دەيىنگى جوعارى قارقىندى تاس جولىن، زەكتىدەن توعىزتاراۋعا دەيىنگى ەكىنشى دارەجەلى تاس جولىن، مايتاۋدان كۇشارعا دەيىنگى تاس جولىن جاڭالاۋ قۇرىلىسى جەدەل جۇرگىزىلىپ، التايدان بەيتۇنگە، بەيتۇننەن بۋرىلتوعايعا دەيىنگى جوعارى قارقىندى تاس جولىنىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتى جەدەل ىلگەرىلەتىلىپ، وبلىس بويىنشا اۋىل - قىستاق تاس جول قۇرىلىسىنا 880 ميلليون يۋان قارجى قوسىلىپ، 2 مىڭ 842.8 كيلومەتر جول جاسالدى. باتىستىڭ گازىن شىعىسقا جەتكىزۋ 2 - لەنيا ينجەنەرياسى جىل سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلدى. قورعاس اۋدانى مەن قۇلجا قالاسىنىڭ تابيعي گاز قۇبىرىن جاتقىزۋ قۇرىلىسىندا جۇمىس باستالدى. ەكولوگيالىق ينجەنەريا قۇرىلىسى كۇش سالا اتقارىلىپ، «ءۇش تەرىستىك» ىقتاسىندى ورماننىڭ ءتورتىنشى مەرزىمدىك ينجەنەرياسى، جازىقتى جاسىلداندىرۋ، ورماندى، جايىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋ جانە تابيعي ورماندى، سازدى جەرلەردى قورعاۋ سياقتى ينجەنەريا قۇرىلىستارى ءتارتىپتى ىلگەرىلەتىلدى. ىشكى ءوندىرىس جالپى قۇنىنىڭ ەنەرگيا قۇراۋى تومەندەتىلىپ، لاس زاتتاردى ىعىستىرۋ مولشەرى ءونىمدى تەجەلىپ، حيميالىق وتتەگىن قاجەتسىنۋ، كۇكىرت قىشقىل گازىن ىعىستىرۋ مولشەرى جەكە - جەكە 20 مىڭ جانە 11 مىڭ توننا ازايتىلىپ، وڭىرلىك ورتا ساپاسى جاقسارتىلدى، جالپى قوعامدىق تۇراقتى مۇلىككە قوسىلعان قارجى 36 ميلليارد يۋانعا جەتىپ، ٪35 ارتتى.

قازىنامەن قامتاماسىزداندىرۋ قۋاتى كورنەكتى كۇشەيتىلىپ، فينانستىق قولداۋ تەبىنى ۇزدىكسىز ارتتىرىلدى. ەكونوميكانىڭ قۇلدىراۋى مەن ساياساتتىق رەتتەۋدەن تۋىنداعان كىرىستىڭ ازايۋ ىقپالىنا بەلسەنە توتەپ بەرىلىپ، بەلسەندى قازىنا ساياساتى دايەكتى تياناقتاندىرىلىپ، كىرىستى ارتتىرىپ، شىعىستى تەجەۋ مىقتى يگەرىلىپ، قازىنالىق كىرىس - شىعىس قۇرىلىمى ساپالىلاندىرىلىپ، ادەتتەگى شىعىس بارىنشا ازايتىلدى، اۋىل شارۋاشىلىعى، عىلىم - تەحنيكا، وقۋ - اعارتۋ، مادەنيەت، دەنساۋلىق ساقتاۋ، قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ، ورنىقتىلىق سياقتى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ سالاسىنا قوسىلىم تەبىنى ارتتىرىلدى. قازىنا، باجى رەفورماسى ورنىقتى ىلگەرىلەتىلىپ، باسقارۋى اناعۇرلىم جۇيەلىلەندىرىلىپ، قازىنالىق قارجى اينالىمىن باقىلاۋ - تەجەۋ مەحانيزمى ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىلىپ، قارجىدان پايدالانۋ ونىمدىلىگى جوعارىلاتىلدى. ۇيلەسىمدى كەڭ اقشا ساياساتى مۇقيات اتقارىلىپ، فينانستىڭ جەرگىلىكتى ورىن ەكونوميكاسى مەن قوعامنىڭ دامۋىن قولداۋ تەبىنى ارتتىرىلدى. فينانستى باقىلاۋ - باسقارۋ كۇشەيتىلۋمەن بىرگە، بانكە، قامسىزداندىرۋ قۇرىلىمدارى بەلسەنە ەنگىزىلىپ، شاعىن سومالى قارىز اقشا بەرۋ سەرىكتىكتەرىن قۇرۋ جەبەلىپ، فينانستىڭ ورتا، شاعىن كاسىپورىندارعا قىزمەت وتەۋ قۋاتى اناعۇرلىم جوعارىلاتىلدى. وبلىس بويىنشا فينانس قۇرىلىمدارىنداعى ءتۇرلى امانات اقشانىڭ قالدىعى  78 ميلليارد 980 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪24.8؛ قارىز اقشا قالدىعى 32 ميلليارد 350 ميلليون يۋان بولىپ، ٪32.5 ارتتىرىلدى.

كاسىپتەندىرۋ بارىنشا كەڭەيتىلىپ، قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ ۇزدىكسىز كۇشەيتىلدى. قالا - قالاشىقتاعى كاسىپسىزدەردىڭ وزدىگىنەن كاسپتەنۋىنە جانە دەربەس كاسىپ جاراتۋىنا قولداۋ كورسەتىلىپ، بىردە - ءبىر مۇشەسى كاسىپتەنبەگەن وتباسىلارىنىڭ كاسىپتەنۋ  قيىنشىلىعى مۇقيات شەشىلىپ، قالا، اۋىلدارداعى ارتىق ەڭبەككۇشتەردى كاسىپتەنۋگە ويىستىرۋ قىزمەتى ورنىقتى ورىستەتىلدى. الەۋمەتتىك يگىلىك سيپاتتى ورىندار بەلسەنە اشىلىپ، كاسىپتەنۋدە قيىنشىلىعى بار بۇقارالىق توپتارعا كاسىپتەنۋ جاعىنان كومەك بەرىلىپ، كاسىپتەنۋگە قىزمەت وتەۋدى تۇزىمدەندىرۋ، سالالاندىرۋ، قوعامداندىرۋ قىزمەتى رايون بويىنشا الدىڭعى قاتارعا ءوتتى. تاربيەلەۋ، جۇمىس ورنىمەن قامداۋ، قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋدان قوسىمشا قاراجات بەرۋ جانە باجىنى كەشىرىم ەتۋ ساياساتتارى جاپپاي تياناقتاندىرىلىپ، 125 مىڭ ادام كاسىپتەندىرىلىپ جانە قايتا كاسىپتەندىرىلىپ، 249 مىڭ ادام كاسىپتىك تەحنيكالىق ونەرگە تاربيەلەندى. كاسىپورىنداردان زەينەتكە شىققانداردىڭ زەينەتاقىسىن رەتتەۋ قىزمەتى اياقتالىپ، قالا - قالاشىقتاعى جۇمىسشى - قىزمەتشىلەردىڭ، تۇرعىنداردىڭ ەمدەلۋدى قامسىزداندىرۋداعى ەڭ جوعارى شىعىن مولشەرى مەن اۋرۋحاناعا جاتقانداردىڭ ورتاشا ەسەپتەن كوتەرۋ سالىستىرماسى جوعارىلاتىلدى. ەڭبەك قاتىناسىن سايكەستىرۋ مەحانيزمى ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىلىپ، ەڭبەكشىلەردىڭ ۇقىق - مۇددەسى قامتاماسىزداندىرىلدى. قالا، اۋىلدارداعى تۇرعىنداردىڭ ەڭ تومەنگى تۇرمىسىن قامتاماسىزداندىرۋ ءتۇزىمى جاپپاي ورناتىلىپ، قالا - قالاشىقتارداعى تۇرعىندارعا ارزان باعادا مايعا بەرىلەتىن 7 مىڭ 905 تۇرعىن ءۇي سالىنىپ، قوسىمشا قاراجات بەرۋ دەڭگەيى كورنەكتى جوعارىلاتىلىپ، قالا، اۋىلداردىڭ ەمدەلۋگە كومەك بەرۋ ءتۇزىمى ءونىمدى اتقارىلدى.

قوعامدىق ىستەر اقاۋسىز دامىتىلىپ، رۋحاني وركەنيەت قۇرىلىسىنىڭ ناتيجەسى كورنەكتى بولدى. عىلىم - تەحنيكا ىستەرى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىلىپ، ءتۇرلى عىلىم - تەحنيكا وبيەكتىسىنەن 189 ى جولدانىپ، كۇيتۇن، شيحۋ قالالارى مەملەكەت بويىنشا عىلىم - تەحنيكا العا باسارلىعىنداعى وزات اۋدان - قالا بولىپ باعالاندى. 5- كەزەكتى اۆتونوميالى رايوندىق عىلىم - تەحنيكا كەڭەسىنە بەلسەنە اتسالىنىپ، 31 سەلبەستىك وبيەكتىسىنە قول قويىلدى. «قىستاقتارعا ون، اۋىلدارعا ءجۇز، اۋداندارعا مىڭ» عىلىم - تەحنيكا ارناۋلى قىزمەتكەرىن جىبەرۋ ينجەنەرياسى اتقارىلىپ، شارۋالارعا عىلىم - تەحنيكالىق جاقتان بەلسەنە قىزمەت وتەلىپ، تەحنيكالىق جاقتان قولداۋ كورسەتىلدى. ءبىلىم مەنشىگى ۇقىعىن قورعاۋ كۇشەيتىلدى. توعىز جىلدىق اقىسىز مىندەتتى اعارتۋ جاپپاي اتقارىلىپ، وبلىسىمىز بويىنشا «ەكى نەگىزدىك» وقۋ - اعارتۋ قىزمەتى مەملەكەتتىڭ تەكسەرۋىنەن ءوتتى. «قوس ءتىل» وقىتۋى ورنىقتى ىلگەرىلەتىلىپ، «قوس تىلدەگى» بالالار باقشاسىنان 65 ى جاڭادان جانە كەڭەيتىپ سالىندى. وقۋ - اعارتۋدا حالىققا تيىمدىلىك جاساۋ ءتۇرلى ساياساتى مۇقيات تياناقتاندىرىلىپ، وبلىس بويىنشا 450 مىڭ ورتا، باستاۋىش مەكتەپ وقۋشىسى ودان يگىلىكتەندى. مەكتەپ قۇرىلىستارىنىڭ سىلكىنىسكە توزىمدىلىگىن بەكەمدەۋ، وزگەرتىپ سالۋ، D دارەجەلى حاۋىپتى ۇيلەردى جاڭالاۋ قۇرىلىستارىندا ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ 370 ميلليون يۋان قارجىسىنا قول جەتكىزىلىپ، وقىتۋ شارت - جاعدايى اناعۇرلىم جاقسارتىلدى. ەگىن، مال شارۋاشىلىق رايوندارىنداعى جاڭاشا سەلبەسىپ ەمدەلۋ ونىمدىلىگى كورنەكتى بولىپ، وبلىس بويىنشا 2 ميلليون 10 مىڭ ادام سەلبەسىپ ەمدەلۋگە قاتىناسىپ، قاتىناسۋ سالىستىرماسى ٪95 كە جەتتى. شارۋالاردىڭ اۋرۋحانادا جاتىپ ەمدەلۋىنە بەرىلەتىن تولىقتاما سالىستىرماسى مەن ەسەپتەن كوتەرۋ شەگى جوعارىلاتىلىپ، وبلىسىمىزدا رەت - سانى بويىنشا 137 مىڭ ادام اۋرۋحانادا جاتىپ ەمدەلۋ قوسىمشا قاراجاتىنان يگىلىكتەندى. نەگىزگى ساتى ەمحاناسىنان 101 ى جانە 151 قىستاقتىڭ ەمدەۋ ءبولىمى جاڭادان سالىنىپ، ەمدەۋ، قۇتقارۋ قۋاتى كورنەكتى جوعارىلاتىلدى. ءتيپتى H1N1 جۇقپالى تۇماۋىنان ساقتانۋ جانە ونى تەجەۋدىڭ ءتۇرلى شارالارى تياناقتاندىرىلىپ، يممۋنيتەتتىك قۋاتتى جوسپارلى ارتتىرۋ، جۇقپالى اۋرۋلاردان ساقتانۋ، ەمدەۋ جانە وتانشىلدىق تازالىق قىزمەتتەرى ءتارتىپتى جۇرگىزىلدى. «از پەرزەنت كورىپ، تەز اۋقاتتانۋ» ينجەنەرياسى اتقارىلىپ، 5 مىڭ 554 شارۋا وتباسىنا 16 ميلليون 662 مىڭ يۋان سيلىق اقشا ناقتىلاندىرىلىپ، وبلىس بويىنشا جان سانىنىڭ تابيعي ارتۋ مولشەرى 10.6 بولدى. مادەنيەت - دەنەتاربيە جانە راديو - تەلەۆيزيا ىستەرى اقاۋسىز دامىتىلىپ، مەملەكەت قۇرىلعاندىعىنىڭ 60 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ قيمىلدارى بەلسەنە ورىستەتىلدى، مادەنيەت بازاسى قۇرىلىسى اناعۇرلىم كۇشەيتىلىپ، اۋىل - قالاشىقتاردا ۋنيۆەرسالدى مادەنيەت وتاۋىنان 99 ى، «شارۋالار كىتاپ وقۋ ۇيىنەن» 313 ى سالىنىپ، 192 قىستاققا دەنە تاربيە اسپابى تولىقتاپ بەرىلدى. بۇقارالىق دەنەتاربيە قيمىلى قارىشتاپ دامىتىلىپ، باسەكەلىك دەنەتاربيە ورەسى ۇزدىكسىز جٶعارىلاتىلدى. وبلىسىمىزدىڭ سپورتشىلارى مەملەكەتتىك 11- كەزەكتى دەنەتاربيە جينالىسىندا ءبىر التىن، 4 كۇمىس، 2 مىس مەدال ەنشىلەپ، تاماشا ناتيجەگە قول جەتكىزىلدى. مەملەكەت بويىنشا 3 - رەتكى مادەني مۇرالاردى جاپپاي انىقتاۋ قىزمەتى تابىستى ورىندالدى، 63 وبيەكتى اۆتونوميالى رايوننىڭ بەي زاتتىق مادەني مۇرالاردى قورعاۋ تىزىمدىگىنە ەنگىزىلدى، موڭعۇلكۇرە اۋدانى مەملەكەت بويىنشا مادەني مۇرالار قىزمەتىندەگى وزات اۋدان بولىپ باعالاندى، لين زىشۇي ەسكەرتكىش سارايى مەملەكەتتىك وتانشىلدىق تاربيە بازاسىنا ەنگىزىلدى. وبلىس، ايماقتاردا مۇگەدەكتەرگە جان - جاقتى قىزمەت وتەۋ ورتالىعى قۇرىلىپ، بالالار يگىلىك ورنىنان 16 سى، اۋدان - قالالاردا قارتتاردى كۇتىمدەۋ ورتالىعىنان 23 ى جاڭادان سالىندى. راديو - تەلەۆيزيا قۇرىلىس وبيەكتىسىنەن 22 سى تياناقتاندىرىلىپ، 11 ءىرى تولقىندى سىمسىز كومكەرۋ جانە ءبىر مىڭ 280 ورىننىڭ «راديو - تەلەۆيزيانى قىستاقتارعا جەتكىزۋ» ينجەنەرياسى ورىندالىپ، از ۇلت تىلىندەگى تەلە نومىرلەرىن جالپىلاستىرۋ كولەمى كەڭەيتىلدى. اۋىل - قىستاقتاردا كينو قويۋ ينجەنەرياسى بارىنشا اتقارىلىپ، سيفرلى كينو قويۋ ورنىقتى ىلگەرىلەتىلدى. ءار ۇلت حالقىنىڭ تۇرمىسى جاقسارتىلىپ، ۇكىمەتتىڭ حالىققا ۋادە بەرگەن 10 ناقتى ءىسى جاپپاي تياناقتاندىرىلىپ، وبلىس بويىنشا قالا تۇرعىندارىنىڭ كىسى باسىنا تۋرا كەلەتىن تيەسلى كىرىسى 11 مىڭ 534 يۋانعا جەتىپ، 12.8 ارتتى. «ازاماتتاردىڭ ءمورال قۇرىلىسىن اتقارۋ پروگرامماسى» بەلسەنە ورىندالىپ، اۆتونوميالى رايوننىڭ «ازاماتتاردىڭ ءمورال قۇرىلىسى ايى» وراي ەتىلىپ، بۇقارالىق رۋحاني وركەنيەتتى ورىن قۇرۋدا الۋان فورمالى قيمىل كەڭ كولەمدى ورىستەتىلىپ، ساۋان اۋدانىنا مەملەكەت جاعىنان وركەنيەتتى اۋدان اتاعى بەرىلدى. «جۇڭگو ايەلدەر ءىسىن دامىتۋ پروگرامماسى» مەن «جۇڭگو بالالار ءىسىن دامىتۋ پروگرامماسى» تياناقتاندىرىلىپ، ازامات جاسىنا تولماعاندارعا يدەيالىق ءمورال قۇرىلىسى تاربيەسى كۇشەيتىلدى جانە جاقسارتىلدى، وتانشىلدىق تاربيە كۇش سالا ورىستەتىلىپ، وبلىس بويىنشا 5 اۋدان، قالاعا اۆتونوميالى رايون جاعىنان وركەنيەتتى اۋدان، قالا اتاعى بەرىلدى. ساناق، سىرتقى ىستەر، مۇھاجىرلار قىزمەتى، ءتىل - جازۋ، اقپارات - باسپا ءسوز، جەر سىلكىنىسىن باقىلاۋ، اۋا رايى، حالىقتىق اۋە قورعانىسى، ارحيۆ، شەجىرە، ايەلدەر، بالالار، قارتتار، مۇگەدەكتەر قىزمەتى جانە قىزىل كرەست قوعامى سياقتى قىزمەتتەردە تىڭ ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزىلدى. ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ وبلىسىمىزدا تۇراتىن ورىندارى جەرگىلىكتى ورىن ەكونوميكاسى مەن قوعامىنىڭ دامۋىنا تىڭ ۇلەستەر قوستى.

ورنىقتىلىقتى قورعاۋ قىزمەتى مىقتى يگەرىلىپ، قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعى مەن ورنىقتىلىعى جەبەلدى. ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ شينجياڭنىڭ ورنىقتىلىعىن قورعاۋ جونىندەگى ءبىرسىپىرا كەلەلى شەشىمدەرى مۇقيات دايەكتىلەندىرىلىپ، ءونىمدى شارالار قولدانىلۋ ارقىلى كومەسكى قاتەرلەر جورگەگىندە جويىلىپ، ماسەلەلەر تۋىلۋدان بۇرىن شەشىلىپ، شينجياڭ مەن مەملەكەتىمىزدىڭ ورنىقتىلىعىنا ۇلەس قوسىلدى. وتە - موتە، ۇرىمجىدەگى «5 - شىلدە» ۋاقيعاسى تۋىلعاننان كەيىن ىلەدە ماسەلە تۋىلماۋ ءبىرىنشى نىسانا، قوعام ورنىقتىلىعىن قورعاۋ ءبىرىنشى جاۋاپكەرلىك ەتىلىپ، سوققى بەرۋ مەن ساقتانۋدى بىرلەستىرۋدە تاباندى بولىنىپ، «ىرىقتىلىقپەن شابۋىلعا ءوتۋ، قىلت ەتكەنىن قيداي سىپىرۋ، جاۋدى الدىمەن اۋىزدىقتاۋداي» تەگەۋرىندى تەبىن باستان - اياق ساقتالدى، ورنىقتىلىقتى قورعاۋداعى توسىن ۋاقيعالارعا توتەپ بەرۋ ساقتىق جوباسى كەمەلدەندىرىلىپ، «توپتاردى تالقانداۋ، قاشقان قىلمىستىلاردى قۋعىنداۋ جانە ارناۋلى دەلولاردى يگەرۋ» قىزمەتى بارىنشا ورىستەتىلدى، مالىمەت، ينفورماتسيالاردى اقىلداسۋ، تۇجىرىمداۋ، توسىن ۋاقيعاعا شۇعىل توتەپ بەرۋ قۋاتى قۇرىلىسى كۇشەيتىلىپ، لاڭكەستىككە، زورلىقتى كۇشكە بايلانىستى توپتار ارت - ارتىنان تالقاندالىپ، قوعامدىق ورنىقتىلىققا ىقپال جەتكىزەتىن كومەسكى ءىرى حاۋىپ - قاتەرلەر بارىنشا الاستالدى؛ كەزەكشىلىك ءتۇزىمى قاتايتىلىپ، ماڭىزدى نىسانالاردى، قۇرىلعىلاردى، ورىنداردى جانە شەكارانى باسقارۋ، مەڭگەرۋ كۇشەيتىلىپ، ارميا، قارۋلى ساقشى، بيڭتۋان، حالىق جاساعى ءبىر تۇلعالانعان بۇقارالىق ساقتانۋ جانە وڭاۋدىڭ ساقتانۋ، تەجەۋ تورابى قالىپتاستىرىلدى؛ «ءتورتتى ءبىلۋ، تورتكە قانىق بولۋ، ءتورتتى مەڭگەرۋ» قىزمەت مەحانيزمى مەن «اۋىل - قىستاقتاردا ورنىقتىلىقتى قورعاۋدىڭ 10 ءتۇرلى شاراسى» جانە الەۋمەتتىك اۋماقتاردا ورنىقتىلىقتى قورعاۋدىڭ 13 ءتۇرلى شاراسى مۇقيات تياناقتاندىرىلدى، قالىڭ كادرلار نەگىزگى ساتىداعى، اۋىل - قىستاقتارداعى، الەۋمەتتىك اۋماقتارداعى جاۋ جاعدايىنىڭ كومەسكى قاتەرىن تەكسەرۋگە ۇيىمداستىرىلىپ، «ۇلتتار ىنتىماعىن، قوعامنىڭ ورنىقتىلىعىن قورعاۋ» قيمىلى ورىستەتىلىپ، توسىن ۋاقيعالاردىڭ تۋىلۋى ءونىمدى تەجەلدى. تىنىش ورىن قۇرۋ قيمىلى بەلسەنە ىلگەرىلەتىلىپ، ءدوربىلجىن اۋدانى مەملەكەت بويىنشا تىنىشتىق قۇرىلىسىنداعى وزات اۋدان بولىپ قۇرىلدى. ارىز ىستەرى قىزمەتى مۇقيات ويداعىداي ىستەلىپ، قىزمەت مەحانيزمىندە جاڭالىق جاراتىلىپ، قوعامدىق قايشىلىقتار مەن داۋ - شارلاردى بارىنشا جاراستىرۋ، تەكسەرۋ جانە قابىلداۋ قيمىلى ىشكەرىلەي ورىستەتىلىپ، حالىقتىڭ ىشكى قايشىلىعى ۇيلەسىمدى شەشىلدى. پارتيانىڭ ۇلت، ءدىن ساياساتى مۇقيات تياناقتاندىرىلىپ، ءدىن ىستەرىن زاڭ بويىنشا باسقارۋ كۇشەيتىلىپ، ءدىن قىزمەتىندەگى «بەس ءتۇرلى مەحانيزم» بەلسەنە جالپىلاستىرىلدى، تەڭ، ىنتىماقتى، قايىرىمدى، جاراسىمدى سوتسياليستىك ۇلت قاتىناسى بەكەمدەلىپ، وبلىس بويىنشا ەكونوميكاسى دامىعان، قوعامى ورنىقتى، ۇلتتارى ىنتىماقتى، شەكارا قورعانىسى بەكەم، ءار ۇلت حالقى الاڭسىز تىرشىلىك ەتكەن، سان - سالالى ىستەر گۇلدەنىپ - كوركەيگەن تاماشا جاعداي قالىپتاستىرىلدى. «ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگى زاڭى» مۇقيات دايەكتىلەندىرىلىپ، «ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگى جىلى» قيمىلى ىشكەرىلەي ورىستەتىلىپ، كومىر كەن، تاس جول، باسقا كەن، حاۋىپتى حيميالىق بۇيىمدار، وڭاي قوپارىلىس جاسايتىن جابدىقتار، ءتۇستى تورسىلداق سياقتىلاردىڭ ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگىن ارناۋلى وڭاۋ كۇشەيتىلىپ، شىرعالاڭ تۋدىراتىن كومەسكى قاتەرلەر دەر كەزىندە تەكسەرىلىپ، شىرعالاڭدارداعى ءتورت ءتۇرلى كورسەتكىش جاپپاي تومەندەتىلىپ، وبلىستىق ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ - باسقارۋ مەكەمەسى مەملەكەتتىڭ «ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگى ايى قيمىلىنداعى وزات ورىن» اتاعىنا يە بولدى. اپاتتان ساقتانۋ، اپات زيانىن ازايتۋ قىزمەتىنە ءمان بەرىلدى ءارى ونىڭ قۋاتى ۇزدىكسىز جوعارىلاتىلدى. ءونىم ساپاسىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ -  باسقارۋ جۇيەسى قۇرىلىپ جانە كەمەلدەندىرىلىپ، وندىرۋگە رۇقسات ەتۋ، زاڭ بويىنشا كۋالىك بەرۋ، تىزىمدەۋ، ەستەلىككە الۋ ءتۇزىمى قاتاڭ اتقارىلىپ، بازارعا كىرۋ وتكەلى قاتاڭ يگەرىلدى. ازىق - تۇلىككە زات قوساتىن جانە دامدەندىرگىشتى الباتى ىستەتەتىن زاڭعا قايشى ارەكەتتەرگە سوققى بەرۋ، ارناۋلى وڭاۋ قىزمەتى ءونىمدى ورىستەتىلىپ، ازىق - تۇلىك، ءدارى - دارمەك سياقتىلاردى باقىلاۋ - باسقارۋ قىزمەتى شىنايى كۇشەيتىلدى.

دەموكراتيالىق زاڭ - ءتۇزىم قۇرىلىسى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىلىپ، اكىمشىلىك يقۋات قىزمەتى تىڭعىلىقتى ورىستەتىلدى. «اكىمشىلىك رۇقسات ەتۋ زاڭى» مۇقيات دايەكتىلەندىرىلىپ، اكىمشىلىكتى زاڭ بويىنشا جٷرگىزۋ بەلسەنە ىلگەرىلەتىلىپ، «5 - بەس جىلدىق» زاڭ ءبىلىمىن جالپىلاستىرۋ قيمىلى ىشكەرىلەي ورىستەتىلىپ، زاڭدىق كومەك بەرۋ قىزمەتىنىڭ ونىمدىلىگى كورنەكتى بولدى. اكىمشىلىك قاراپ بەكىتۋ ءتۇزىمى رەفورماسى تەرەڭدەتىلىپ، اكىمشىلىك رۇقسات ەتۋ تۇزىمىندە  5 مىڭ 537 ءتۇر بەكىتىلىپ، 390 ءتۇر ازايتىلدى. حالىق قۇرىلتايى جانە ونىڭ تۇراقتى كوميتەتىنىڭ قاۋلىلارى مەن قارارلارى مۇقيات اتقارىلىپ، حالىق قۇرىلتايى مەن ونىڭ تۇراقتى كوميتەتىنىڭ زاڭدىق باقىلاۋى، قىزمەتتى باقىلاۋى جانە ساياسي كەڭەستىڭ دەموكراتيالىق باقىلاۋى سانالى قابىلدانىپ، حالىق قۇرىلتايى جانە ونىڭ تۇراقتى كوميتەتىنە قىزمەتتەن دوكلاد بەرۋ مەن ساياسي كەڭەسكە قىزمەتتى حابارلاندىرۋ تۇزىمىندە تاباندى بولىندى، حالىق قۇرىلتايى ۋاكىلدەرىنىڭ پىكىر، ۇسىنىستارى مەن ساياسي كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ ۇسىنستىق جوبالارىن ءبىرجاقتى ەتۋ قىزمەتى ويداعىداي ىستەلىپ، تۇتاس جىلدا حالىق قۇرىلتايى ۋاكىلدەرىنىڭ 2 نۇسقا كەڭەستىك ۇسىنىسى، 268 ۇسىنىسى، ساياسي كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ 408 نۇسقا ۇسىنىستىق جوباسى ءبىرجاقتى ەتىلىپ، ءبىر جاقتى ەتۋ سالىستىرماسى ٪100 كە جەتتى. حالىقتىق ساياسي كەڭەستىڭ، دەموكراتيالىق پارتيا - توپتارىنىڭ، ونەركاسىپ - ساۋدا بىرلەستىگىنىڭ، پارتيادا، توپتا جوق قايراتكەرلەردىڭ جانە حالىقتىق ۇيىمداردىڭ پىكىر - ۇسىنىستارى كەڭ كولەمدە تىڭدالدى. عىلمي دامۋ كوزقاراسىن ۇيرەنۋ، امالياتتا ايگىلەۋ قيمىلى وراي ەتىلىپ، ەكونوميكا مەن قوعامدى دامىتۋدىڭ ناتيجەسىمەن ۇيرەنۋ قيمىلىنىڭ ونىمدىلىگى تەكسەرىلىپ، باسشى كادرلاردىڭ عىلمي دامۋ ورەسى ورنىقتى جوعارىلاتىلدى. قوعامدىق باسقارۋ مەن الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ فۋنكتسياسى مۇقيات اتقارىلىپ، اكىمشىلىكتى تەكسەرۋ، قازىنالىق باقىلاۋ جانە ەكونوميكانى باقىلاۋ ۇزدىكسىز كۇشەيتىلىپ، اكىمشىلىكتى زاڭ بويىنشا جۇرگىزۋ، زاڭ بويىنشا باسقارۋ، ەكونوميكا مەن قوعامدىق ىستەردى باسقارۋ قۋاتى ۇزدىكسىز جوعارىلاتىلدى. ۇكىمەت ىستەرىن جاريا ۇستاۋ ورنىقتى ىلگەرىلەتىلىپ، اكىمشىلىك ۇقىقتى جۇرگىزۋدە اشكەرە بولۋ اينالىم مەحانيزمى اناعۇرلىم كەمەلدەندىرىلىپ، ۇكىمەت شەشىمدەرىنىڭ عىلمي، دەموكراتيالى، زاڭدى جاسالۋ دەڭگەيى تىڭ ساتىعا كوتەرىلدى، ەلەكتروندى ۇكىمەت ءىسى قۇرىلىسى كۇشەيتىلىپ، ۇكىمەت سالاسىنىڭ الەۋمەتتىك توراپ بەكەتى قوعامداعى جۇرتشىلىقتى بايلانىستىرۋ جاعىندا بەلسەندى رول اتقاردى. مەملەكەت قىزمەتكەرلەرىن تاربيەلەۋ كەڭ كولەمدى ورىستەتىلىپ، ۇنەمشىل ورگان قۇرىلىسى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىلدى. شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋدى باسقارۋ ۇيىمى مەن قۇتقارۋ، كومەك بەرۋ قوسىنى جۇيەسى بىرتىندەپ كەمەلدەندىرىلىپ، توسىن تۋىلعان الەۋمەتتىك ۋاقيعاعا توتەپ بەرۋ قۋاتى ۇزدىكسىز جوعارىلاتىلدى. پارتيا ستيلى، پاكتىك قۇرىلىسى جاۋاپكەرلىك ءتۇزىمى مۇقيات تياناقتاندىرىلىپ، تاربيەگە، تۇزىمگە، باقىلاۋعا تەڭ ءمان بەرىلگەن ءىرىپ - شىرۋدەن ساقتانۋ مەن ونى جازالاۋ جۇيەسى ورناتىلىپ جانە كەمەلدەندىرىلىپ، 203 دەلو تەكسەرىلىپ، ءبىر جاقتى ەتىلىپ، 3 ميلليون 730 مىڭ يۋان ەكونوميكالىق زيان قايتارىپ الىندى. ورگان يقۋاتى قۇرىلىسى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىلىپ، ۇكىمەت ستيلى، كاسىپتىك ستيل كورنەكتى جاقسارتىلدى.

شينجياڭعا كومەك بەرۋ جانە بيڭتۋان مەن جەرگىلىكتى ورىننىڭ توعىسپالى دامۋ قىزمەتىنە ءمان بەرىلدى. مەملەكەت پەن اۆتونوميالى رايون اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن قوعامىنىڭ دامۋ ىستەرىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ،  قولداپ - قۋاتتادى جانە كومەكتەستى. 6- توپتاعى ورتالىقتىڭ مەملەكەت ورگاندارىنىڭ، جياڭسۋ ولكەسىنىڭ جانە ورتالىق كاسىپورىندارىنىڭ كادرلارى اۆتونوميالى وبلىسىمىزدى ءوز اتا  مەكەنى ساناپ، وبلىستاعى ءار ۇلت حالقى ءۇشىن شىن پەيىلىمەن ناقتى دا يگى ءىس ىستەپ بەردى، شينجياڭعا كومەك بەرۋ قارجىسىنان 230 ميلليون يۋانعا، شينجياڭعا كومەك بەرۋ ىستەستىك وبيەكتىسىنەن 142 وبيەكتىگە قول جەتكىزىلىپ، ءبىر ميلليارد 400 ميلليون يۋان قارجى تياناقتاندىرىلدى، وبلىسىمىزدا تۇراتىن بيڭتۋاننىڭ 4-، 7-، 8-، 9-، 10- ديۆيزيالارى وزىندىك رولىن ساۋلەلەندىرىپ، وبلىسىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋ، قوعام ورنىقتىلىعىن قورعاۋ جانە ءار ۇلت حالقىنا باقىت جاراتۋداعى ماڭىزدى كۇشكە اينالدى.

ۋاكىلدەر، وتكەن ءبىر جىلداعى ناتيجەلەر وڭاي - وسپاق قولعا كەلمەدى، بۇل اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم مەن حالىق ۇكىمەتىنىڭ جانە وبلىستىق پارتكومنىڭ دۇرىس باسشىلىعىنىڭ، وبلىسىتىق حالىق قۇرىلتايى تۇراقتى كوميتەتى مەن بارلىق ۋاكىلدەردىڭ زاڭ بويىنشا باقىلاۋىنىڭ، بارىنشا قولداۋىنىڭ جانە وبلىستىق ساياسي كەڭەس پەن ءار سالا ساياسي كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ دەموكراتيالىق باقىلاۋى مەن بەلسەنە اتسالىسۋىنىڭ، وبلىستا تۇراتىن ورىنداردىڭ، شينجياڭعا كومەك بەرگەن ورىنداردىڭ جانە شينجياڭعا كومەككە كەلگەن كادرلاردىڭ سالالار بويىنشا كومەكتەسۋىنىڭ، وبلىسىمىزداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ، ىنتىماقتاسا كۇرەس جۇرگىزۋىنىڭ ناتيجەسى. وسى ورايدا مەن اۆتونوميالى وبلىستىق حالىق ۇكىمەتى اتىنان ءار شەپتە كۇرەس جاساپ جاتقان جۇمىسشىلارعا، شارۋالارعا، كادرلارعا، زيالىلارعا، قوعام حاۋىپسىزدىگى حالىق ساقشىلارىنا، بيڭتۋاننىڭ جۇمىسشى - قىزمەتشىلەرىنە، قوعامداعى ءار ۇلت، ءار سالا قايراتكەرلەرىنە، وبلىستا تۇراتىن ازاتتىق ارمياعا، قارۋلى ساقشى وفيتسەر - جاۋىنگەرلەرىنە، شينجياڭعا كومەككە كەلگەن كادرلارعا جانە ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ وبلىسىمىزدا تۇراتىن ورىندارىندارىنداعى كادرلارى مەن جۇمىسشى - قىزمەتشىلەرىنە وسكەلەڭ  قۇرمەت بىلدىرەمىن ءارى شىنايى العىس ايتامىن!

ناتيجەلەردى تۇراقتاندىرۋمەن بىرگە، ءدۇپ كەلگەن قيىنشىلىقتار مەن ماسەلەلەردى دە سەرگەكتىكپەن كورە ءبىلۋىمىز كەرەك. حالىقارالىق فينانس داعدارىسىنىڭ ىقپالى سالدارىنان وبلىسىمىز ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ نەگىزى ءالى دە ورنىقسىز، قۇرىلىمدىق قايشىلىقتار ءالى دە كورنەكتى، اۋىل شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىرۋ اياق الىسى باياۋ بولىپ وتىر، شارۋالاردىڭ كىرىسىن ارتتىرۋدىڭ ۇزاق ۋاقىتتىق ءونىمدى مەحانيزمىن كەمەلدەندىرۋگە تۋرا كەلەدى. ونەركاسىپتەگى جەتەكشى كاسىپتەردىڭ تۇلعالىق ەكونوميكانى جەبەۋ رولى ءالى دە كورنەكتى ەمەس، جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋ قۇرىلىسىنىڭ مىندەتى ءالى دە اۋىر، سىرتقى ساۋداداعى يمپورت - ەكسپورت جاعدايى ءالى دە مۇشكىل، قازىنالىق كىرىس - شىعىس قايشىلىعى ءالى دە كورنەكتى بولىپ وتىر، حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋدى ءتۇيىن ەتكەن قوعامدىق ىستەردى ءالى دە كۇشەيتۋگە تۋرا كەلەدى، كاسىپتەندىرۋ، قايتا كاسىپتەندىرۋ مىندەتى توتەنشە جاپالى، قوعامنىڭ جالپى جاعدايىنىڭ ورنىقتىلىعىن ۇزدىكسىز ساقتاۋ مىندەتى توتەنشە اۋىر؛ وسى ماسەلەلەرگە بۇدان بىلايعى قىزمەت بارىسىندا وسكەلەڭ ءمان بەرىپ، ۇتىمدى شارالار قولدانىپ، ونى بىرتىندەپ مۇقيات شەشۋىمىز قاجەت.

ەكىنشى، 2010- جىلعى دامۋ نىساناسى مەن قىزمەتتىڭ باستى تالاپتارى

كەزەكتە، وبلىسىمىز دامۋدى جەدەلدەتۋدىڭ شەشۋشى مەزگىلىندە تۇر. وتكەن جىلى باس شۋجي حۋ جينتاۋدىڭ شينجياڭ قىزمەتى جونىندە سويلەگەن ماڭىزدى سوزىندە: «شينجياڭ ماسەلەسىن قورىتىپ ايتقاندا دامۋدى جەدەلدەتۋ، عىلمي دامۋعا سۇيەنۋ ارقىلى شەشۋ كەرەك» دەپ ايقىن اتاپ كورسەتتى. پارتيا ورتالىق كوميتەتى مەن مەملەكەتتىك كەڭەس ەكونوميكا، قوعام جانە ورنىقتىلىققا ساياتىن ءۇش توپتاعى جوعارى ساتىلى، كەڭ كولەمدى تەكسەرۋ - زەرتتەۋ گرۋپپاسىن ايىرىم - ايىرىم ۇيىمداستىرىپ، شينجياڭ مەن ىلەگە جاپپاي ىشكەرىلەي تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزدى، ۇستەگى جىلى ورتالىق شينجياڭ قىزمەتى جونىندە اڭگىمە ءماجىلىسىن اشىپ، شينجياڭنىڭ دامۋى مەن ورنىقتىلىعىن قولداۋداعى ساياساتتىق شارالاردى بەلگىلەمەكشى، بۇل وبلىسىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن قوعامىنىڭ سەكىرمەلى دامۋىن جۇزەگە اسىرۋدا زور جەبەۋشىلىك رول اتقارادى. تاياۋدا اشىلعان اۆتونوميالى  رايوندىق 11- كەزەكتى حالىق قۇرىلتايىنىڭ 3- ماجىلىسىندە ج ك پ اۆتونوميالى رايوندىق 7- كەزەكتى كوميتەتى 8- جالپى (كەڭەيتىلگەن)  ءماجىلىسىنىڭ رۋحى جاپپاي تياناقتاندىرىلىپ، بۇكىل شينجياڭنىڭ ەكونوميكاسى مەن قوعامىنىڭ دامۋىن جەدەلدەتۋ، قوعام ورنىقتىلىعىن قورعاۋ جونىندە جاپپاي ناقتى ورنالاستىرۋلار جاسالدى، بۇل اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ دامۋىنا تاعى ءبىر كەلەلى تاريحي وراي الا كەلەدى. الايدا، ءبىز حالىقارالىق فينانس داعدارىسى مەن ۇرىمجىدەگى «5- شىلدە» ۋاقيعاسىنىڭ اۆتونوميالى وبلىسىمىزعا جاساعان ىقپالىنىڭ ءالى دە جويىلا قويماعانىن، دامىعان رايوندارمەن سالىستىرعاندا پارىقتىڭ ءالى دە زور ەكەنىن، رايون ىشىندەگى دامۋى ءبىرشاما تەز رايوندارمەن سالىستىرعاندا پارىقتىڭ ءالى دە كورنەكتى ەكەنىن سەرگەكتىكپەن كورە ءبىلۋىمىز ءتيىس. مەملەكەت پەن شينجياڭنىڭ قيان - كەسكى باسەكە مەن  ۇدىرە العا تارتقان دامۋ بەينەسى، كورشى ەلدەر مەن رايونداردىڭ تەز قارقىنمەن دامىعان شۇعىل جاعدايى، ءار ۇلت حالقىنىڭ دامۋدى اڭساۋ، اۋقاتتانۋعا ۇمتىلۋداي كوكەيتەستى تىلەگى جاۋاپكەرلىگىمىزدىڭ اۋىر ەكەنىن تەرەڭ سەزىندىردى. اۆتونوميالى وبلىسىمىز كەزەكتە ءدوپ كەلىپ وتىرعان ەڭ ءىرى ماسەلە - دامۋدىڭ ءالى دە جەتكىلىكسىزدىگى، ەڭ كوكەيتەستى مىندەت ءالى دە دامۋدى جەدەلدەتۋ. ءار دارەجەلى باسشى كادرلار مەن قالىڭ حالىق بۇقاراسى، ءسوزسىز، دامۋدى جەدەلدەتۋدىڭ جاۋاپكەرلىگىن، كوكەيتەستىلىگىن جانە بورىشتىلىعىن جەتە تانىپ، داعدارىس، حاۋىپ - قاتەر  جانە جاۋاپكەرلىك تانىمىن كۇشەيتىپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ دامۋى مەن ورنىقتىلىعىن شينجياڭنىڭ، مەملەكەتتىڭ جالپى جاعدايى تۇرعىسىنان ويلاستىرىپ، «شينجياڭنىڭ ورنىقتىلىعىن ساقتاپ، شينجياڭدى گۇلدەندىرۋ، حالىقتى اۋقاتتاندىرىپ، شەكارانى بەكەمدەۋ» ستراتەگياسىن اتقارىپ، وبلىسىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن قوعامىنىڭ اناعۇرلىم ويداعىداي، اناعۇرلىم جەدەل دامۋىن ىلگەرىلەتۋدەگى كەلەلى رەال ءمانى مەن تەرەڭ تاريحي ءمانىن ، وبلىس، ايماق جانە اۋداندارىمىزدىڭ جاعدايىن جان - جاقتى جەتە تانىپ، ورىندى ءداپ باسىپ ، ورايدى مىقتى يگەرىپ، دامۋ سەنىمىن بەكەمدەپ، دامۋ نىساناسىنان اۋىتقىماي، وبلىسىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن قوعامىنىڭ دامۋىندا تىڭ جاعداي جاراتۋعا قۇلشىنۋى كەرەك.                                                       

ۇستەگى جىلعى حالىق شارۋاشىلىعى مەن قوعامدىق دامۋدىڭ مەجەدەگى نىساناسى: وبلىستىڭ ءوندىرىس جالپى قۇنىن ٪13.5؛ جالپى قوعامدىق تۇراقتى مۇلىككە قوسىلاتىن قارجىنى ٪30 ارتتىرۋ؛ قازىنانىڭ ادەتتەگى مەجە ەسەپ كىرىسىن ٪16 تەن اسىرۋ؛ سىرتقى ساۋداداعى يمپورت - ەكسپورت جالپى سوماسىن ٪20؛ قوعامدىق تۇتىنۋ بۇيىمدارىنىڭ بولشەك ساتىلۋ جالپى سوماسىن ٪19؛ قالا - قالاشىق تۇرعىندارىنىڭ كىسى باسىندىق تيەسىلى كىرىسىن ٪13 ارتتىرۋ، شارۋالاردىڭ كىسى باسىندىق تازا كىرىسىن 680 يۋاننان اسىرۋ؛ تۇرعىنداردىڭ تۇتىنۋ باعاسىنىڭ جوعارىلاۋ مولشەرىن ٪3 اينالاسىندا تەجەۋ؛ قالا - قالاشىقتاردا تىزىمدەلگەن كاسىپسىزدىك مولشەرىن ٪4 كولەمىندە مەڭگەرۋ؛ 10 مىڭ يۋاندىق ءوندىرىس جالپى قۇنىنا كەتەتىن ەنەرگيا قۇراۋىن ٪4 اينالاسىندا تومەندەتۋ؛ جان سانىنىڭ تابيعي ارتۋ مولشەرىن 11 كولەمىندە تەجەۋ.

ءبىز جوعارىداعى نىسانالار مەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا، ءسوزجوق، جۇڭگوشا سوتسياليزم ۇلى تۋىن بيىك كوتەرىپ، دىڭ شياۋپيڭ نازارياسى مەن ”ۇشكە ۋاكىلدىك ەتۋ“ ماڭىزدى يدەياسىن جەتەكشى ەتىپ، عىلمي دامۋ كوزقاراسىن ىشكەرىلەي دايەكتى تياناقتاندىرىپ، ەكونوميكالىق قۇرىلىستى وزەك ەتۋدەن جازباي، يدەيانى ازات ەتۋدى جەتەكشى، رەفورما جاساۋ، جاڭالىق جاراتۋدى قوزعاۋشى كۇش، شارۋالار كىرىسى مەن قازىنالىق كىرىستى ارتتىرۋدى وزەك، حالىقتىڭ تۇرمىس ورەسى مەن جالپىلىق قۋاتتى جوعارىلاتۋدى نىسانا ەتىپ، ەكولوگيالىق وبلىس قۇرۋ، وبلىستى عىلىم - تەحنيكا، وقۋ - اعارتۋ مەن كوركەيتۋ، بايلىق ابزالدىعىن ەكونوميكالىق ابزالدىققا اينالدىرۋ، سىرتقا ەسىك اشۋ جانە باياندى دامۋ ستراتەگياسىن بۇلجىتپاي اتقارىپ، ءبىر جاعىنان، رەفورما مەن دامۋدى، ەندى ءبىر جاعىنان ىنتىماقتىلىق پەن ورنىقتىلىقتى يگەرۋدەن جازباي، ەكونوميكالىق قۇرىلىمدى بارىنشا ساپالىلاندىرىپ، دامۋ تاسىلىندە بۇرىلىس جاساۋدى جەدەلدەتىپ، نەگىزدىك قۇرىلعىلار مەن ەكولوگيالىق ورتا قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، حالىقتىڭ تۇرمىسىن ۇزدىكسىز جاقسارتىپ، قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعىن جەبەپ، دامۋدا وبيەكتىلەردى، رەفورما جاساۋدا جاڭالىق جاراتۋدى، جاراسىمدى بولۋدا حالىقتىڭ تۇرمىس ورەسىن جوعارىلاتۋدى، تىنىشتىقتى ساقتاۋدا ورنىقتىلىقتى مىقتى يگەرىپ، جاڭاشا اۋىل - قىستاق قۇرىلىسى مەن جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋ قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋ، ساياحات كاسىبىن اشۋ، سىرتقا باعىتتالعان شارۋاشىلىق پەن قوعامدىق ىستەردى دامىتۋ جاقتارىندا ءتىپتى دە زور ىلگەرىلەۋشىلىكتەرگە قول جەتكىزىپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن قوعامىنىڭ اناعۇرلىم ويداعىداي، اناعۇرلىم جەدەل دامۋىن جەبەۋ.                                         

 ۇستەگى جىل اۆتونوميالى وبلىسىمىز «11- بەس جىلدىق» جوبانى اتقارىپ وتىرعان ەڭ سوڭعى جىل ءارى «12- بەس جىلدىق» جوبا جاسالاتىن جىل. وبلىسىمىزدىڭ «12- بەس جىلدىق» جوباسىن جاساۋدا،  تومەندەگىدەي پرينسيپتەردى ءسوزسىز مىقتى يگەرۋىمىز كەرەك: بىرىنشىدەن، وزەكتى مىقتى يگەرۋ، دامۋدى جەدەلدەتۋ  پرينسيبىندە تاباندى بولۋ؛ ەكىنشىدەن، تۇرگە ايىرىپ جەتەكشىلىك ەتۋ، عىلمي دامۋ پرينسيبىندە تاباندى بولۋ؛ ۇشىنشىدەن، ءبىرتۇتاس جوسپارلاۋ، تەڭ ءمان بەرۋ، سايكەستى دامۋ پرينسيبىندە تاباندى بولۋ؛ تورتىنشىدەن، وڭىرلەردىڭ توعىسپالى، بىرلەسىپ دامۋ پرينسيبىندە تاباندى بولۋ؛ بەسىنشىدەن، ادامدى ارقاۋ ەتۋ، حالىق ءۇشىن دامۋ پرينسيبىندە تاباندى بولۋ؛ التىنشىدان، ورنىقتىلىقتى قورعاۋ، جاراسىمدى دامۋ پرينسيبىندە تاباندى بولۋ. ءبىز «11- بەس جىلدىق» جوبانىڭ اتقارىلۋ جاعدايىن تولىق قورىتىندىلاپ، «12 - بەس جىلدىق» جوبانى جاساۋ قىزمەتىن جاپپاي ورىستەتىپ جانە ويداعىداي ىستەپ، ءار جاقتاعى كۇشتەردى بەلسەنە جۇمىلدىرىپ جانە اقىل - پاراساتتى شوعىرلاندىرىپ، كوپتەگەن ءىرى وبيەكتىلەردى مەملەكەت پەن اۆتونوميالى رايوننىڭ «12- بەس جىلدىق» جوباسىنا ەنگىزۋگە قول جەتكىزىپ، بولاشاقتىق دامۋعا بەرىك نەگىز قالاۋىمىز كەرەك.                                                   

ءۇشىنشى، عىلمي دامۋ كوزقاراسىن ىشكەرىلەي دايەكتى تياناقتاندىرىپ، حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ اناعۇرلىم ويداعىداي، اناعۇرلىم جەدەل دامۋىن جۇزەگە اسىرۋ

ۇستەگى جىلعى ەكونوميكالىق قىزمەتتىڭ ءتۇيىنى - ەكونوميكالىق قۇرىلىمدى رەتتەۋ مەن دامۋ تاسىلىندە بۇرىلىس جاساۋ جاعىندا كۇش جۇمساپ، ەكونوميكانىڭ ورنىقتى، جەدەل دامۋىن ساقتاۋدى ەكونوميكالىق قۇرىلىمدى رەتتەۋمەن، دامۋ تاسىلىندە بۇرىلىس جاساۋمەن ۇشتاستىرىپ، دامۋ بارىسىندا قۇرىلىمدى رەتتەپ، تاسىلدە بۇرىلىس جاساپ، قۇرىلىمدى رەتتەۋ، تاسىلدە بۇرىلىس جاساۋ بارىسىندا دامۋعا ۇمتىلۋ.

1. شارۋالار كىرىسىن ارتتىرۋدى ۇيىتقى ەتىپ، جاڭاشا اۋىل - قىستاق قۇرىلىسىن ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ

ەگىمشىلىك كاسىپ قۇرىلىمىن بەلسەنە رەتتەۋ جانە ساپالىلاندىرۋ. اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل - قىستاق جانە شارۋالار قىزمەتىنە وسكەلەڭ ءمان بەرىپ، شارۋالار كىرىسىن ارتتىرۋدى ۇيىتقى، سىرتقا باعىتتالعان وسى زامانعى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى باعدار ەتىپ، اۋىل شارۋاشىلىعىن جەبەۋ، كىرىستى ارتتىرۋدى قامتاماسىزداندىرۋ مەحانيزمىن ورناتىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، تۇتاس جىلدا اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋعا 2 ميلليارد 150 ميلليون يۋان قارجى قوسۋ. قۇرىلعىلى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدان جازباي، تەحنيكالىق جەتەكشىلىك ەتۋ مەن قىزمەت وتەۋدى كۇشەيتىپ، سورتتى تۇقىم، تەحنيكا ەنگىزۋدى جانە ونى جالپىلاستىرۋدى جەدەلدەتۋ، بەكەمدەۋ، جوعارىلاتۋ جاعىندا كۇش جۇمساپ، 130 مىڭ قالتقىنى جاڭادان سالۋ. ماقتا، قانت قىزىلشاسى، مايلى داقىل، بورمي، كوكونىس، ماقسارى، شىرعاناق سياقتى ەگىس داقىلدارىن ءتۇيىندى تۇردە دامىتىپ، مىڭ يۋاندىق، 10 مىڭ يۋاندىق كىرىس بەرەتىن اتىز جانە كوپ رەت ءونىم بەرەتىن ەگىمشىلىك فورماسىندا جاڭالىق جاراتىپ، ەرەكشەلىككە يە كاسىپ بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ. ءبيدايدىڭ ەگىلۋ اۋماعىن 3 ميلليون 880 مىڭ مۋعا جەتكىزۋگە كەپىلدىك ەتىپ، ديقاندارعا استىق تىكە قوسىمشاسىن بەرۋ، سورتتى تۇقىم، اۋىل شارۋاشىلىق ماشينا جابدىقتارىن ساتىپ الۋعا، اۋىل شارۋاشىلىق ءوندىرىس ماتەريالدارىنا جالپىلاي قوسىمشا قاراجات بەرۋ، شوشقا باعىمشىلىعىن، ءسۇت كاسىبىن دامىتۋ سياقتى اۋىل شارۋاشىلىعىن كۇشەيتۋ، شارۋالارعا تيىمدىلىك جاساۋ ساياساتتارىن تياناقتاندىرىپ، اۆتونوميالى رايوننىڭ استىق حاۋىپسىزدىگىنە ۇلەس قوسۋ. كوللەكتيۆ ورمان ۇقىعى ءتۇزىمى رەفورماسىن جاپپاي ىلگەرىلەتىپ، ەكونوميكالىق، ماتەريالدىق جانە ەكولوگيالىق ورمان شارۋاشىلىعىن زور كۇشپەن دامىتىپ، جەمىس - ورمان كاسىبى قۇرىلىسىن پارمەندى ىلگەرىلەتىپ، جەر جاعدايىنا قاراي اعاش ەگۋ، ساپالى، ءونىمدى بولۋ پرينسيبىندە تاباندى بولىپ، جەمىس - ورمان ەگۋ تەحنيكاسىندا ۇلگى كورسەتەتىن اۋىل - قىستاقتاردى قۇرىپ، جەمىس اعاشتارىن باپتاۋ مەن دەرت - دەربەزدەن ساقتاۋدى جانە جەمىس - ورمان شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلداناتىن شارۋالاردى تەحنيكالىق جاقتان باۋلۋدى كۇشەيتىپ، جەمىس - ورمان ونىمدەرىنىڭ ساپاسى مەن ونىمدىلىگىن جوعارىلاتىپ، وبلىس بويىنشا  جاڭادان جاساندى جٶلمەن وسىرىلگەن ورمان اۋماعىن 596 مىڭ مۋعا، ەرەكشە جەمىس - ورمان اۋماعىن 486 مىڭ مۋعا جەتكىزۋ. جاڭاشا اۋىل - قىستاق قۇرىلىسى جوباسىن ويداعىداي جاساپ، سىناق ءتۇيىنى ۇلگى قىزمەتىن ويداعىداي ىستەپ، ۇلگى كورسەتەتىن اۋىل (قالاشىق)، قىستاقتاردىڭ جەتەكشى كاسىپتەرىن جەتىلدىرۋگە وسكەلەڭ ءمان بەرىپ، ءبىر اۋىلدا ءبىر كاسىپتى، ءبىر قىستاقتا ءبىر ءونىمدى كۇش سالا دامىتىپ، ەگىمشىلىك، باعىمشىلىقپەن شۇعىلداناتىن كاسىپتىك وتباسىنان ءبىر توبىن جەتىلدىرۋ. اۋىل - قىستاقتىڭ كوللەكتيۆ شارۋاشىلىعىن كولەمدەندىرىپ، ورتاسىن جاقسارتىپ، اۋىل - قىستاقتى قوعامداندىرىپ باسقارۋدى كۇشەيتۋ. كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ، وركەندەتۋ جانە كوشى - قون قىزمەتى تەبىنىن ارتتىرىپ، قىستاق بويىنشا ىلگەرىلەتىپ، سالالار بويىنشا، ءتۇيىندى تۇردە كومەكتەسۋ جانە كوشى - قوننىڭ سوڭعى مەزگىلىندەگى سۇيەمەلدەۋ قىزمەتىن كۇش سالا ويداعىداي يگەرىپ، بەكەمدەۋ، جوعارىلاتۋ نەگىزىندە 32 مىڭ ادامدى كەدەيلىكتەن ارىلتۋ.

وسى زامانعى مال شارۋاشىلىعىن جەدەل دامىتۋ. «مال شارۋاشىلىق قۇرىلىسى جىلى» قيمىلىن ۇزدىكسىز ورىستەتىپ، ءداستۇرلى مال شارۋاشىلىعىن وسى زامانعى مال شارۋاشىلىعىنا ويىستىرۋ اياق الىسىن ورنىقتى ىلگەرىلەتىپ، جايىلىم، ەگىنشىلىك رايونى مەن قالا ماڭىنداعى مال شارۋاشىلىعىنا تەڭ ءمان بەرىپ، سيىر، قوي، جىلقى، شوشقا جانە ءۇي قۇستارى باعىمشىلىعىن قاتار دامىتۋ. مەملەكەتتىڭ مالشىلاردى وتىرىقتاندىرۋ وبيەكتىسىنە بەلسەنە قول جەتكىزىپ، بىتىراڭقى دا شوعىرلى، تۇلعالىق جانە ارالاس ورنالاستىرۋدى ءوزارا ۇشتاستىرۋ ءتاسىلىن قولدانىپ، 6 مىڭ 500 مالشى وتباسىن جوعارى ولشەمدە وتىرىقتاندىرىپ، 200 مىڭ مۋ جەم - ءشوپ بازاسىن قۇرىپ، وتىرىقتانعان مالشىلاردىڭ ورنىعۋىنا، اۋقاتتانۋىنا كەپىلدىك ەتۋ. ولشەمدەنگەن باعىمشىلىق شاعىن رايونىنان 65 ىن قۇرىپ، كاسىپتىك اۋىل، قىستاق، وتباسى جانە وتباسى فەرمالارىنان ءبىر توبىن جەدەل قالىپتاستىرۋ. مال تۇقىمى، مال تابىنى قۇرىلىمىن جاقسارتىپ، مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، ۇساق مالدى ءىرى قاراعا، جەرگىلىكتى مالدى اسىل تۇقىمدى مالعا اينالدىرۋ اياق الىسىن جەدەلدەتىپ، توڭازىتىلعان سفەرمامەن، جاساندى جولمەن ۇرىقتاندىرۋ، ەمبريون كوشىرۋ سياقتى وزىق قولدانىلمالى تەحنيكالاردان پايدالانىپ، شينجياڭ قوڭىر سيىرى، ىلە جىلقىسى، شينجياڭ بيازى ءجۇندى قويى، التاي تەگەنە قۇيرىقتى قويى جانە تارباعاتاي باسباي قويى سياقتىلاردىڭ ساپاسىن ۇزدىكسىز جاقسارتىپ جانە جوعارىلاتىپ، كولەمدەندىرىپ باسقارۋدى جەبەپ، جاسىل، ورگانيكالى، ايگىلى ونىمدەردى جاراتۋ. نەگىزگى جايىلىمدى قورعاۋ، جايىلىم مەن مالدىڭ تەپە - تەڭدىگىن ساقتاۋ، ەكولوگيانى جاقسارتۋ، جايىلىمدا مال باعۋعا تيىم سالۋ جانە جايىلىمدى تىنىقتىرۋ ءتۇزىمىن جاپپاي تياناقتاندىرىپ، جايىلىمعا قاراي مال سانىن تۇراقتاندىرۋ، مالدى ورىسكە ءبولىپ باعۋ، جايىلىمدى قورشاپ جەتىلدىرۋ، مال سانىن ازايتىپ، جەم - ءشوپتى مولايتۋ جانە مالدى قولدا باعۋ سياقتى شارالاردى قولدانۋ ارقىلى جايىلىمدى قورعاۋ مەن مال شارۋاشىلىق رايوندارىنىڭ سۋ يگىلىگى، كوش جولى قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. حايۋاناتتاردا بولاتىن ىندەتتەردەن ساقتانۋ جۇيەسى قۇرىلىسىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، اۋىر ىندەتتەردەن ساقتانۋ جانە ونى تەجەۋدى كۇشەيتىپ، مال شارۋاشىلىعىنىڭ اقاۋسىز دا باياندى دامۋىنا كەپىلدىك ەتۋ.

ەڭبەككۇش شارۋاشىلىعى مەن اۋىل شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىرىپ باسقارۋدى بار كۇشپەن ىلگەرىلەتۋ. اۋىل - قىستاق ەڭبەككۇشتەرىن تەحنيكالىق ونەرگە باۋلۋ جانە باسقا كاسىپكە ويىستىرىپ تاربيەلەۋدى ۇزدىكسىز مىقتى يگەرىپ، ۇكىمەتتىڭ جەتەكشىلىك رولىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، رەت - سانى بويىنشا 137 مىڭ شارۋانى تاربيەلەپ، اۋىل - قىستاقتاعى 666 مىڭ ارتىق ەڭبەككۇشتى باسقا كاسىپكە  ويىستىرىپ، كىرىستى 2 ميلليارد 70 ميلليون يۋانعا جەتكىزۋ. ءارقايسى جەردىڭ ەرەكشەلىگىنە سۇيەنىپ، اۋىل شارۋاشىلىق قوسىمشا ونىمدەرىن مانەرلەۋ كاسىبىن ءتۇيىندى تۇردە دامىتىپ، اۋىل شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىراتىن قۋاتى مىعىم جەتەكشى كاسىپورىنداردان ءبىر توبىن جەتىلدىرىپ جانە سۇيەمەلدەپ، كاسىپورىن مەن شارۋالاردىڭ مۇددەسىن ۇشتاستىرۋ مەحانيزمى جونىندە ىزدەنىس جاساپ جانە ونى كەمەلدەندىرىپ، شارۋالاردى شىنايى يگىلىككە كەنەلتۋ. ەرەكشە ەگىمشىلىك، باعىمشىلىق، شارۋالار شاتتىعى، اۋىل - قىستاق ساياحاتى سياقتى كاسىپتەردى كۇش سالا دامىتىپ، ەگىن، مال شارۋاشىلىعىن ەرەكشە ابزال كاسىپكە اينالدىرۋ.

اۋىل شارۋاشىلىعىن ولشەمدەندىرۋ ءوندىرىسى مەن اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى بازارىن اشۋ جۇيەسى قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. ساپالى تۇقىم جەتىلدىرۋ ينجەنەرياسىن اتقارىپ، اۋىل شارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ سورتتى تۇقىمىن جانە ورمان - توعايدى جەتىلدىرۋدى جەدەلدەتۋ. اۋىل شارۋاشىلىق ماشينالارىنىڭ ساپاسىن بارىنشا جوعارىلاتىپ، مال شارۋاشىلىعىن، ەرەكشە جەمىس - ورماندى، قۇرىلعىلى اۋىل شارۋاشىلىعىن ماشينالاندىرۋدى جانە ەگىستىكتى قورعاۋ سيپاتىندىق ماشينالاندىرۋدى ءتۇيىندى تۇردە دامىتۋ. ولشەمدى تىڭايتقىش بەرىلەتىن جەر اۋماعىن ۇلعايتىپ، اۋىل شارۋاشىلىق داقىلدارىن ولشەمدى ەگۋ، قۇنىتتاپ باپتاپ - باسقارۋ ۇلگىسى سياقتى قولدانىلمالى تەحنيكالاردى جالپىلاستىرۋ. ولشەمدەندىرىپ ءوندىرۋ مەن جاسىل اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى بازاسىن ءتۇيىن ەتىپ، زالالسىز اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىنە، جاسىل، ورگانيكالىق ازىق - تۇلىكتەرگە جانە بازالارعا كۋالىك بەرۋدى جەدەلدەتىپ، جاسىل اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوندىرۋ ولشەمىن بەلگىلەپ جانە اتقارىپ، سىرتقا باعىتتالعان قۇرىلعىلى اۋىل شارۋاشىلىق بازاسى مەن اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ەكسپورت ەتۋدى تىزىمدەۋ، ەستەلىككە الۋ قىزمەتىن مىقتى يگەرۋ. 3 ميلليون 420 مىڭ مۋ جاسىل اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى بازاسىنا جانە 56 ءتۇرلى جاسىل اۋىل شارۋاشىلىق ونىمىنە كۋالىك بەرۋ. «اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى بازارى جۇيەسى قۇرىلىسى جىلى» قيمىلىن ورىستەتىپ، اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن شەتەلگە ساتۋ تەكشەسى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ەكسپورت ەتۋدىڭ ىركىلىسسىز ارناسىن اشىپ، كاسىپورىن، اۋىل - قىستاق ەكونوميكالىق سەلبەستىك ۇيىمى، تاسىمالداپ ساتاتىن ءىرى وتباسى سياقتىلاردى اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ اينالىم سالاسىنا اتسالىسۋعا شابىتتاندىرۋ. اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى بازارىن ينفورماتسيالاندىرۋ قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، ءتۇيىندى اۋداندار مەن قالالاردا ينفورماتسيالىق قىزمەت وتەۋ پۋنكتتەرىن قۇرىپ، كاسىپورىن، بازا جانە شارۋالاردىڭ بازار قاجەتىنە قاراي ءونىم وندىرۋىنە، ساتۋىنا عىلمي جەتەكشىلىك ەتۋ. ءتۇرلى ەكونوميكالىق سەلبەستىك ۇيىمداردىڭ دامۋىن جەدەلدەتىپ، شارۋالاردىڭ كاسىپتىك سەلبەستىك ۇيىمىنان 310 ىن جاڭادان قۇرىپ، شارۋالاردىڭ كاسىپتىك كووپەراتيۆتەرىنىڭ قىستاق دارەجەلى ۇيىمدارىن جالپىلاستىرۋ. اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ساپا حاۋىپسىزدىگى مەن ءونىم ماركاسىن جاراتۋ قۇرىلىسىنا وسكەلەڭ ءمان بەرىپ، اۋىل شارۋاشىلىق قوسالقى ونىمدەرىنىڭ بازارداعى باسەكەلىك قۋاتىن جوعارىلاتۋ.

2. ەكونوميكانىڭ دامۋ فورماسىنا بۇرىلىس جاساۋدى جەدەلدەتىپ، جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋ اياق الىسىن كۇش سالا ىلگەرىلەتۋ

كەن بايلىعىن بارلاۋ مەن اشۋدى پارمەندى ىلگەرىلەتۋ. كەن بايلىعىن بارلاۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، ءىرى كاسىپورىندار مەن ءىرى توپتاردى تاۋەكەلمەن بارلاۋعا، ساۋدا سيپاتىندىق بارلاۋعا شابىتتاندىرىپ جانە قولداپ، بايلىقتى بارلاۋ جاعىندا تىڭ ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزۋ. كومىر، قارا ءتۇستى، ءتۇستى جانە سيرەك كەزدەسەتىن مەتال سياقتى ابزال كەن بايلىقتارىنا سۇيەنىپ، ءىرى كاسىپورىندار مەن ءىرى توپتاردى بىرلەسىپ تيجارات جۇرگىزۋ، بىرىكتىرۋ، جارنا قوسۋ جانە مەڭگەرۋ، ساتىپ الۋ، باسقارۋ سياقتى فورمالار ارقىلى كەن بايلىعىن اشۋدى ونىمدىلىككە اينالدىرۋعا شابىتتاندىرىپ، كەن كاسىبىن اۆتونوميالى وبلىستىڭ تىرەكتى كاسىبىنە اينالدىرۋ؛ جۇڭمەي كومىر كەنى، شينۋىننىڭ 5- شاحتاسى، چيڭحۋا كومىر كەنى، جۇڭگو ەلەكتر قۋاتىن قارجىلاندىرۋ سەرىكتىگىنىڭ كومىر كەنى، مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ سەرىكتىگىنىڭ بىلىكشى كومىر كەنى جانە زاۋجۋاڭ كەنشىلىگى، لۋ - ان كومىر كەنىنىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتتەرىن جەدەلدەتىپ، كومىر بايلىعىن بىرىكتىرەتىن ءبىر توپ وبيەكتىنى مىقتى يگەرىپ، كومىر حيميا كاسىبىن ورنىقتى دا باياندى بايلىقپەن قامتاماسىزداندىرۋ؛ شينۋىن، چيڭحۋا جانە جۇڭگو ەلەكتر قۋاتىن قارجىلاندىرۋ سەرىكتىگىنىڭ كومىردەن گاز ءوندىرۋ وبيەكتى قۇرىلىستارىن بار كۇشپەن سۇيەمەلدەپ، ي - تاي، جۇڭمەي، ورتا ازيا حۋاجين سياقتى كومىردەن گاز ءوندىرۋ وبيەكتىلەرىنىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتتەرىن جەدەلدەتىپ، جىلىنا 30 ميلليارد تەكشە مەترلىك كومىردەن تابيعي گاز ءوندىرۋ قۋاتىن بىرتىندەپ قالىپتاستىرۋ؛ يۇڭمەي، رۇيشياڭ، ي - ليتى جانە مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ سەرىكتىگىنىڭ باۋدي سياقتى كوكىستەندىرۋ، مەتيل سپيرتىنەن جان - جاقتى پايدالانۋ وبيەكتى قۇرىلىسىن جەبەپ، جىلىنا 3 ميلليون توننا كوكىس ءوندىرۋ قۋاتىن جەدەل قالىپتاستىرۋ؛ لۋ - ان مەن جينجياڭنىڭ «3052» وبيەكتى قۇرىلىستارىن بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ؛ لۋنىڭنىڭ شاجىعايتى سياقتى كومىر كەن قۇرىلىستارىن جەدەلدەتۋ؛ گۋاڭحۇي توبىنىڭ جەمەنەيدەگى كومىردەن تابيعي گاز ءوندىرۋ وبيەكتىسىنىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتىن بارىنشا قولداۋ؛ لياندۇڭنىڭ كاربويت گدروگين جانە كى - يۋاننىڭ جوعارى مولەكۋلالى قوسپا ماتەريالدارىنا پايدالانىلاتىن كاتاليزاتور سياقتى ءبىر توپ مۇناي حيميا ونىمدەرىن مانەرلەۋ وبيەكتى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، ىلەنى شينجياڭداعى كومىر  حيميا ونەركاسىپ بازاسىنا اينالدىرۋ. ىلە بولات - تەمىر كاسىبىن بىرىكتىرۋ اياق الىسىن جەدەلدەتىپ، ىلە بولات - تەمىر سەرىكتىگىنىڭ 2 - دومنا پەشىنىڭ جانە استانا  ىلە بولات - تەمىر سەرىكتىگىنىڭ مىرىش جالاتىلعان قۇبىر، جوعارى كەرنەۋلى تاياقشا سىم ءوندىرۋ جەلىلەرىن ىسكە قوسىپ، جىلىنا 2 ميلليون 500 مىڭ توننا بولات - تەمىر ءوندىرۋ قۋاتىن جەدەل قالىپتاستىرىپ، شينجياڭ بويىنشا 2- ءىرى بولات - تەمىر كاسىبى بازاسىن قۇرۋ. موڭكە تەمىر كەنىن ىرىكتەۋ، كەڭەيتىپ سالۋ، شينجياڭ كاي - يۇييۋان شويىن زاۆودى، شينشيڭ قۇبىر قۇياتىن ەرەكشە بولات - تەمىر وبيەكتى قۇرىلىستارىن قولداپ، كۇن ىلگەرى ىسكە قوسۋ. اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ ونەركاسىپتە پايدالانىلاتىن كرەمني وبيەكتى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ،  جىلىنا 200 مىڭ توننالىق كرەمني ءوندىرۋ قۋاتىن بىرتىندەپ قالىپتاستىرۋ. ءتۇستى مەتال اشۋدى جەدەلدەتىپ، شانشي دۇڭليڭ توبىنىڭ قورعاسىن، مىرىش قورىتۋ، ترانسفورماتور، مىس قورىتۋ وبيەكتىسىنىڭ التايدا جۇمىس باستاۋىن قولداپ، اشىلى مىس كەنى، قاراتۇڭكە مىس، نيكەل كەنى، سورقۇدىق مىس كەنى، شەرقۇدىق مىس، مولبيدەن كەنى جانە تولى التىن كەنى سياقتى وبيەكتىلەردىڭ قۇدىرەتتەنۋىن ۇزدىكسىز قولداۋ. وڭتۇستىك كەن كاسىبىنىڭ مىس سۇرىپتاۋ زاۆودى، شىڭبۇلاق مىس، نيكەل كەنى، جينچۋان كەن كاسىبىنىڭ التىن ىرىكتەۋ، قورىتۋ جانە جۇڭحى دادي كەن كاسىبىنىڭ بەريللي توتىعى، گانسۋ جيانشيڭ سەرىكتىگىنىڭ  مىس كەنى، جۇڭگو ەلەكتر قۋاتىن قارجىلاندىرۋ سەرىكتىگىنىڭ شيحۋداعى سەمەنت زاۆودىنىڭ 1 - مەرزىمدىك قۇرىلىسى سياقتى وبيەكتى قۇرىلىستارىن جەدەلدەتۋ.

ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردىڭ دامۋىن كۇش سالا ىلگەرىلەتۋ. مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ «ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردىڭ دامۋىن جەبەۋ جونىندەگى ءبىرقانشا پىكىرىن» مۇقيات تياناقتاندىرىپ، ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردى جەتىلدىرۋ ينجەنەرياسى جىلى قيمىلىن ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، شىعىس بولەكتەگى وزىق ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردى جەرگىلىكتى ورىنداعى كاسىپورىندارمەن سەلبەستىك ورناتۋعا باۋراپ، جاڭا كاسىپتەردى جەتىلدىرىپ، تاماشا كاسىپكە ويىستىرۋ؛ قارجى اينالىم ورتاسى، ءورىسى، كاسىپ بەتالىسى جانە ەكسپورت ساياساتى سياقتى جاقتاردا ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردى قولداۋ تەبىنىن ارتتىرۋ. شينزى - يۋان، انچي اشىتقىسى سياقتى بيو - تەحنيكالىق كاسىپتەردى قولداپ، ونەركاسىپتەندىرۋدىڭ دامۋ جىگى مەن دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ. ينفورماتسيالاندىرۋ مەن ونەركاسىپتەندىرۋدى بىرلەستىرۋدى كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، ينفورماتسيالىق تەحنيكا مەن جوعارى جاڭا تەحنيكالاردى وزگەرتۋ ءداستۇرلى كاسىپتەرىن كەڭ كولەمدە قولدانىپ، كەنجە قالعان ءبىر توپ ەنەرگيا قۋاتىن كۇشىنەن قالدىرىپ، ءداستۇرلى كاسىپتەردىڭ باسەكەلىك قۋاتى مەن ومىرشەڭدىك قۋاتىن جوعارىلاتۋ. سەمەنت سياقتى قۇرىلىس كاسىپورىندارىنىڭ دامۋ اياق الىسىن جەبەپ، حىڭحۇي فارفورى، شينجياڭ سەمەنتى سياقتى وبيەكتى قۇرىلىستارىن مىقتى يگەرىپ، جىلىنا 5 ميلليون توننا سەمەنت ءوندىرۋ قۋاتىن جەدەل قالىپتاستىرۋ. استىق، ماي، ەت ونىمدەرىن جىنتىكتەي مانەرلەۋ سياقتى كاسىپتەردىڭ زورايۋىن، كاسىپ جەلىسىنىڭ ۇلعايۋىن قولداپ، ءسۇت ونىمدەرى كاسىبىن قايتا قۇرۋعا، بىرىكتىرۋگە، كولەمدى دامۋدى جۇزەگە اسىرۋعا شابىتتاندىرۋ. كاسىپورىنداردىڭ شيكىزات بازاسى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، كاسىپتىڭ شوعىرلانۋ دەڭگەيى مەن كولەمدەنۋ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ.

ونەركاسىپ رايونىنىڭ قۇرىلىس اياق الىسىن جەدەلدەتۋ. ونەركاسىپ رايونى وڭىرلىك ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ۇيىتقىسى. نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسى مەن سايكەستى تۇلعالاندىرىپ قىزمەت وتەۋدى مىقتى يگەرىپ، ءتۇرلى قارجىنىڭ ونەركاسىپ رايونىنا قوسىلۋىن باۋراپ، تاماشا قارجى قوسۋ ورتاسىن جاراتىپ، ونەركاسىپ رايونىنىڭ فۋنكتسياسىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرۋ. ورتانى قورعاۋ تانىمىن بەرىك ورناتىپ، بازانى جوبالاۋ، ورتانى باعالاۋ قىزمەتىن كۇشەيتىپ، ونەركاسىپ رايونىن ەنەرگيا ۇنەمدەيتىن، قۇراۋدى، ىعىستىرۋدى ازايتاتىن، بايلىقتان اينالمالى پايدالاناتىن، تازا وندىرەتىن، رولى كەمەلدەنگەن ەكولوگيالىق ونەركاسىپ رايونى ەتىپ قۇرىپ شىعۋ. ونەركاسىپ رايونىن باسقارۋ تۇزىلىسىندە جاڭالىق جاراتىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، ونەركاسىپ رايونىنىڭ ءتيىمدى ساياساتىن تياناقتاندىرىپ، وبيەكتىلەردىڭ كىرۋ وتكەلىن مىقتى يگەرىپ، ساپاسى مەن دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ. قورعاس ەكسپورت ونىمدەرىن مانەرلەۋ رايونى، كۇيتۇن - مايتاۋ مۇناي حيميا ونەركاسىپ رايونى، چيڭشۇيحى جياڭسۋ ونەركاسىپ رايونى، ي - دۇڭ ونەركاسىپ رايونى سياقتى ءتۇيىندى رايوندار قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ. بايلىق، وڭىرلىك ابزالدىققا سۇيەنىپ، شيحۋ، ساۋان، قوبىقسارى، تولى، بۋرىلتوعاي، كوكتوعاي سياقتى ونەركاسىپ رايوندارىن جانە جەمەنەي، تايكەشكەن وتكەلدەرىنىڭ مانەرلەۋ رايوندارىن ويداعىداي قۇرۋ. وڭىرلىك توعىسپالى شارۋاشىلىقتى بەلسەنە دامىتىپ، بايلىقتان ورتاق يگىلىكتەنۋ، ابزالدىقتى ءوزارا تولىقتاۋ، ءوزارا تيىمدىلىك جاساۋ، پايداعا ورتاق كەنەلۋ پرينسيبىنە ساي،  بيڭتۋان مەن جەرگىلىكتى ورىننىڭ، مۇناي الابى مەن جەرگىلىكتى ورىننىڭ رايونعا ءبولىنۋ شەك - شەكاراسىن بىرتىندەپ جويىپ، كۇيتۇن تيەنبەي جاڭا رايونى قۇرىلىسىن قولداپ، ولاردىڭ ابزالدىقتارىن ساۋلەلەندىرىپ، پايدادان ورتاق يگىلىكتەنۋ مەحانيزمىن ورناتىپ، توعىسپالى دامۋدىڭ نەگىزىن كەڭەيتىپ، بايلىقتان جان - جاقتى پايدالانۋ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ.

ساۋداگەر تاڭداپ، قارجى ەنگىزۋ قىزمەتىن كۇشەيتۋ. ساۋداگەر شاقىرۋ كوزقاراسىندا ۇزدىكسىز جاڭالىق جاراتىپ، ساۋداگەر شاقىرۋدان ساۋداگەر تاڭداۋعا قاراي بۇرىلىس جاساپ، بايلىق سيپاتىندىق ساۋداگەر شاقىرۋدان جىنتىكتەي مانەرلەۋ جانە ءوندىرۋ كاسىبى وبيەكتىسىنە، العاشقى ونىمدەردى اشۋدان كاسىپ جەلىسىن ۇزارتۋ، تۇلعالاندىرۋعا قاراي بىرتىندەپ بۇرىلىس جاساۋ. كولەمدى جارمەنكەلەردەگى ساۋداگەر تاڭداۋ تەكشەسىنەن تولىق پايدالانىپ، «شي - ان ساۋدا كەڭەسى»، «ءۇرىمجى ساۋدا كەڭەسى»، «باتىس بولەك كورمەسى» سياقتى ساۋداگەر شاقىرىپ كەڭەس وتكىزۋ قىزمەتىن مۇقيات ويداعىداي ىستەپ، قول قويىلعان وبيەكتىلەردىڭ اتقارىلۋ مولشەرى مەن قارجىنىڭ تياناقتانۋ مولشەرىن جوعارىلاتۋ. ءىرى كاسىپورىندار مەن ءىرى توپتاردى ەنگىزۋ ستراتەگياسىندا تاباندى بولىپ، ونەركاسىپ رايونى، ساۋداگەرلەر جانە ساۋدا قوعامدارى ارقىلى ساۋداگەر تاڭداۋ سياقتى فورمالاردى قولدانىپ، شينجياڭعا كومەككە كەلگەن كادرلاردىڭ كوپىرلىك، دانەكەرلىك رولىن ساۋلەلەندىرىپ، تەحنيكالىق قامتىلىمى جوعارى، ەكونوميكالىق ونىمدىلىگى ايتارلىقتاي، ورتانى لاستاۋى از جانە مەملەكەتتىڭ كاسىپ ساياساتىنا ۇيلەسەتىن، وبلىستىڭ باياندى دامۋىندا تۇرتكىلىك رول اتقاراتىن ءىرى وبيەكتىلەردى ەنگىزۋگە ءمان بەرۋ. ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋدە اداقتاۋ مەحانيزمىن ورناتىپ، ناقتى ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزە الماعان كاسىپورىنداردى زاڭ بويىنشا قايتارۋ. قارجى قوسۋداعى جۇمساق بولشەك قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، ساۋداگەرلەردى جاقىن تارتاتىن، كوڭىلىن ورنىقتىراتىن جانە ولارعا تيىمدىلىك جاسايتىن تاماشا ورتا جاراتىپ، وبيەكتىلەردىڭ ەرتەرەك تياناقتانۋىن جەبەۋ. ۇستەگى جىلى ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى ەنگىزۋدىڭ نىساناسى مەن مىندەتىن 22 ميلليارد 800 ميلليون يۋانعا جەتكىزىپ، ٪ 27.4 ارتتىرۋ.

3. سىرتقى ساۋدانى بەلسەنە دامىتىپ، 3- كاسىپتى جەدەلدەتۋ

سىرتقا ەسىك اشۋ دەڭگەيىن جاپپاي جوعارىلاتۋ. اۆتونوميالى وبلىستىڭ وڭىرلىك، بايلىق جانە وتكەل ابزالدىعىنان پايدالانىپ، جۇڭگو - قازاقستان قورعاس حالىقارالىق شەكارالىق ىستەستىك ورتالىعىنىڭ ءتۇيىندى رايونىنداعى كەدەندە جابىق تيجارات جۇرگىزۋ اياق الىسىن جەدەلدەتىپ، ەلىمىزدى باتىسقا ەسىك اشۋداعى كوپىرگە، ەكسپورت ونىمدەرىن قوراپتاۋ، مانەرلەۋ، يمپورت - ەكسپورت ونىمدەرىن توپتاۋ، جونەلتۋ بازاسىنا جانە زات اينالىمىنداعى ءىرى وتكەلگە اينالدىرۋ. سرتقى ساۋدانىڭ دامۋ تاسىلىندە بۇرىلىس جاساپ، ساۋدا قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرىپ، بازارعا تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزۋ، تالداۋ جاساۋ جانە بولجاۋدى كۇشەيتىپ، يمپورت - ەكسپورت بازاسى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، جەرگىلىكتى ونىمدەر ەكسپورتىن كەڭەيتۋ. شەكارالىق ساۋدادا ساياحاتتاي ءجۇرىپ زات ساتىپ الۋ ساۋداسىن بارىنشا دامىتىپ، تابيعي گاز سياقتى ءتۇرلى بايلىق سيپاتىندىق ونىمدەردى يمپورت ەتۋدى ۇلعايتۋ. قورعاس، باقتى، جەمەنەي سياقتى وتكەلدەرگە سۇيەنىپ، ەكسپورت ونىمدەرىن توپتاپ تاسىمالداۋ، بالعىن كۇيدە ساقتاۋ، دارەجەگە ايىرىپ قوراپتاۋ ءبىر تۇلعالانعان اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى ورتالىعىنىڭ تولايىم ساتۋ بازارىنان ءبىر توبىن قۇرىپ، اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ساتۋ ارناسىن كەڭەيتۋ. مەملەكەتتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ سىرتقى ساۋدانى سۇيەمەلدەۋ ساياساتىنان يكەمدى، تولىق پايدالانىپ، ەكسپورت ەتەتىن، مانەرلەيتىن جەتەكشى كاسىپورىنداردىڭ ەكسپورت كولەمىن ۇلعايتۋىنا قولداۋ كورسەتىپ، ايگىلى ماركا قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، حالىقارالىق بازاردى اشۋ. ەكسپورت ونىمدەرىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن كۋالاندىرۋ، ەستەلىككە الۋ قىزمەتىن ىلگەرىلەتىپ، تەكسەرۋ - كارەنتيندەۋ، باقىلاۋ - سايكەستىرۋدى كۇشەيتىپ، ەكسپورت ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن جوعارىلاتۋ. باقتى، دۋلات، جەمەنەي، تايكەشكەن، قىزىلتاۋ سياقتى وتكەلدەردىڭ نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسى اياق الىسىن جەدەلدەتىپ، وتكەرمەلەۋ قۋاتىن جوعارىلاتۋ. 8- كەزەكتى «قازاقستان ساۋدا كەڭەسىنە» بەلسەنە سايكەسىپ، جۇڭگو - وزبەكستان ەلەكتروندىق ساۋدا تەكشەسى مەن كۇيتۇننىڭ الەۋمەتتىك قورعالمالى باجى جانە ەكسپورت ونىمدەرىن باقىلاۋ - باسقارۋ قويماسىنىڭ قىزمەت وتەۋ رولىن كەمەلدەندىرۋ، «سىرتقا شىعۋ» ستراتەگياسىن اتقارىپ، شەتەلدىڭ بايلىقتارىن سەلبەسىپ اشۋ، قىزمەت وتەۋ ساۋدا سالاسىن كەڭەيتىپ، شەتەلدىڭ بايلىعىن اشۋ، مانەرلەۋ بازاسىن قۇرىپ، كورشىلەس ەلدەرمەن ەڭبەككۇش سەلبەستىگىن ورناتىپ، ينجەنەريانى كوتەرمەگە الىپ، سىرتقى ەكونوميكالىق تەحنيكالىق سەلبەستىكتى كۇشەيتىپ، ونى وبلىسىمىزدىڭ سىرتقى ساۋدانى دامىتۋداعى جاڭا ارتۋ تۇيىنىنە اينالدىرۋ. قۇلجا، شاۋەشەك شەكارالىق ەكونوميكالىق سەلبەستىك رايوندارىنىڭ قۇرىلىس دەڭگەيىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتىپ، كۇيتۇن، چيڭشۇيحى ەكونوميكالىق تەحنيكالىق اشۋ رايوندارى قۇرىلىسىنىڭ اياق الىسىن جەدەلدەتۋ.

ساياحات كاسىبىن كۇش سالا دامىتۋ. «مەملەكەتتەگى ايگىلى سەيىل - سەرۋەن ساياحات ورنىن قۇرۋ» نىساناسىن توڭىرەكتەي وتىرىپ، جوبالاۋ قۇرىلىسىن كورنەكتىلەندىرىپ، ءتۇيىندى كورىنىس رايوندارىندا سەرىكتىك قۇرۋ اينالىم مەحانيزمىن ورناتىپ، تاڭداۋلى كورىنىس رايوندارىن قۇرىپ، «تابيعي ەكولوگيا ساياحاتى، تاريحي مادەنيەت ساياحاتى، ۇلتتىق سالت - سانا ساياحاتى، قار - مۇز ساياحاتى جانە ەل ارالىق ساياحاتتى» جەدەل دامىتىپ، ساياحات بايلىعى مول وبلىستى ساياحات شارۋاشىلىعى قۋاتتى وبلىسقا اينالدىرۋ. قاناس، نارات سياقتى ايگىلى كورىنىس رايوندارىن جەتەكشى، «كولەمىن كەڭەيتۋ مەن جالعاستىرۋدى» ءتۇيىن، ەرەكشە كورىنىس تۇيىندەرىن تولىقتاۋشى ەتىپ، ساياحات كاسىبىنىڭ دامۋ ءورىسى مەن سالاسىن كەڭەيتۋ. ساياحات نەگىزدىك قۇرىلعىلارى، تيجارات قۇرىلعىلارى قۇرىلىسىن شىن مانىندە كۇشەيتىپ، نارات كورىنىس رايونىن مەملەكەتتەگى A5 دارەجەلى كورىنىس رايونى ەتىپ قۇرىپ شىعۋعا كەپىلدىك ەتۋ. قاناس پەن ناراتتىڭ ماڭىنداعى ساياحات بايلىعىن بىرىكتىرۋ جۇمىسىن كۇشەيتىپ، ناقتى ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزۋ. ساياحات ونىمدەرىن اشۋ جانە ۇگىت ارقىلى ساتۋدى جەبەۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، ساياحاتتا ايگىلى ماركا جاراتىپ،  ساياحاتتىڭ دەڭگەيىن جوعارىلاتىپ، 2- كەزەكتى شينجياڭ ىلە تۇلپار مەكەنى حالىقارالىق ساياحات مەرەكەسىن كۇش سالا ويداعىداي وتكىزۋ. ساياحات بازارىن باسقارۋدى جۇيەلىلەندىرىپ، ساياحاتقا قىزمەت وتەۋ ورەسىن جوعارىلاتىپ، ساياحات كاسىبىمەن شۇعىلدانۋشىلاردى تاربيەلەۋ، باسقارۋدى كۇشەيتۋ. ساياحات كورىنىس رايوندارىنىڭ ورتاسىن قورعاۋعا باسا ءمان بەرىپ، تۇرمىستىق قوقىر - قوقسىقتاردىڭ لاستاۋىنان ساقتانۋ. ەلىمىز تۇرعىندارىنىڭ ورتا ازيا ەلدەرىنە ۆيزاسىز بىرنەشە كۇن ساياحاتتاۋ وبيەكتىسىنە بەلسەنە قول جەتكىزىپ، ەل اتتاعان شەكارالىق ساياحات ارناسىن ىركىلىسسىزدەندىرىپ، ساياحات ماركاسىنىڭ باۋراۋ قۋاتىن ارتتىرۋ. وبلىسىمىزدا رەت - سانى بويىنشا 7 ميلليون 550 مىڭ ساياحاتشى قابىلداپ، كىرىستى 2 ميلليارد 670 ميلليون يۋانعا جەتكىزۋ.

وسى زامانعى قىزمەت وتەۋ كاسىبىن جەدەل دامىتۋ. قىزمەت وتەۋ كاسىبىن دامىتۋدى شابىتتاندىرۋ جانە قولداۋ جونىندەگى ساياساتتىق شارالاردى تياناقتاندىرىپ، زات اينالىمى، فينانس، قامسىزداندىرۋ، ينفورماتسيا، كەڭەس بەرۋ، عىلىم - تەحنيكالىق قىزمەت وتەۋ جانە كورمە ەكونوميكاسى سياقتى ءوندىرىس سيپاتىندىق قىزمەت وتەۋ كاسىپتەرىن كۇش سالا دامىتىپ، ساۋدا، اس - سۋ، مادەنيەت، دەنە شىنىقتىرۋ جانە الەۋمەتتىك اۋماقتاردا قىزمەت وتەۋ سىندى تۇرمىستىق قىزمەت وتەۋ كاسىپتەرىن جەدەل دامىتۋ. تۇرمىسقا قاجەتتى بۇيىمداردى ازىرلەۋ مەحانيزمىن ورناتىپ، بازاردى قامداۋدى قامتاماسىزداندىرۋ، اۋىل - قىستاق بازارى قۇرىلىسى تەبىنىن ارتتىرىپ، اۋىل - قىستاق بازارى ينجەنەرياسى مەن «قوس ءجۇز بازار ينجەنەرياسى» قۇرىلىسىن جالعاستى ىلگەرىلەتىپ، اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى ساۋدا بازارى قۇرىلعىلارىن جاڭالاپ جانە دارەجەسىن جوعارىلاتىپ، كاسىپتىك بازار مەن ەرەكشە كاسىپتەر ءبىرىن - ءبىرى جەبەيتىن دامۋ فورماسىن بىرتىندەپ قالىپتاستىرۋ. وتباسى ەلەكتر جابدىقتارى مەن اۆتوموبيلدەردى اۋىل - قىستاقتارعا جەتكىزۋ قيمىلىن بەلسەنە ۇيىمداستىرىپ، ونىمگە قوسىمشا قاراجات بەرۋ ساياساتىن شىنايى تياناقتاندىرىپ، ەگىن، مال شارۋاشىلىق رايوندارىنىڭ تۇتىنۋ كولەمىن كەڭەيتۋ. كونە اۆتوموبيل، موتوتسيكل جانە وتباسى ەلەكتر جابدىقتارىن جاڭاعا اۋىستىرۋ ساياساتىن اتقارىپ، مەرەكە، دەمالىس كۇندەرى زات ساتىپ الۋ جانە ساتۋدى جەبەۋ قيمىلىن ورىستەتىپ، قالا - اۋىلداردىڭ تۇتىنۋ كولەمىن ۇلعايتۋ. تۇتاس جىلداعى قوعامدىق تۇتىنۋ بۇيىمدارىنىڭ بولشەك ساتىلۋ جالپى سوماسىن 18 ميلليارد 300 ميلليون يۋانعا جەتكىزۋ.

 بازار شارۋاشىلىعى ءتارتىبىن ارناعا ءتۇسىرۋ. «ازىق - تۇلىك حاۋىپسىزدىگى زاڭىن» مۇقيات اتقارىپ، باقىلاۋ - تەكسەرۋ جانە جاۋاپكەرلىكتى قۋزاستىرۋ ءتۇزىمىن تياناقتاندىرىپ، ازىق - تۇلىك حاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ - باسقارۋدى كۇشەيتىپ، جالعان، جارامسىز تاۋارلاردى وندىرۋگە، ساتۋعا، ساۋدا سيپاتىندىق الدامكوستىككە، وتكەرمەلەۋگە، جۇمىسكەرلەردى زاڭسىز ىستەتۋگە سوققى بەرۋ سياقتى ءتۇيىندى ارناۋلى وڭاۋ قىزمەتتەرىن تىڭعىلىقتى ورىستەتىپ، ازىق - تۇلىك، ءدارى - دارمەك حاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتۋ. وبلىستى ساپا ارقىلى گۇلدەندىرۋ قيمىلىن ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، ايگىلى ماركا، ايگىلى ءونىم جاراتۋ اياق الىسىن ىلگەرىلەتۋ. دانەكەرلىك قۇرىلىمدارىنىڭ ارەكەتىن جۇيەلىلەندىرىپ، يكەمدى باسقارۋعا كەپىلدىك ەتۋ؛ باعانى باقىلاۋ - باسقارۋدى كۇشەيتىپ، قۇرىلىس ماتەريالدارى، اۋىل شارۋاشىلىق ءوندىرىس قۇرال - جابدىقتارى، جەر بازارى قۇرىلىسى جانە جەردى زاپاس ساقتاۋ قىزمەتىن كۇشتى شوعىرلاندىرا وڭاپ جانە ارناعا ءتۇسىرىپ، قورا - جاي كاسىبى بازارىن باسقارۋدى كۇشەيتىپ، قورا - جاي كاسىبىن اشۋ، ساۋدالاۋ، دەلدالدىق سياقتى بۋىندارداعى زاڭعا، ەرەجەگە قايشى ارەكەتتەردى زاڭ بويىنشا جازالاۋ. تۇتىنۋشىلاردىڭ ۇقىق - مۇددەسىن قورعاپ، حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن مال - مۇلكىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىزداندىرۋ.

4. نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، ەكونوميكانىڭ دامۋ تەبىنىن ارتتىرۋ

ۇستەگى جىلى وبلىسىمىز 180 ءتۇيىندى قۇرىلىس وبيەكتىسىن ورنالاستىرىپ، 23 ميلليارد 600 ميلليون يۋان قارجى قوسپاقشى. مۇنىڭ ىشىندە وبلىسقا توتە قاراستى ورىندار 105 ءتۇيىندى قۇرىلىس وبيەكتىسىن ورنالاستىرىپ، 15 ميلليارد يۋان؛ تارباعاتاي ايماعى 40 ءتۇيىندى قۇرىلىس وبيەكتىسىن ورنالاستىرىپ، 5 ميلليارد 300 ميلليون يۋان، التاي ايماعى 35 ءتۇيىندى قۇرىلىس وبيەكتىسىن ورنالاستىرىپ، 3 ميلليارد 300 ميلليون يۋان قارجى قوسادى.

ەنەرگيا قۇرىلىسىن بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ. سۋ ەلەكتر، وت ەلەكتر كاسىبىن قاتار دامىتۋدا تاباندى بولىپ، جەل ەنەرگياسى، كۇن ەنەرگياسى سياقتى تۋىندايتىن ەنەرگيانى اشۋدى جەدەلدەتىپ، وبلىسىمىزدى ماڭىزدى ەنەرگيا ءوندىرىس بازاسى ەتىپ قۇرىپ شىعۋ. سۋ ەلەكتر بايلىعىن اشۋدى جەدەلدەتىپ، مەملەكەتتىك ەلەكتر قۋاتى سەرىكتىگىنىڭ نىلقى 1- دارەجەلى سۋ ەلەكتر ستانسياسى، ىلە وزەنى قۇرىلىسىن باسقارۋ مەكەمەسىنىڭ جامانتىداعى، جۇڭگو ەلەكتر قۋاتىن قارجىلاندىرۋ سەرىكتىگىنىڭ قۇشتايداعى جانە گىجۋبا توبىنىڭ سىنتاستاعى سۋ ەلەكتر ستانسياسى قۇرىلىستارىن ويداعىداي ىستەۋ، التايداعى قاراشوقى، شۇڭقىر، قادبۇت سياقتى سۋ ەلەكتر ستانسيالارىنىڭ دەر كەزىندە سالىنىپ، توك تاراتۋىنا كەپىلدىك ەتۋ، جۇڭگو ەلەكتر قۋاتىن قارجىلاندىرۋ سەرىكتىگىنىڭ قاراجونداعى سۋ ەلەكتر ستانسياسى قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ. وت ەلەكتر قۋاتى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتىپ، جۇڭگو ەلەكتر قۋاتىن قارجىلاندىرۋ سەرىكتىگىنىڭ شيحۋداعى وبيەكتى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، لۋنىڭنىڭ قوبىقسارىداعى وت ەلەكتر ستانسياسى مەن موڭعۇليا (شياڭگاڭ) ەنەرگيا توبىنىڭ التايداعى، بەيتۇن رايونىنىڭ جىلۋ - ەلەكتر كاسىبى سياقتى وبيەكتىلەردىڭ قۇرىلىسىنا قولداۋ كورسەتىپ، مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ سەرىكتىگىنىڭ ىلە ەلەكتر ستانسياسى، مەملەكەتتىك ەلەكتر قۋاتى سەرىكتىگىنىڭ جىلۋ - ەلەكتر كاسىبى وبيەكتىسىنىڭ جۇمىس باستاۋىنا كۇش سالۋ. جەل كۇشى جانە كۇن ەنەرگياسىن اشۋدى جەدەلدەتىپ، تارباعاتايدىڭ مايتاس جەل ەلەكتر 2 - مەرزىمدىك قۇرىلىسى مەن بۋىرشىنداعى جەل ەلەكتر قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، قالا قۇرىلىسىندا كۇن ەنەرگيالى جول شىراقتارىن ورناتۋعا شابىتتاندىرىپ، شالعاي، شەكاراداعى مال شارۋاشىلىق رايوندارىندا كۇن ەنەرگياسى ارقىلى توك تاراتۋ گەنەراتورىن ورناتىپ، پايدالانۋ سالىستىرماسىن جوعارىلاتۋ. شينجياڭ گۋاڭحۇي توبى مەن قازاقستان TBM سەرىكتىگىنىڭ سەلبەستىگىن قولداپ، تابيعي گاز جانە قويۋ مۇناي وڭدەۋ وبيەكتى قۇرىلىسىن سالۋ. ىلە - فىڭحۋاڭ 750 كيلوۆولتتىق ەلەكتر جەتكىزۋ، كەرنەۋ اۋىستىرۋ ينجەنەرياسى مەن ەلەكتر قۋاتىن وڭتۇستىك شينجياڭعا جەتكىزۋ ينجەنەرياسىنا قىزمەت وتەۋ، سايكەستىرۋ قىزمەتىن بار كۇشپەن قولداۋ. شيحۋدىڭ 750 كيلوۆولتتىق كەرنەۋ اۋىستىرۋ ستانسياسى مەن ءدوربىلجىننىڭ 220 كيلوۆولتتىق ەلەكتر جەتكىزۋ، كەرنەۋ اۋىستىرۋ ينجەنەرياسىن بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، چاپچالدان توعىزتاراۋعا دەيىنگى 220 كيلوۆولتتىق ەلەكتر جەتكىزۋ، كەرنەۋ اۋىستىرۋ ينجەنەرياسى مەن تۇلعالانعان ەلەكتر جەتكىزۋ ينجەنەرياسىنىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتىن كۇش سالا ويداعىداي يگەرىپ، شىعىس جوڭعار - قامىستى - كوكتوعاي 220 كيلوۆولتتىق ەلەكتر جەتكىزۋ، كەرنەۋ اۋىستىرۋ ينجەنەرياسىنىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتىن جاپپاي توعىستىرۋ. چاپچال شينۋىن كەن كاسىبى، نىلقى بۇعى باعىمشىلىق فەرماسى، قۇلجا شەكارالىق ەكونوميكالىق ىستەستىك رايونىنىڭ 110 كيلوۆولتتىق ەلەكتر جەتكىزۋ، كەرنەۋ اۋىستىرۋ ءتۇيىندى ينجەنەرياسى مەن بەيتۇننەن بۋىرشىنعا دەيىنگى 220 كيلوۆولتتىق ەلەكتر جەتكىزۋ، كەرنەۋ اۋىستىرۋ ينجەنەرياسى سياقتى وبيەكتىلەردىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتىن جەدەلدەتىپ، كۇن ىلگەرى قۇرىلىس باستاۋعا قول جەتكىزۋ.

قاتىناس قۇرىلىسىن جاپپاي جەدەلدەتۋ. جىڭ - قۇلجا - قورعاس، كۇيتۇن - بەيتۇن تەمىر جولىندا سىناق رەتىندە پويەز قاتىناۋعا قىزمەت وتەۋدى ءتۇيىندى تۇردە ويداعىداي يگەرىپ، بۋرىلتوعايدان - كوكتوعايعا دەيىنگى تەمىر جول، جىڭ - قۇلجا - قورعاس تەمىر جولى قوس جەلىسى، قۇلجادان وڭتۇستىك شينجياڭعا دەيىنگى جانە قارامايلىدان تارباعاتايعا دەيىنگى تەمىر جولداردىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتىن كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، ولاردى مەملەكەتتىڭ تەمىر جول تورابى قۇرىلىسىنىڭ ورتا، ۇزاق مەزگىلدىك جوباسىنا ەنگىزۋگە قول جەتكىزۋ. جۇڭگو - قازاقىستان تەمىر جول قۇرىلىسىن تۇتاستىرۋ قىزمەتىن بەلسەنە ويداعىداي ىستەۋ. تاس جول تورابى قۇرىلىسىنىڭ تەبىنىن ارتتىرىپ، سايرامنان كەڭسايعا، شىڭگىلدەن تايكەشكەن وتكەلىنە دەيىنگى، قاناس كولى ايلانبا تاس جول لەنياسى سياقتى تاس جول قۇرىلىستارىنىڭ ۇستەگى جىلى سالىنىپ ، اۆتوموبيل قاتىناۋىنا كۇش سالۋ. التايدان بۋرىلتوعايعا، كۇيتۇننەن قارامايلىعا دەيىنگى جوعارى قارقىندى تاس جول مەن قابادان اقتۇبەك وتكەلىنە دەيىنگى مەملەكەت تاس جولى 217- لەنياسىنداعى كۇيتۇننەن بەيتۇن بولەگىنە، مايتاۋدان ناراتقا، شاۋەشەكتەن شاعانتوعايعا، سارعۋسىننان شاعانتوعايعا دەيىنگى تاس جول قۇرىلىستارىن جەدەلدەتۋ. قۇلجادان ءدوڭمازارعا دەيىنگى جوعارى قارقىندى تاس جول، موڭعۇلكۇرەدەن ۋىنسۋعا دەيىنگى تاس جول قۇرىلىستارىنىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتىن مىقتى يگەرىپ، اۋىل - قىستاق تاس جول قۇرىلىسىن جالعاستى جەدەلدەتۋ. كوكتوعاي اۋدانى اۋەجايىن كوشىرۋ قۇرىلىسى مەن قۇلجا اۋەجايىن وزگەرتىپ، كەڭەيتىپ سالۋ قۇرىلىسىنىڭ قىزمەتىن ويداعىداي يگەرۋ.

نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. قالا - قالاشىقتاندىرۋ اياق الىسىن جەدەلدەتىپ، قالا - قالاشىقتى سۋمەن قامداۋ، لاس سۋدى ىعىستىرۋ، قوقىر - قوقسىقتى ءبىر جاقتى ەتۋ، جىلۋمەن شوعىرلى قامداۋ، جولدى وزگەرتىپ جاساۋ سياقتى نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن ءتۇيىندى تۇردە ويداعىداي يگەرىپ، ارزان، ىستەتۋگە قولايلى ءۇي، ارزان باعادا مايعا بەرىلەتىن ءۇي جانە ادەتتەگى تاۋار ءۇي قۇرىلىستارىن تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىپ، قالا - قالاشىقتارداعى ونەركاسىپ، كەن رايوندارى مەن لاشىق ءۇي رايوندارىن جاڭالاۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، قالا - قالاشىقتىڭ قىزمەت وتەۋ فۋنكتسياسىن كۇشەيتۋ. بۋرىلتوعاي اۋدانىنىڭ جاڭا رايونىن ءتۇيىن ەتكەن نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، ونى التاي وڭىرىندەگى ساياسي، ەكونوميكا، مادەنيەت ورتالىعىنا، جاڭاشا ونەركاسىپ - ساۋدا بازاسىنا، ساياحاتشىلاردى قابىلداۋ - جونەلتۋ ورتالىعىنا اينالدىرۋ. قۇلجا، شاۋەشەك قالالارىنىڭ كونە قالا رايونىن وزگەرتۋ اياق الىسىن جەدەلدەتىپ، قالانى تابيعي گازبەن قامداۋ ينجەنەرياسى قۇرىلىسىن قولداپ، بۇقارانىڭ ءوندىرىس، تۇرمىس ورەسىن جوعارىلاتۋ.

ەنەرگيا ۇنەمدەپ، لاس زاتتاردى ازايتۋ جانە ورتانى قورعاۋ قىزمەتىن شىنايى ويداعىداي يگەرۋ. اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ «ورتانى قورعاۋ جانە ەكولوگيالىق قۇرىلىستى كۇشەيتۋ، ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ ءۇرتىس، اقاۋسىز دامۋىن ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى ۇيعارىمىن» مۇقيات تياناقتاندىرىپ، اينالمالى ەكونوميكانى بار كۇشپەن دامىتىپ، ەنەرگيانى ۇنەمدەپ، لاس زاتتاردى ازايتۋ ءتۇيىندى ينجەنەرياسىن اتقارىپ، ءىرى بايلىقتاردى ۇنەمدەپ جانە ودان جان - جاقتى پايدالانۋ وبيەكتى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتىپ، بايلىقتى بارىنشا ۇنەمدەپ جانە پايدالانىپ، بايلىقتى پايدالانۋ مەن ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋدا قوس ونىمدىلىكتى جۇزەگە اسىرۋ. اۆتونوميالى رايوننىڭ اينالمالى ەكونوميكالىق سىناق ءتۇيىنى كولەمىنە ەنگىزىلگەن كاسىپورىندارعا جەتەكشىلىك ەتۋدى كۇشەيتىپ، سىناق ءتۇيىنى كولەمىن ۇزدىكسىز كەڭەيتىپ، جاسىل ونىمدەر كاسىبى مەن ەكولوگيالىق ونەركاسىپتى دامىتۋعا شابىتتاندىرۋ. ەنەرگيا ۇنەمدەۋدى تەكسەرىپ بەكىتۋ، ورتانى باعالاۋ، ەنەرگيا ۇنەمدەۋ مەن لاس زاتتاردى ازايتۋدى باقىلاۋ - باسقارۋ قىزمەتىن كۇشەيتىپ، قۇرىلىم، ينجەنەريا جانە باسقارۋ جاقتارىنداعى لاس زاتتاردى ازايتۋدى پارمەندى ىلگەرىلەتىپ، عىلىم - تەحنيكا ارقىلى لاس زاتتاردى ازايتۋ تەبىنىن ۇزدىكسىز ارتتىرۋ. ەنەرگيانى ۇنەمدەپ، لاس زاتتاردى ازايتۋداعى حالىقتىق قيمىلدى ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، بوس سەمەنت، جاڭاشا قابىرعا ماتەريالدارى، ەنەرگيا ۇنەمدەيتىن اۆتوموبيل، شىراقتاردى جالپىلاستىرۋ، پايدالانۋ قىزمەتىن جاقسى ىستەپ، ورگاننىڭ، كاسىپورىننىڭ، ازاماتتاردىڭ ەنەرگيانى ۇنەمدەپ، لاس زاتتاردى ازايتۋ قيمىلىن كەڭ كولەمدە ورىستەتۋ. كومىر قىشقىل گازىن ىعىستىرۋى تومەن شارۋاشىلىقتى دامىتۋدىڭ جولدارىن بەلسەنە قاراستىرىپ، كومىرتەگىن ىعىستىرۋدى تومەندەتىپ، وبلىسىمىز بويىنشا «11 - بەس جىلدىق» جوبا مەزگىلىندەگى لاس زاتتاردى ازايتۋ مىندەتىن ورىنداۋعا كۇش سالۋ. اشۋ مەن قورعاۋعا تەڭ ءمان بەرۋ باعىتىندا تاباندى بولىپ، ىلە، ەرتىس جانە ۇلىڭگىر وزەنى اعارلارىنىڭ ەكولوگياسىن قورعاۋ جانە ورتاسىن وڭاۋدى كۇشەيتىپ، تابيعي ورماندى قورعاۋ، جازىقتى جاسىلداندىرۋ، ءشول دالا وسىمدىك جامىلعىسىن قالپىنا كەلتىرۋ، سازدى جەرلەردى قورعاۋ جانە سۋ - توپىراقتىڭ شايىلۋىنان ساقتانۋ جانە ونى تەجەۋ سياقتى ينجەنەريالاردى اتقارىپ، جەر جاعدايىنا قاراي قاعىر تاۋلى وڭىرلەرگە ورمان وتىرعىزۋ، ورماندى، جايىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋ قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋ.

5. قازىنا، باجى، فينانس رەفورماسىن تەرەڭدەتىپ، قازىنا، باجى، فينانس قىزمەتىن كۇشەيتۋ

قازىنا رەفورماسىن ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ. تاراۋلاردىڭ مەجە ەسەبى، مەملەكەت قامباسىنان شوعىرلى شىعىم ەتۋ، ۇكىمەت ساتىپ الۋ جانە باجىعا جاتپايتىن كىرىس سياقتى رەفورمانى ۇزدىكسىز تەرەڭدەتىپ، قازىنا ءتارتىبىن جۇيەلىلەندىرىپ، قازىنانى زاڭ بويىنشا باسقارىپ، جۇيەلى، حاۋىپسىز، جوعارى ءونىمدى الەۋمەتتىك قازىنا باسقارۋ جۇيەسىن ورناتۋ. «كىرىس - شىعىسقا تەڭ ءمان بەرۋ، ناتيجەسى مەن ونىمدىلىگىن باستى ورىنعا قويۋ» قىزمەت پرينسيبىندە تاباندى بولىپ، قازىنانى عىلمي دا ۇقىپتى باسقارىپ، كىرىستى ورنىقتى ارتتىراتىن، شىعىستى قامتاماسىزداندىراتىن، جۇيەلى باسقاراتىن قازىنا باسقارۋ مەحانيزمىن كۇش سالا ورناتىپ، قازىنا باسقارۋ ونىمدىلىگى مەن قارجىنىڭ ىستەتىلۋ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ. بەلسەندى قازىنا ساياساتىن مۇقيات تياناقتاندىرىپ، جەرگىلىكتى ورىننىڭ قازىنا قاينارى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، كىرىس قۇرىلىمىن جاقسارتىپ، كىرىس نەگىزىن ورنىقتىرىپ، قازىنالىق كىرىستىڭ ورنىقتى ارتۋىن جەبەۋ. ادەتتەگى شىعىستى قاتاڭ مەڭگەرىپ، قازىنالىق شىعىس ءتۇيىنىن كورنەكتىلەندىرىپ، حالىق تۇرمىسىنا ساياتىن سالالار مەن قوعامدىق ىستەردى قولداۋ، قامتاماسىزداندىرۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل - قىستاق، شارۋالار، وقۋ - اعارتۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ، مادەنيەت، قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ، ورنىقتىلىق سياقتى جاقتارداعى قوسىلىمدى ارتتىرىپ، نەگىزگى ساتى ورىندارىنىڭ قازىنالىق قامتاماسىزداندىرۋ ورەسىن جوعارىلاتىپ، قوعامدىق ىستەردىڭ جاراسىمدى دامۋىنداعى قازىنالىق ساياساتتى بىرتىندەپ ورناتۋ جانە كەمەلدەندىرۋ.

فينانستىق قىزمەت وتەۋدى كۇشەيتۋ جانە كەمەلدەندىرۋ. ۇيلەسىمدى كەڭ اقشا ساياساتىن مۇقيات اتقارىپ، اتقارۋ تەبىنىن، ريتىمىن جانە ءتۇيىنىن مىقتى يگەرۋ. فينانستىق باقىلاۋ - باسقارۋ مەن قىزمەت وتەۋدى ۇزدىكسىز كۇشەيتىپ، جارنا تۇزىمىندەگى ساۋدا بانكەلەرى، قىستاق - قالاشىق بانكەلەرى سياقتى فينانس قۇرىلىمدارىن ەنگىزىپ، فينانستىق قىزمەت وتەۋدى بىرتىندەپ جالپىلاستىرۋ. اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل - قىستاق، شارۋالار جانە ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردىڭ سەنىمدى امانات قارىز قوسىلىمىن ۇزدىكسىز ارتتىرىپ، اۋدان، قالالاردا شاعىن سومالى قارىز اقشا سەرىكتىكتەرىن دامىتۋ. بانكە مەن كاسىپورىننىڭ سەلبەستىگىن كۇشەيتىپ، قارجى اينالىمى تاسىلىندە جاڭالىق جاراتۋ. ءىرى كاسىپورىن، ءىرى وبيەكتىلەردى ءتۇيىندى تۇردە قولداۋمەن بىرگە، ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردىڭ دامۋىن قولداپ، فينانستىڭ وبلىسىمىز ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىن جەبەۋ رولىن ساۋلەلەندىرۋ. ساياسات سيپاتىندىق اۋىل شارۋاشىلىعىن قامسىزداندىرۋ سىناق ءتۇيىنى قىزمەتىن مۇقيات ويداعىداي ىستەپ، جالپىلاستىرۋ مەن قامسىزداندىرۋ كولەمىن ۇزدىكسىز كەڭەيتۋ. قوعامدىق سەنىمدىلىك جۇيەسى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، ورتاسىن جاقسارتۋ.

ءتورتىنشى، حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىزداندىرۋعا جانە جاقسارتۋعا كۇش سالىپ، قوعامدىق ىستەردىڭ جاپپاي دامۋىن جەبەۋ

ادامدى ارقاۋ ەتۋدە تاباندى بولىپ، حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋدى ءتۇيىن ەتكەن قوعامدىق قۇرىلىسقا باسا ءمان بەرىپ، قوعامدىق ىستەردىڭ ءبىرتۇتاس سايكەستى دامۋىن تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىپ، تۇتاس جىلدا حالىق تۇرمىسىنا 6 ميلليارد 770 ميلليون يۋان قارجى قوسۋ.

كاسىپتەنۋ حالىق تۇرمىسىنىڭ نەگىزى. «اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم مەن حالىق ۇكىمەتىنىڭ كاسىپتەندىرۋ قىزمەتىن جەبەۋ جونىندەگى پىكىرىن» دايەكتى تياناقتاندىرىپ، قىزمەت وتەۋ كاسىبى، ەڭبەككۇش شوعىرلانعان كاسىپ سالاسى، ورتا، شاعىن كاسىپورىندار مەن الەۋمەتتىك يگىلىك سيپاتىندىق ىستەردى كۇش سالا دامىتىپ، كاسىپتەنۋ ورىندارىن كوپتەپ جاراتۋ. ساپاسىنا قاراي كاسىپتەندىرۋدى ىلگەرىلەتىپ، وزدىگىنەن كاسىپ تاڭداۋدى قولداپ، دەربەس كاسىپ جاراتۋعا شابىتتاندىرۋ. اۋىل - قىستاقتارداعى ارتىق ەڭبەككۇشتەردى سىرتقا ويىستىرۋ، كاسىپتەنۋگە باۋلۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، ەڭبەككۇش بازارىن جەتىلدىرۋ جانە جۇيەلىلەندىرۋ. ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ەڭبەك زاڭىن اتقارۋ - باقىلاۋدى كۇشەيتىپ، ەڭبەكشىلەردىڭ زاڭدى ۇقىق - مۇددەسىن شىنايى قورعاۋ. ادام كۇشى بايلىعى بازارى قۇرىلىسىن جەدەل ىلگەرىلەتىپ، الەۋمەتتىك كاسىپتەندىرۋگە قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرۋ. داشۋە، جوعارى، ورتا تەحنيكوم تاۋىسقان وقۋشىلاردى قۇرىلعىلى اۋىل شارۋاشىلىعى، ەرەكشە جەمىس - ورمان، وسى زامانعى مال شارۋاشىلىعى سياقتى سوتسياليستىك جاڭاشا اۋىل - قىستاق قۇرىلىسىنا بەلسەنە اتسالىسۋعا شابىتتاندىرۋ. اسكەري قوسىننان كاسىپ اۋىستىرعان اسكەرلەردىڭ، ءالسىز توپتاردىڭ، مۇگەدەكتەردىڭ جانە بىردە - ءبىر مۇشەسى كاسىپتەنبەگەن وتباسىلارىنىڭ كاسىپتەنۋىنە كومەكتەسۋ. كاسىپتەنۋدى جەبەۋ جونىندەگى ءتيىمدى ساياساتتاردى تياناقتاندىرىپ، ءىرى كاسىپورىن، ءىرى توپتاردى جەرگىلىكتى ورىننان قىزمەتكەر قابىلداۋعا جانە باۋلۋعا جىگەرلەندىرۋ.

قامتاماسىزداندىرۋ حالىق تۇرمىسىنىڭ ارقاۋى. قالا - قالاشىقتاردىڭ نەگىزگى زەينەتكەرلىك، ەمدەلۋ، كاسىپسىزدىكتى قامسىزداندىرۋ ءتۇزىمىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، كاسىپسىزدىكتى قامسىزداندىرۋ كولەمىن قالا - قالاشىقتارداعى بارلىق كاسىپتەنۋشىلەرگە كەڭەيتۋ. جۇمىس ۇستىندە جارالانۋدى قامسىزداندىرۋ زاپاس قورى  ءتۇزىمىن ورناتىپ، جۇمىس ۇستىندە جارالانۋ مەن تۋىتتى قامسىزداندىرۋدى جالپىلاستىرۋ كولەمىن كەڭەيتۋ. قالا، اۋىلدارداعى تۇرعىنداردىڭ ەڭ تومەنگى تۇرمىسىن قامتاماسىزداندىرۋ ءتۇزىمىن كەمەلدەندىرىپ، جاڭاشا اۋىل - قىستاقتاعى قارتتاردى كۇتىمدەۋ، قامسىزداندىرۋ سىناق ءتۇيىنى قىزمەتىن جۇرگىزىپ، قالالارداعى تومەن كىرىستى بۇقارانىڭ تۇرمىس ورەسىن جوعارىلاتۋ. ءتۇرلى ارنالار ارقىلى قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ قورىن توپتاپ، باقىلاۋ - باسقارۋدى كۇشەيتۋ. قالا - قالاشىقتارداعى كىرىسى تومەن وتباسىلارىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىزداندىرۋ ءتۇزىمىن ورناتۋ جانە كەمەلدەندىرۋ. ۇنەمى جىلۋ اتاۋ مەن سالالار بويىنشا ءوزارا كومەكتەسۋ سىندى جىلۋ اتاۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرۋ. قارتتار مەن مۇگەدەكتەر ىستەرىنە كوڭىل ءبولىپ، قايىر - ساقابات جانە قوعامدىق يگىلىك ىستەرىن ويداعىداي ىستەۋ. ەرەكشە قيىنشىلىعى بارلاردىڭ ءولىم - ءجىتىم ىستەرىنە كومەكتەسۋ ماسەلەسىن بارىنشا ويلاستىرىپ، ەرەكشە قيىنشىلىعى بارلاردىڭ ءىس جۇزىندىك قيىنشىلىعىن بىرتىندەپ شەشۋ.

عىلىم - تەحنيكا، وقۋ - اعارتۋ ىستەرىن كۇش سالا دامىتۋ. ءىرى كاسىپورىن، ءىرى توپتاردىڭ دارىندى، وبيەكتى جانە قارجى ابزالدىقتارىنا سۇيەنىپ، رايونىمىزدىڭ ءىشى - سىرتىنداعى عىلمي زەرتتەۋ ورىندارىمەن جانە جوعارى مەكتەپتەرمەن عىلىم - تەحنيكالىق سەلبەستىكتى كۇشەيتىپ، وزىق قولدانىلمالى تەحنيكالاردى ەنگىزىپ جانە جالپىلاستىرىپ، كاسىپورىنداردىڭ عىلىم - تەحنيكالىق جاڭالىق جاراتۋىن قولداپ، جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋدىڭ دامۋ ورەسىن جوعارىلاتىپ، وسى زامانعى ەگىن، مال شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىن بارىنشا جەبەۋ. عىلىم - تەحنيكا قوسىلىمى مەن وبيەكتىگە جولداۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، ىلە اۋىل شارۋاشىلىق عىلىم - تەحنيكا ونەركاسىپ رايونىن وبيەكتىگە جولداۋ قىزمەتىن جەدەلدەتۋ. عىلىم - تەحنيكانى اۋىلدارعا جەتكىزۋ قيمىلىن بەلسەنە ورىستەتىپ، عىلىم - تەحنيكانى جالپىلاستىرۋ بىلىمدەرىن ويداعىداي ۇگىتتەپ، عىلىم - تەحنيكا ارناۋلى قىزمەتكەرلەرىن اۋىل - قىستاقتا عىلىم - تەحنيكالىق كاسىپورىن قۇرۋعا شابىتتاندىرۋ. ءبىلىم مەنشىگى ۇقىعىن قورعاۋ قىزمەتىن كۇشەيتىپ، پاتەنت ۇقىعى يەگەرلەرىنىڭ زاڭدى ۇقىق - مۇددەسىن ويداعىداي قورعاۋ. وقۋ - اعارتۋ حالىق تۇرمىسىنىڭ نەگىزى، وقۋ - اعارتۋدى الدىمەن دامىتۋدا تاباندى بولىپ، نەگىزدىك اعارتۋ ساباق رەفورماسىن كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، «ەكى نەگىزدىك» وقۋ - اعارتۋىن بەكەمدەۋ جانە جوعارىلاتۋ قىزمەتىن ويداعىداي ىستەپ، وقىتۋشىلار قوسىنى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، وقۋ - وقىتۋ ساپاسىن جوعارىلاتۋ. «قوس ءتىل» وقىتۋىن بۇلجىتپاي ىلگەرىلەتىپ، وقۋعا تۇسۋدەن ىلگەرگى «قوس ءتىل» بالالار باقشاسىن ويداعىداي قۇرۋ. اۋىل - قىستاقتارداعى ورتا، باستاۋىش مەكتەپتەردىڭ نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، الىس ارالىقتى وقىتۋ اسپاپتارىنان پايدالانۋ مولشەرىن جوعارىلاتۋ. كاسىپتىك اعارتۋ مەن ەرەسەكتەر اعارتۋىن كۇش سالا دامىتىپ، ەكونوميكانىڭ دامۋىن جەدەلدەتۋدى جوعارى ساپالى قابىلەت يەلەرى جانە ادام كۇشى بايلىعىمەن قامتاماسىزداندىرۋ. اقىسىز مىندەتتى وقۋ - اعارتۋ ساياساتىن جاپپاي تياناقتاندىرىپ، اعارتۋداعى اقى الۋدى جۇيەلىلەندىرۋدەن ۇلگى كورسەتەتىن اۋدان، قالا قۇرۋ قيمىلىن ورىستەتىپ، قيىنشىلىعى بار وتباسىلارى مەن قالاداعى جۇمىسكەرلەر پەرزەنتتەرىنىڭ تەڭ تاربيە الۋىن قامتاماسىزداندىرىپ، وقۋ - اعارتۋدىڭ ادىلدىگى مەن بىركەلكى دامۋىن جەبەپ، حالىق ريزا بولاتىن وقۋ - اعارتۋ ىستەرىن قۇلشىنا ويداعىداي ىستەۋ.

ەمدەۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ ءتۇزىلىسى رەفورماسىن تەرەڭدەتۋ. ۇكىمەت شيپاحاناسى رەفورماسى سىناق ءتۇيىنىن بىرتىندەپ جۇرگىزىپ، مەملەكەتتىڭ نەگىزگى ءدارى - دارمەك تىزىمدىگىن جاپپاي تياناقتاندىرىپ، بۇقارانىڭ اۋرۋ كورسەتۋ، ەمدەلۋىندەگى اۋىرتپالىعىن شىنايى جەڭىلدەتۋ، اۋىل - قىستاقتاعى ءۇش دارەجەلى ەمدەۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋعا قىزمەت وتەۋ تورابى مەن قالالاردىڭ الەۋمەتتىك اۋماقتارىنداعى دەنساۋلىق ساقتاۋعا قىزمەت وتەۋ جۇيەسى قۇرىلىسىن بارىنشا كۇشەيتىپ، اۋدان دارەجەلى شيپاحانالاردى ولشەمدەندىرۋ، اۋىل، قالاشىق جانە قىستاق ەمحانالارىن قۇرۋ مىندەتىن ورىنداپ، نەگىزگى الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋعا قىزمەت وتەۋدى بىرتىندەپ تەڭەستىرۋ. ەگىن، مال شارۋاشىلىق رايوندارىنداعى جاڭاشا سەلبەسىپ ەمدەلۋگە قوسىلاتىن قارجى جانە تولىقتاما ولشەمىن جوعارىلاتىپ، شارۋالاردى مول يگىلىككە كەنەلتۋ. ايدس، يود كەمدىگى سياقتى جۇقپالى، جەرگىلىكتى اۋرۋلاردان ساقتانۋ جانە ونى تەجەۋ قىزمەتىن شىنايى ويداعىداي يگەرىپ، تيپتىH1N1  جۇقپالى تۇماۋىنان ساقتانۋ جانە ونى تەجەۋ قىزمەتىن كۇش سالا ويداعىداي ىستەۋ. جوسپارلى تۋىتتاعى مۇددەگە جەتەكشىلىك ەتۋ مەحانيزمىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، «از پەرزەنت كورىپ، تەز اۋقاتتانۋ» ينجەنەرياسى مەن شەكارا رايوندارداعى كەدەي اۋدانداردى ەرەكشە سيلاۋ ءتۇزىمىن اتقارىپ، جان سانى ساپاسىن جوعارىلاتۋ.

مادەنيەت - دەنە تاربيە ىستەرىن كوركەيتۋ. ءجۇز كۇندىك مادەنيەت الاڭى جانە اۋىل - قىستاقتارداعى ءجۇز كۇندىك مادەنيەت - دەنە تاربيە باسەكە قيمىلدارىن بەلسەنە ورىستەتىپ، شىعىس جەلى، شارۋالاردىڭ كىتاپ وقۋ ءۇيى سياقتى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ ينجەنەريالارىن اتقارىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ مادەني كوڭىل اشۋ قيمىلدارىن بايىتۋ. نەگىزگى ساتى مادەنيەت بازاسى قۇرىلىسىن بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، اۋىل، قالاشىقتاردا مادەنيەت پۋنكتتەرىنىڭ جالپىلاسۋ مولشەرىن ٪100 كە جەتكىزۋ. مادەني مۇرالار مەن بەيزاتتىق مادەني مۇرالاردى اشۋ جانە قورعاۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، مادەنيەت، باسىلىم جانە توراپ بازارلارىن باقىلاۋ - باسقارۋدى كۇشەيتۋ. 3- تۇردەگى قالالاردىڭ ءتىل - جازۋ قىزمەتىن باعالاۋدى ويداعىداي ىستەۋ. حالىقتىق دەنە شىنقتىرۋ ينجەنەرياسىن بارىنشا ورىستەتىپ، اۆتونوميالى رايوندىق 12- كەزەكتى سپورت جينالىسىنا جانە 7- كەزەكتى از ۇلتتاردىڭ ءداستۇرلى دەنەتاربيە سپورت جينالىسىنا بەلسەنە ازىرلەنىپ، اۆتونوميالى وبلىستىڭ 17- كەزەكتى اقىندار ايتىسى جينالىسىن ويداعىداي وتكىزۋ. «شيزاڭ - شينجياڭ ينجەنەرياسى» مەن «قىستاقتارعا جەتكىزۋ» ينجەنەرياسىن بەلسەنە اتقارىپ، راديو - تەلەۆيزوردىڭ جالپىلاسۋ كولەمىن كەڭەيتۋ. راديو - تەلەۆيزيا، كينو فيلىمدەرىن سيفرلاندىرۋ اياق الىسىن بارىنشا ىلگەرىلەتىپ، از ۇلت تىلىندەگى راديو - تەلە نومىرلەرى مەن ادەبي تۋىندىلاردى اۋدارىپ جاساۋ قابىلەتىن جاپپاي جوعارىلاتىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋ.

ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگى قىزمەتىن كۇشەيتۋ. ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگى جاۋاپكەرلىك ءتۇزىمىن تولىق تياناقتاندىرىپ، «زاڭ اتقارۋ، وڭاۋ، ۇگىت - تاربيە جۇرگىزۋ» سىندى ءۇش ءتۇرلى قيمىلدى ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، «زاڭمەن باسقارۋ ءتۇزىلىسى مەحانيزمىن، قامتاماسىزداندىرۋ قۋاتىن، باقىلاۋ - باسقارۋ قوسىنى» قۇرىلىسىن شىنايى كۇشەيتىپ، ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگىنەن ۇلگى كورسەتەتىن اۋدان، اۋىل - قىستاق جانە ۇلگىلى ورىن قۇرۋ قيمىلىن ۇزدىكسىز جۇرگىزىپ، شىرعالاڭ تۋىلۋ مۇمكىندىگى بار حاۋىپتى ورىنداردى مۇقيات تەكسەرىپ جانە وڭاپ، شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋگە، كومەكتەسۋگە قولباسشىلىق ەتۋ ورتالىعى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، اۋىر، ءىرى شىرعالاڭداردىڭ تۋىلۋىن باتىل تەجەۋ.

رۋحاني وركەنيەتتى ورىن قۇرۋ قيمىلىن ورىستەتۋ. «ازاماتتاردىڭ ءمورال قۇرىلىسىن اتقارۋ پروگرامماسىن»، «جۇڭگو ايەلدەر ءىسىن دامىتۋ پروگرامماسى» مەن «جۇڭگو بالالار ءىسىن دامىتۋ پروگرامماسىن»  جاپپاي تياناقتاندىرىپ، قوعامدىق، كاسىپتىك، وتباسىندىق ءمورال جانە احلاق قۇرىلىسىن ونان ارى ىلگەرىلەتىپ، وتانشىلدىق تاربيەنى كۇشەيتىپ، ازاماتتىق تانىمدى ساۋلەلەندىرىپ جانە جەتىلدىرىپ، ازاماتتاردىڭ يدەيا - ءمورال قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋ. «بەكەمدەۋ، جوعارىلاتۋ، كەڭەيتۋ، ساۋلەلەندىرۋ» جالپى تالابىنا ساي، بۇقارالىق رۋحاني وركەنيەتتى ورىن قۇرۋ قيمىلىن ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، «مەيىر باعىشتاۋ» سياقتى ءتۇرلى فورماداعى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ، قيىنشىلىعى بارلارعا كومەكتەسۋ قيمىلىن ۇزدىكسىز ورىستەتىپ، ۇنەمشىل، وركەنيەتتى، اقاۋسىز تۇرمىستىق سالتتى دارىپتەۋ. ارميا مەن جەرگىلىكتى ورىن، بيڭتۋان مەن جەرگىلىكتى ورىن، ساقشى مەن حالىق بىرلىكتە قۇرۋ قيمىلىن بەلسەنە ورىستەتىپ، مەملەكەت قورعانىسى تاربيەسىن كۇشەيتىپ، حالىق جاساعى مەن زاپاس قوسىن قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋ.

حالىق ءۇشىن ناقتى ءىس ىستەۋدە تاباندى بولۋ. ۇستەگى جىلى اۆتونوميالى وبلىستىق حالىق ۇكىمەتى بۇقاراعا مىناداي 10 ناقتى ءىس ىستەپ بەرۋدى ۇيعاردى: 204 مىڭ ادامدى كاسىپتىك تەحنيكالىق ونەرگە تاربيەلەپ، 75 مىڭ ادامدى قايتا كاسىپتەندىرۋ؛  84 مىڭ سىلكىنىسكە ءتوزىمدى بەيقۇت ءۇي مەن 4 مىڭ 107 ارزان باعادا مايعا بەرىلەتىن ءۇيدى  جاڭادان سالۋ، ءبىر ميلليون 725 مىڭ شارشى مەترلىك مەكتەپ قۇرىلىسىنىڭ سىلكىنىسكە توزىمدىلىگىن بەكەمدەۋ؛ «شارۋالاردىڭ كىتاپ وقۋ ۇيىنەن» 280 ىن جاڭادان سالۋ، 150 قىستاقتىڭ دەنەتاربيە الاڭىن جاساۋ جانە دەنەتاربيە اسپاپتارىن تولىقتاۋ؛ 200 ميلليون يۋان قارجى قوسىپ، «قوس تىلدەگى» بالالار باقشاسىنان 216 سىن جاڭادان سالۋ؛ شارۋالاردىڭ اۋىل - قىستاقتاعى جاڭاشا سەلبەسىپ ەمدەلۋىنە جينالاتىن قارجى ولشەمىن 150 يۋانعا جوعارىلاتىپ، اۋدان دارەجەلى ولشەمدەندىرىلگەن 4 شيپاحانا قۇرىلىسىن سالۋ،  اۋىل - قالاشىق ءتۇيىندى ەمحاناسىنان 22 سىن كەڭەيتىپ سالۋ،  قىستاق ەمحاناسىنان 115 ىن جاڭادان سالۋ،  اۋىل-  قالاشىقتاعى 189 ەمحانانىڭ نەگىزگى ەمدەۋ جابدىقتارىن تولىقتاۋ؛ «از پەرزەنت كورىپ، تەز اۋقاتتانۋ» وبيەكتى قارجىسىنان 39 ميلليون 858 مىڭ يۋاندى 13 مىڭ شارۋاعا تياناقتاندىرىپ، جوسپارلى تۋىت وتباسىلارىنا بەرىلەتىن ەرەكشە سيلىق، سۇيەمەلدەۋ، كومەكتەسۋ قارجىسىنان 26 ميلليون 768 مىڭ يۋاندى 24 مىڭ شارۋاعا تاراتۋ؛ 170 ميلليون يۋان قارجى قوسىپ، 230 قىستاقتاعى 280 مىڭ ادامنىڭ اۋىز سۋ حاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىن شەشۋ؛ وبلىس دارەجەلى اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ساپا حاۋىپسىزدىگىن تەكسەرۋ پۋنكتىنەن بىرەۋىن، اۋدان، قالا دارەجەلى تەكسەرۋ پۋنكتىنەن 8 ىن، تەكسەرۋ تۇيىندەرىنەن 34 ىن جاڭادان سالۋ؛ شارۋالاردىڭ اۋىل شارۋاشىلىق ماشينالارىن ساتىپ الۋىنا 170 ميلليون يۋان قوسىمشا قاراجات بەرۋ، 16  مىڭ شالشىق گاز كولشىگىن جانە  12 قوجالىق پۋنكتىن، اۋىل مەن قىستاقتاردا 90  قىزمەت وتەۋ تورابىن  جاڭادان سالۋ؛ تىڭايتقىش بەرىلەتىن جەرلەردى ولشەۋگە تەحنيكالىق قىزمەت وتەۋدى جاپپاي ورىستەتىپ، ونىڭ جالپىلاسۋ اۋماعىن 6 ميلليون 400 مىڭ مۋدان اسىرۋ.

بەسىنشى، قوعامنىڭ ورنىقتىلىعىن قورعاپ، جاراسىمدى ىلە قۇرۋ

«ورنىقتىلىق بارلىعىن باسىپ تۇسەدى» جانە ۇزاق ۋاقىت كۇرەس جۇرگىزۋ يدەياسىن بەرىك ورناتىپ، ءبىر جاعىنان، رەفورما مەن دامۋدى ، ەندى ءبىر جاعىنان، ىنتىماقتىلىق پەن ورنىقتىلىقتى يگەرۋدە تاباندى بولىپ، ۇستىنەن وڭاۋ مەن تۇبىرىنەن وڭاۋدى ۇشتاستىرىپ، وبلىسىمىزدىڭ قوعامدىق ساياسي جالپى جاعدايىنىڭ ورنىقتىلىعىنا كەپىلدىك ەتۋ.

قوعامنىڭ ورنىقتىلىعى - دامۋدىڭ  العى شارتى،  حالىقتىڭ الاڭسىز تۇرمىس كەشىرۋىنىڭ كەپىلى. سوققى بەرۋدى قاي - قاشان دا ماڭداي الدى ورىنعا قويىپ، «ىرىقتىلىقپەن شابۋىلداۋ، قىلت ەتكەنىن قيداي سىپىرۋ، جاۋدى الدىمەن اۋىزدىقتاۋ» باعىتىندا تاباندى بولىپ، سىلەيتە سوققى بەرۋ مەن قاتاڭ ساقتانۋدى بوساڭسىتپاي، ۇلتتىق بولشەكتەۋشى ۇيىمدارىنان، ءدىني ۇشقارى كۇشتەرىنەن جانە زورلىقتى لاڭكەستىك توپتارىنان ساقتانۋ جانە وعان سوققى بەرۋ. ارميا، قارۋلى ساقشى، بيڭتۋان، حالىق جاساعى ءبىر تۇلعالانعان شەكارا قورعانىسىن باسقارۋ - مەڭگەرۋ شارالارىن مۇقيات تياناقتاندىرىپ، شەكارا حاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتۋ. توپتاردى تالقانداۋ، قاشقان قىلمىستىلاردى قۋعىنداۋ جانە ارناۋلى دەلولاردى يگەرۋ ارەكەتتەرىن ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، لاڭكەستىك، زورلىقتى كۇشكە قاتىستى قىلمىستىق ارەكەتتەردى جورگەگىندە جويۋ. سوققى بەرۋ مەن ساقتانۋدى ۇشتاستىرۋدا، ۇستىنەن وڭاۋ مەن تۇبىرىنەن وڭاۋدا تاباندى بولىپ، «اۆتونوميالى رايوننىڭ قوعام اماندىعىن جان - جاقتى وڭاۋ ەرەجەسىن» دايەكتى تياناقتاندىرىپ، قوعام اماندىعىنداعى ساقتانۋ - تەجەۋ جۇيەسى قۇرىلىسىن كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، جاپپاي انىقتاۋ، تەكسەرۋدى دەركەزىندە جۇرگىزىپ، ماڭىزدى بۋىن، نىسانا جانە قۇرىلعىلار حاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتۋ. تىنىش الەۋمەتتىك اۋماق، اۋىل - قالاشىق، اۋدان - قالا قۇرۋ قيمىلىن بەلسەنە ورىستەتىپ، ءتۇرلى قىلمىستى ىستەر قىلمىستىق ارەكەتتەرىنە قاتاڭ سوققى بەرىپ، ەكونوميكالىق قىلمىستىلارىنان، مال ۇرىلارىنان جانە ەسىرتكى قىلمىستىلارىنان ءتۇيىندى تۇردە ساقتانۋ جانە وعان سوققى بەرۋ. «ءتورتتى ءبىلۋ، تورتكە قانىق بولۋ، ءتورتتى مەڭگەرۋ» قىزمەت مەحانيزمىن بىرتىندەپ تەرەڭدەتىپ، «التىعا كومەكتەسۋ، قارايلاسۋ، قىزمەت وتەۋ» قيمىلىن بارىنشا ورىستەتىپ، «5 وتباسى بىرلەسىپ قورعانۋ، 10 وتباسى بىرلىكتە ساقتانۋ جانە كوشەلەردە بىرلەسىپ ساقتانۋ» سياقتى ساقتانۋ شارالارىن جاپپاي تياناقتاندىرىپ، بۇقارالىق ساقتانۋ، وڭاۋ مەحانيزمىن قالىپتاستىرۋ. پارتيانىڭ ءدىن ساياساتىن جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ، ءدىن ىستەرىن زاڭ بويىنشا باسقارۋدى كۇشەيتىپ، زاڭدىلارىن قورعاپ، زاڭسىزدارىن تەجەۋ، جالبىزبالاپ كىرۋدى توسىپ، قىلمىس وتكىزگەندەرگە سوققى بەرۋدە تاباندى بولىپ، ءدىن قىزمەتىندەگى «5 ءتۇرلى مەحانيزمدى» ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، قاجىشىلاۋ قيمىلىن باسقارۋدى كۇشەيتۋ. وتانشىل ءدىني قايراتكەرلەرگە ەرەكشە مىندەت ارقالاعان نەگىزگى ساتىداعى پارتياسىز كادرلار قاتارىندا مامىلە جاساپ، ساياسي جاقتا سەنىم ارتۋ، ءدىني سەنىمىنە قۇرمەت ەتۋ، قىزمەتتە سۇيەنۋ جانە تۇرمىستىق جاقتان كوڭىل ءبولۋ. «بەستە جاقسى ءدىني قيمىل ورنىن، بەستە جاقسى ءدىني قايراتكەرلەردى» باعالاۋ قيمىلىن ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، وتانشىل ءدىني قايراتكەرلەردى تاربيەلەۋدى كۇشەيتۋ. ارىز ىستەرى قىزمەتىن شىنايى كۇشەيتىپ، بۇقارا مەن بايلانىس جاساۋ قىزمەت مەحانيزمىن ورناتىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، قايشىلىقتار مەن داۋ - شارلاردى تەكسەرۋ - شەشۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، بۇقارانىڭ ارىزدانۋ ارنالارىن ىركىلسىزدەندىرىپ، بۇقارانى ۇيلەسىمدى ارىز - تالاپتاردى زاڭ بويىنشا جەتكىزۋگە باستاپ، بۇقارانىڭ اڭىس ەتكەن ماسەلەلەرىن دەر كەزىندە ويداعىداي شەشىپ، جاراسىمدى اۋان قالىپتاستىرىپ، قوعام ورنىقتىلىعىن قورعاۋدىڭ بۇقارالىق نەگىزىن بەكەمدەۋ.

ۇلتتار ىنتىماعى -- ءار ۇلت حالقىنىڭ جان تامىرى، «ۇلتتار ىنتىماعى تاربيە جىلى» قيمىلىن وراي ەتىپ، «اۆتونوميالى رايوننىڭ ۇلتتار ىنتىماعى تاربيەسى ەرەجەسىن» مۇقيات اتقارىپ، «ىنتىماقتىلىقتى كۇشەيتۋ، جاراسىمدىلىقتى جەبەۋدى» باستى تاقىرىپ ەتكەن ۇلتتار ىنتىماعى تاربيە قيمىلىن، ۇلتتار ىنتىماعىنداعى ۇلگىلى ورىن قۇرۋ جانە ۇلتتار ىنتىماعىندا ءوزارا كومەكتەسۋ قيمىلىن كەڭ كولەمدى ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، تەڭ، ىنتىماقتى، قايىرىمدى، جاراسىمدى سوتسياليستىك ۇلت قاتىناسىن بەكەمدەۋ جانە دامىتۋ، ۇلتتار ىنتىماعى تاربيەسىن ورگاندارعا، اۋىل - قىستاقتارعا، الەۋمەتتىك اۋماقتارعا، مەكتەپتەرگە، كاسىپورىندارعا دەيىن جەتكىزۋ قىزمەتىن تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىپ، ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسىن ۇلت پەن مەملەكەتتىڭ قاتىناسىن دۇرىس تانۋعا، مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن، ۇلتتار ىنتىماعىن قورعاۋعا باستاپ، مەملەكەتتىك، ازاماتتىق جانە زاڭ - تۇزىمدىك تانىم تاربيەسىن بارىنشا ورىستەتۋ ارقىلى وبلىسىمىزدا ۇلت قىزمەتىنىڭ ءتىپتى دە ءونىمدى، ۇلت قاتىناسىنىڭ ءتىپتى دە جاراسىمدى جانە ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ ءتىپتى دە بەكەم بولۋىنا قۇلشىنۋ. يدەيالوگيا سالاسىنداعى بولشەكتەۋشىلىككە قارسى كۇرەستى كۇشەيتىپ، ۇلتتار ىنتىماعى تاربيەسىن ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ يدەياسىنا سىڭىرۋدە تاباندى بولىپ، ولاردىڭ ساياسي تالعامپازدىعى مەن يدەيالىق اقاۋسىزدىق قۋاتىن ارتتىرۋ. جاستار مەن ورەندەرگە ۇلتتار ىنتىماعى ۇگىت - تاربيەسىن تىنباي ورىستەتىپ، دۇنيەگە، ومىرگە جانە قۇنعا دۇرىس كوزقاراس ورناتىپ، ۇلتتار ىنتىماعى تانىمىن جۇرەگىنە ۇيالاتۋ. ءار ۇلت حالىق  بۇقاراسىن بەلسەنە ىنتىماقتاستىرىپ، ۇلتتاردىڭ ىنتىماقتاسا كۇرەس جۇرگىزىپ، گۇلدەنىپ - كوركەيۋىن جۇزەگە اسىرۋ.

التىنشى، ۇكىمەتتىڭ وزىندىك قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتىپ، جالپى جاعدايدى مەڭگەرۋ قۇاتىن جوعارىلاتۋ

حالىق ءۇشىن بيلىك جۇرگىزۋ، شىنشىل دا ۇقىپتى، تۋراشىل دا پاك بولۋ تالابىنا ساي، ۇكىمەتتىڭ سەنىمدىلىگى مەن اتقارۋ قۋاتىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتىپ، حالىق ريزا بولاتىن ۇكىمەت قۇرۋعا قۇلشىنۋ.

ۇكىمەت فۋنكتسياسىندا بۇرىلىس جاساۋ. ۇكىمەت قيمىلىن ارناعا ءتۇسىرىپ، ەكونوميكانى رەتتەۋ، بازاردى باقىلاۋ - باسقارۋ، قوعامدىق باسقارۋ جانە الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ فۋنكتسياسىن كۇشەيتىپ، حالىق ءۇشىن ناقتى ءىس ىستەپ بەرۋدىڭ ۇزاق ۋاقىتتىق ءونىمدى مەحانيزمىن ورناتىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، «ۇقىعىنان القۋ، مىندەتىن اتقارماۋ جانە الباتى ۇقىق جۇرگىزۋ» سياقتى جايتتەردەن ساقتانىپ، قالىڭ جيىن، قات - قابات قۇجاتتاردى ازايتىپ، قىزمەت ونىمدىلىگىن جوعارىلاتىپ، قىزمەت وتەيتىن ۇكىمەت قۇرۋ. ۇكىمەتتىڭ قاراپ بەكىتۋ ءتارتىبىن ازايتىپ جانە جۇيەلىلەندىرىپ، قوعامنىڭ ادىلدىگى مەن ءتارتىبىن قورعاپ، نەگىزگى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋدىڭ بىركەلكى بولۋىن جەبەۋ. بارلىق ىستە ءىس جۇزىندىكتى شىعار ءتۇيىن ەتۋدە تاباندى بولىپ، نەگىزگى ساتىعا ىشكەرىلەي بارىپ تەكسەرۋ  - زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، بارلىق زەيىن - زەردەنى جۇمىس ىستەپ كاسىپ جاراتۋعا جانە حالىق ءۇشىن ناقتى ءىس ىستەۋگە شوعىرلاندىرىپ، ءداۋىر مەن حالىق الدىندا ايتارلىقتاي قىزمەت ناتيجەلەرىن جاراتۋعا قۇلشىنۋ.    

اكىمشىلىكتى زاڭ بويىنشا جۇرگىزۋدە تاباندى بولۋ. «اكىمشىلىك رۇقسات ەتۋ زاڭىن» جانە «اكىمشىلىكتى زاڭ بويىنشا جۇرگىزۋدى اتقارۋ پروگرامماسىن جاپپاي ىلگەرىلەتۋدى» ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، مىندەتتى زاڭ بويىنشا اتقارىپ، اكىمشىلىك رۇقسات ەتۋ جانە قاراپ بەكىتۋ ىستەرىن ازايتىپ، اكىمشىلىك زاڭ اتقارۋ جاۋاپكەرلىك ءتۇزىمىن، كاسىپ ستيلىن تەكسەرۋ - باعالاۋ ءتۇزىمىن ورناتىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، ازاماتتاردىڭ زاڭدى ۇقىق - مۇددەسىنە زيان جەتكىزەتىن اكىمشىلىك ارەكەتتەردى باتىل تەجەپ جانە تۇزەتىپ، اكىمشىلىك زاڭ اتقارۋ ورەسىن جوعارىلاتۋ. «5 - بەس جىلدىق» زاڭ ءبىلىمىن جالپىلاستىرۋ قىزمەتىن ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، ۇكىمەتتىڭ زاڭ - ءتۇزىم قۇرىلىمى مەن قوسىن قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، اكىمشىلىك قايتا قاراۋ جانە ارىزعا جاۋاپ بەرۋ قىزمەتىن ويداعىداي ىستەپ، زاڭدىق كومەك بەرۋ جۇيەسى مەن ءتۇزىمىن كەڭەيتىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، اكىمشىلىكتى زاڭ بويىنشا جۇرگىزۋ، زاڭمەن باسقارىلاتىن ۇكىمەت قۇرۋ ءىسىن جاپپاي ىلگەرىلەتۋدى پارمەندى ۇيىمدىق كەپىلمەن قامتاماسىزداندىرۋ.

دەموكراتيالىق شەشىم جاساۋدى اتقارۋ. ۇكىمەتتىڭ كەلەلى شەشىمدەرىن قالىپتاستىرۋ جانە اتقارۋدا تەكسەرۋ - زەرتتەۋدى كۇشەيتۋ. ۇكىمەتتىڭ دەموكراتيالىق جولمەن شەشىم جاساۋ، مامانداردان كەڭەس سۇراۋ، قوعامعا اشىق جاريالاۋ ءتۇزىمىن كەمەلدەندىرىپ، ۇكىمەت ءىسىن حالىقتان سۇراۋ، حالىق قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋ، حالىققا جاۋاپ بەرۋدە تاباندى بولىپ، وبيەكتيۆ زاڭدىلىققا قۇرمەت ەتىپ، شەشىمنىڭ دالدىگىن، عىلميلىعىن جانە ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ. ۇكىمەت ءىسىن جاريا ۇستاۋدى ىلگەرىلەتىپ، ۇكىمەت ينفورماتسياسىن جاريا ۇستاۋ، اقپارات جاريالاۋ جانە دالەل - سپات تىڭداۋ ءماجىلىسى ءتۇزىمىن كەمەلدەندىرىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ جاعدايدى ءبىلۋ، ارالاسۋ، پىكىر بەرۋ جانە باقىلاۋ ۇقىعىن قامتاماسىزداندىرۋ. ءار دارەجەلى ۇكىمەتتەر حالىق قۇرىلتايى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ قىزمەتتى باقىلاۋىن جانە ساياسي كەڭەستىڭ دەموكراتيالىق باقىلاۋىن سانالى قابىلداپ، باقىلاۋ - تەكسەرۋ جانە قازىنالىق باقىلاۋ سىندى ارناۋلى باقىلاۋدى كۇشەيتىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ باقىلاۋى مەن اقپاراتتىڭ جاماعات پىكىرىندىك باقىلاۋىنا ءمان بەرۋ.

شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ قۋاتىن جوعارىلاتۋ. شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋدى باسقارۋ قىزمەتىن كۇشەيتىپ، شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ مەن كومەكتەسۋدىڭ بىرلەسىپ اتتانىسقا كەلۋ جانە ءبىر جاقتى ەتۋدە دەرەۋ اڭىس ەتۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ، باسقارۋدى ۇيىمداستىرۋ ساقتىق جوباسى جانە جۇيەسى قۇرىلىسىن بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ. شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ جوباسىنا جاتتىعۋ جانە شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋدى باسقارۋ بىلىمدەرى تاربيەسىن ءونىمدى ورىستەتىپ، بۇقارانىڭ حاۋىپ - قاتەر، قوعامدىق جاۋاپكەرلىك، ءوزىن  ءوزى قۇتقارۋ تانىمىن ارتتىرۋ. ساقتانۋ، باقىلاۋ جانە كومەسكى قاتەردى تەكسەرۋ قىزمەتىن كۇشەيتىپ، قوعام حاۋىپسىزدىگى، ءورت ءوشىرۋ، جەر سىلكىنىسىن باقىلاۋ، ورمان جانە كەن سياقتى ورىنداردىڭ شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ مەن كومەكتەسۋ قوسىنى جۇيەسىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، ۇكىمەتتىڭ الەۋمەتتىك حاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىزداندىرۋ جانە توسىن ۋاقيعالاردى ءبىر جاقتى ەتۋ، اپاتتان قۇتقارۋ، ساقتانۋ جانە ونىڭ زيانىن ازايتۋ قۋاتىن جوعارىلاتۋ.

پاكتىك قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. ۇكىمەت قىزمەتكەرلەرى ساياسي تارتىپكە قاتاڭ بويسۇنىپ، ساياسي مايداندا بەرىك بولىپ، ساياسي تانىمىن كۇشەيتۋى، كەلەلى ماسەلەلەردە مايدانى بەرىك، تۋى ايقىن بولۋى، شەشۋشى ساتتەردە كوكىرەك كەرە العا شىعىپ، سىننان ءوتىپ، اكىمشىلىك جارلىقتاردىڭ ىركىلىسسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتۋى كەرەك. دۇرىس ۇقىق، ورىن جانە مۇددە كوزقاراسىن ورناتۋدان اۋىتقىماي، فورماشىلدىق جانە تورەشىلدىكتەن اۋلاق بولىپ، بيلىك جۇرگىزۋ ءمورالىن ۇزدىكسىز جاقسارتىپ، پاراقورلىقتىڭ زيانىن جەتە تانىپ، ءوزىن تارتىپكە شاقىرىپ، ءىرىپ - شىرۋگە قارسى تۇرۋ، ازعىنداۋدان ساقتانۋ قابىلەتىن جوعارىلاتۋ. جازالاۋ، ساقتانۋ جۇيەسى قۇرىلىسىن تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىپ، ءىرىپ - شىرىگەن ەلەمەنتتەردى زاڭ بويىنشا جازالاۋ. مىندەتتى بۇلجىتپاي اتقارىپ، حالىق ءۇشىن شوگەلدىكپەن ىستەپ، شىنشىل دا ناقتى ءىس ىستەۋدىڭ، ءادىل دە پاك بولۋدىڭ ونەگەسى بولىپ، حالىقتى ريزا ەتۋ.

ۋاكىلدەر، الداعى مىندەتىمىز جاپالى دا اۋىر، ارقالاعان بورىشىمىز كەلەلى دە داڭقتى. ءبىز حۋ جينتاۋ جولداس باس شۋجي بولعان پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ توڭىرەگىنە تىعىز ىنتىماقتاسىپ، جۇڭگوشا سوتسياليزم ۇلى تۋىن بيىك كوتەرىپ، عىلمي دامۋ كوزقاراسىن ىشكەرىلەي دايەكتى تياناقتاندىرىپ، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم مەن ۇكىمەتتىڭ جانە وبلىستىق پارتكومنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، كوكىرەك كەرنەگەن قىزۋ ىنتا، اسقاق جىگەر، ناقتى ءىس ىستەۋ ستيلى ارقىلى جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ، جاپا - ماشاقاتتان تايسالماي، قيىنشىلىققا مويىماي العا ۇمتىلىپ، قىزمەتتى تىڭعىلىقتى ىستەپ، اناعۇرلىم گۇلدەنگەن، باي دا وركەنيەتتى، جاراسىمدى اۆتونوميالى وبلىس قۇرۋ جولىندا قۇلشىنا كۇرەسەيىك!

 

 

 

 

 

 

ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﺣﺎﻟﯩﻖ ﯗﻛﯩﻤﻪﺗﻰ ﻛﻪﯕﺴﻪ ﻣﻪﯕﮕﻪﺭﻣﻪﺳﻰ ﯗﻳﯩﻤﺪﺍﺳﺘﯩﺮﻋﺎﻥ
ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ باسقارادى  [新ICP备05001353号]
ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ ﺗﻪﺣﻨﻴﻜﺎﻟﯩﻖ ﺟﺎﻗﺘﺎﻥ ﺟﻪﺗﻪﻛﺸﯩﻠﯩﻚ ﻩﺗﻪﺩﻯ