عابيىت مۇسىرەپوۆ
عابيت مۇسىرەپوۆ- قازاق ادەبيەتىنىڭ كىلاسسيگى . جازۋشى ، دراماتۋرگ ، سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى . قازاق ونەرىنىڭ وشپەس ۇلگىسى بولعان« قىز جىبەك »، « اقان سەرى – اقتوقتى»،«قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ » ،«ويانعان ولكە» >« ۇلپان »تاعى باسقا شىعارمالاردىڭ اۆتورى .
جان سىرى
1
ءبىر داناسى ساعان ، ءبىر داناسى ماعان ، ءۇشىنشى داناسى- ەكەۋمىزدىڭ قايسىمىز تۇراقسىزدىق ىستەپ ، باسقا بىرەۋگە بۇرىلىپ كەتسەك ، - سوعان .
ءسىز « شو شالا » رومانىن وقىعان بولارسىز ؟ وندا قۇداي ءۇيى شىركەۋدە بەس-التى ماروككو سولداتتارىنىڭ ءبىر جاس قىزدى قالاي باسىنعاندارىن جازعان عوي ەسىڭدە شىعار ؟ بۇل تاعىلىقتى قىزدىڭ شەشەسى ءوز كوزىمەن كورگەنى دە ەسىڭىزدە بولار ؟ ءيا ، ول ءبىر شىندىق بولاتىن . ءبىر اۋىز قوسپاسى جوق شىندىق ەدى .
ءسىز ۇلى كورگيدىڭ « قۇس كۇناسى» دەيتىن اڭگىمەسىن وقىدىڭىز عوي ؟ وندا دا بارلىق جاعدايلار ءوز اتىمەن اتالادى ەمەس پە ؟ شولوحوۆتىڭ « تىنىق تونىندا» گريەوريدىڭ اكەسىن كەلىنى داريا بەلىنە قىسىپ الىپ ، قۇشاقتايدى ، الەكسەي تولىستويدىڭ « كەك» دەگەن اڭگىمەسىندە شپيونكا ايەل تولىستويدىڭ سوڭىنان قالمايدى . وسىنىڭ ءبارى دە شىندىق ، قوسپاسى جوق شىندىق . بۇل جۇرتتى ازعىنداۋعا شاقىرۋ ەمەس ، ءومىردىڭ ءبىر شىندىعى . مەن ايەلدىڭ مۇنداي قىلىعىن ەرلىككە سانايمىن ، وسىنداي نارسەلەرىن جاسىرعان ەل وسە مە ؟ جوق ! وسپەيدى ! ول ارتتا قالعان ەلدىڭ مىنەزى ، ءۇي قۇلدارىنىڭ مىنەزى ! ءوسۋ جولى جاسىرۋدا ەمەس ،شىندىقتى ايتۋدا ، وتىرىك ۇيالۋدا ەمەس ، تۋراسىن ايتۋدا .
سول شىندىققا ارناپ مەن ءوز باسىمداعى ءبىر جان سىرىن الدىڭا تارتامىن ...
2
مەن الدە كىمدى ىزدەگەلى ون بەس جىل بولدى . بالاداي ساعىنىپ، زارىعىپ ىزدەدىم . كوشەلەردەن دە ، جينالىستاردان دا ، وڭنان دا ، سولدان دا ىزدەدىم ، تابا المادىم ، تەلەفون سوعار ، حات جازار دەپ كۇتتىم ، تۇسىمە ەنەر ، الدە قالاي كەزدەسەر دەپ كۇتتىم كەزدەسپەدى .
اتىن بىلمەيمىن ، ءتۇسىن تانىمايمىن ، ءبىراق تەك قانا سونى ساعىندىم . ون بەس جىل ىزدەدىم ، ون بەس جىل ىزدەدىم، اقىرى جينالىستا كەزدەستى ..
قويۋ قارا شاشىن ارقاسىنا جايىڭقىراپ جىبەرگەن . ءمولدىر قارا كوزدى اقسۇرلاۋدان گورى اققۇبالاۋ قىز ەكەن . جينالىسقا كىرىپ كەلگەن بەتىندە كوزىم ءتۇستى دە ، كىرپىگىنە كىرپىگىم ىلىگىپ قالعانداي كوزىمدى باسقا جاققا اۋدارا الماي قويدىم . جۇرەگىم كەۋدەمە سيماي ، تۋلاي بەردى . بۇعان دەيىن تانىسپاعان ادامدار ءبىر قاراستىق تا ، تابىسىپ قالعانداي بولدىق . مەن ودان كوزىمدى اۋدارعانىم جوق . تۋرالاپ قادالماعانىمەن ، قىزدىڭ كوزى دە ىلعي مەنى جاناي ءوتىپ وتىردى . مەن سولاي ۇعىندىم . ءارى-بەرىدەن سوڭ قىزدىڭ ادال كوزدەرى قايمىقپاي قارادى .
بۇل قىز بوس قالجاقتىڭ ادامى ەمەس . كوزدەرىنەن بارلىق جان جۇرەگىنىڭ قالاي سوعىپ تۇرعانى بايقالادى . شىق-اق ەلىكتىڭ بالاسىنداي سەرگەك تە سەزىمتال ءبىر ەركە جان ەكەن . اققۇبا ءجۇزى جۇمىرتقاداي عانا سوپاعىراق، كوزىنىڭ اق-قاراسى ايقىن دا اشىق، ەزۋ تارتقانى ەستەن تاندىرعانداي ەكەن . ادامنان ەشبىر زۇلىمدىق كۇتپەيتىن ەركە دە نازىك جاندى نارەستە مە دەرسىڭ ؟ باتىس شىعىس ادەبيەتىندە ماقتاۋلى سۇلۋ قارا كوز ، قيعاش قاس بولىپ كەلۋشى ەدى ، بۇل قيعاش كوز، قارا قاس ەكەن.
ءارى ءمولدىر قارا كوزدەرىنىڭ قاراشىعى دا ايرىلمايتىنداي قارا ەكەن ...
مەن ول جينالىستا سويلەمەيمىن دەگەن ەدىم تەك قانا سول قىز ءۇشىن سويلەدىم . باسقا نە ايتقانىم ەسىمدە جوق ، سوزىم سول قىزعا عانا ارنالدى . ءوزىم دە ەشبىر ارتىق ءسوز جوق، ارتىق مىنەزگە جول بەرمەي، سول قىزدىڭ وي-مىنەزىنە بەيىمدەلە سويلەدىم . مۇمكىن، سونىڭ سەبەبىنەن جامان سويلەمەگەن بولارمىن .
ءبىراق ول كۇنى تانىسا المادىق . ەرتەڭىنە بۇل جينالىسقا تاعى باردىم . قىز توردە وتىر ەكەن ، مەن وعان قارسى وتىردىم . ول كينوعا ءتۇسىپ جۇرەتىن ادام ەكەن ، بۇل كۇنى سول جايى ءسوز بولدى .
ءۇزىلىس كەزىندە سول كۇنى تانىسىپ تا قالدىق . اتى رايا ەكەن . مەن رايا دەگەن اتتى ءبىرىنشى ەستىپ تۇرعانداي قىزىقتىم .
كەلەر كۇنى رايا تۇسكەن كارتينانى ادەيى الدىرىپ كورمەكشى بولدىم دا ، رايانىڭ ءوزىن ادەيلەپ شاقىردىم ، رايا كەلدى ، جاقىنىراق تانىستىق: مەن ونى ماشينامەن قىزمەت ورنىنا اپارىپ سالدىم دا ، ەرتەڭىنە تەلەفونمەن حابارلاسۋدى ءوتىندىم. رايا ۋادە ەتتى .
تەلەفون ارقىلى سويلەسىپ ، ازىراق بوي ۇيرەنىسكەننەن كەيىن مەن رايانى دالاعا ءجۇرىپ قايتۋعا شاقىرىپ ەدىم ، رايا قارسى بولعان جوق .
3
رايامەن دالا جاعدايىندا العاش كەزدەسۋىمىز ءبىر كولەڭكەلى تەرەكتىڭ استىندا ەدى . الدەقالاي بولار دەپ-پالاتكا الا شىعىپ ەدىم . كوزدەن تاسا بولعاندىقتان ، ەركىن وتىردىق .
رايا تەك قانا ءوز ونەرىمەن كەتە بەرگەن ادام ەمەس ، كوپ نارسەلەرگە وزىندىك كوزقاراسى بار جان ەكەن . اسىرەسە كوركومونەر ، ادەبيەت جايلارىنداعى ويلارى مازمۇندى دا قىزىق بولىپ شىقتى . ءسوز قۇرۋ ءادىسى ەركە دە بالاڭ بولعانىمەن ، ءبىزدىڭ تالاي عالىمىمىزدىڭ « ەزمالتاسى » ەمەس ، كەيدە ءتىپتى تەرەڭدەپ كەتەتىنى بايقالادى . از ومىردە ءار تۇرلى ادامدارعا كەزدەسكەنىمەن ، وي الىسار، سىر اقتارىسار قالىتقىسىز دوستى سيرەك كەزدەستىرگەن . ءوزى وتە ۇيىرسەك ، دوستىق ىزدەگەن . قاراپايىم دوستىق ەمەس ، جان دوستىعىن ىزدەيتىن ، ەركەلەتەر دوس ىزدەيتىن ادام . بۇل سيرەك كەزدەسەتىن ، قاپەلىمدە تۇسىنە دە قويمايتىن ادامىڭ ەكەنى بايقالادى . ازىراق شامپان ىشتىك .
كەلەر جولى تاعى سول جەردە ، تاعى سول پالاتكادا ەدىك . كۇن ىستىق . مەن راياعا جەڭىلدەنىپ وتىر دەدىم . رايا ىركىلگەن جوق . كويلەگىن سىرىپ تاستادى دا ، سۋعا تۇسەتىن جەڭىل بۇركەمەلەرىمەن عانا قالدى . مەن دە جەڭىلدەندىم . بۇدان كەيىن جيى-جيى كەزدەسىپ ءجۇردىك . بۇل كەزدەرىمىز جان سىرلارىن اقتارسىپ ، جان جۇرەكپەن ۇعىسۋ اينالاسىندا ءوتتى . سۇيىسەدە باستادىق . ەڭ قىمباتتىسى- ەندى بىرىمىزدەن ءبىرىمىز ىعىسپايتىن دا بولدىق، جاسىرمايتىن دا بولدىق .مەنمەندىك تە جوق ، ورەسكەلدىك تە جوق .
قوس انارى ۇشكىرلەنىپ ، جىڭىشكە بەلى سۇلۋ بۇكتەلىپ ، دوڭگەلەنىپ بىتكەن ساندارى سپورت بايقاتادى . قارنى توق ، كويلەگى كوك قىزداردىڭ كوبى سوعان ءماز بولىپ دەنە مادەنيەتىنە كوڭىل اۋدارمايتىنى بار عوي ، رايا ونداي ەمەس ، دەنەسى تۇتاس مادەنيەت كورگەن ، سىمداي شيراق بۇكتەتىلەدى .
قارا كوزدەرىنەن باستاپ قارا باقايلارىنىڭ قارا تىرناقتارىنا دەيىن سۇيسەڭ دە ، اۋزىڭ كىر ءيسىن سەزىنەر ەمەس . بارلىق ايەل ەڭ الدىمەن شاشىن عانا تاربيەلەيدى ، رايانىڭ بار دەنەسى بالعىن ، جاس قىز جاستىقتىڭ بار سۇلۋلىعىن دۇرىس تانىعان .
4
التىنشى رەت كەزدەسكەنىمدە ، رايا ءوز ومىرىندە كەزدەستىرگەن ادامدارىن تۇگەل ايتىپ بەردى . تالاي سەنگەن ، كوركومونەر جولىندا جولداستىق ءۇمىت ەتكەن ادامدارى ، اياقتاپ كەلگەندە ، جاس ءۇمىتتى اقتاي الماعان ەكەن ؛ جاس قىزدى باۋىرىنا باسۋدى ارمان ەتكەن ، ونىسىنا كونە الماعان كۇناسىز قىزدى قىزمەت جونىنەن زاڭسىز بوگەتتەرگە ۇشىراتقان ، وسىعان بايلانىستى رايانىڭ ايتقان اڭگىمەسى مىناۋ ەدى .
_ مەنى وزدەرى قالاپ الىپ ، ەركىمە قويماي، ءبىر كارتيناعا تۇسىرە باستاعان كەز ەدى . العاشىندا ءبىرى ۇناتىپ، ءبىرى ۇناتپاي، بىرتالاي اۋرەگە سالدى . كەيىن كارتيناعا تۇسە باستاعان كەزىمدە كينوستۋدياسىنىڭ باس رەجيسسەرى ش... دەگەن مەنى اينالدىرا باستادى . دالاعا ، الدە كىمدەردىڭ ۇيىنە قوناققا شاقىردى . العاشىندا ەش نارسە سەزىنە قويماسام دا ، كەيىن كەلە مەن دە تۇسىنە باستادىم ءىس اياعى الدەنەگە سوعاتىن قاتەر بايقالا باستادى .
قاتەر كوپ كۇتتىرگەن جوق . مەن ينستيتۋتەت وقۋشىسىمىن. جاسىم ون توعىزدا ، پاتەرىم بولمايتىن. كينو ستۋديادا باتپاقتاي ءبىر قارا قاتىن ، رەجيسسەر بار ەدى، اتى ع... سول مەنى ءوز ۇيىندە تۇرۋعا شاقىردى. مەن قۋانىپ كەتتىم . ءبىراز كۇن بىرگە تۇرا باستادىق . ءبىر كۇنى كەشكە ش... كەلدى .
كونياك ، شامپان، كولباسا، نان ، ءارتۇرلى شوكولاد، جەمىستەر كوتەرىپ كەلىپتى . ع... قۋانىشپەن قارسى الىپ -مەنى ش-...نىڭ قاسىنا جاقىن وتىرعىزىپ، يكەمدەي باستادى . ءبىراز وتىرعاننان كەيىن ع... ءوزى جوعالىپ كەتتى دە، ش... ەكەۋمىز وڭاشا قالدىق .
وسىنداي وتىراستار جيىلەنىپ كەتتى ، ىشىمدىك اعىلىپ كەلە بەرەدى. ع... ءبىراز بىرگە وتىرادى دا، كەتىپ قالادى . ش... ەكەۋمىز وڭاشا قالامىز . ارينە ش... ءبىر كۇنى مەنى قۇشاقتاي باستادى . تۇزاققا ىلىنگەنىمدى سەزىپ، تەز ەسىمدى جيدىم . بۇل مەنىڭ بىلمەيتىن، بىلگىم كەلمەيتىن، نارسە ەكەنىن ايتتىم. مەن بولاشاعىم الدا، قىزبىن دەدىم. ش... مۇنىما قارسىلىق ايتتى .
- قىز دەگەن نەمەنە ! مەششاندىق! وسى كۇنگى قىزدار باياعىنىڭ قىزدارىنداي ەركەك كورمەي ءجۇرۋى قاتە. كوڭىلىنە ۇناسا بولدى، سول ەركەكپەن قوسىلا بەرەدى- دەدى .
مەن ونىسىنا كونە المادىم . ش... بۇدان كەيىن دە كوپ كەلىپ جۇرسە دە ، مەنى كوندىرە المادى .
وسى باقىتسىزدىقتىڭ ۇستىنە ءۇي يەسى ع...نىڭ ارام ەسەبى كەلىپ ارالاستى . ول ش... ەكەۋمىزدىڭ ارامىزدى بولدى بىتتىگە ەسەپتەپ قويعان ەكەن . ءبىر كۇنى ول ماعان ش... دان اقشا سۇرا ، سپالنىي الايىق، راقاتتانىپ جاتاسىڭدار ،-دەدى .
مەن ساۋدا-ساتتىققا تۇسكەنىمدى ءبىر جولا ءتۇسىنىپ، ع...دان جيىركەندىم. وزىمنەن دە جيىركەندىم .اسىرەسە وزىمنەن-ءوزىم قاتتى جيىركەندىم .
- جوق ، سۇرامايمىن، _ دەدىم .
ع... مەنى كوپ اقشا سۇراۋعا باتا الماي جۇرسە كەرەك دەپ ويلادى ما ، كەلەر جولى ؛
- گاردەروب الۋعا اقشا سۇرا !-دەدى.
مەن تاعى ش...-دان اقشا المايتىنىمدى ايتتىم .
بۇل كەزدە ش... كۇندە كەلىپ ، ۇزاق وتىرىپ، اياعىندا اشۋلانىپ، ەسىكتى تارس ەتكىزىپ قاتتى جاۋىپ كەتەتىن بولعان. ونىڭ ءۇمىتىن ءبىر جولا ۇزدىرگەمىن .
سودان كەيىن مەن پاتەر ىزدەي باستادىم . ماعان نارازى ش... مەن ءتۇسىپ جۇرگەن فيلىمدى توقتاتىپ تاستادى . مىنە ، مەنىڭ كوركومونەر جولىنداعى العاشقى ءۇمىتىم وسىلاي ءۇزىلدى .
ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ ەستيار ادامدارىنىڭ ءبىرى دەپ جۇرگەن ش... وسىعان بارعاننان كەيىن ، كوركومونەر قايراتكەر دەپ اتالاتىن ادامدارىمىزدان مەنىڭ ءۇمىتىم دە ءبىر جولا ءۇزىلدى . كۇرسىندىم دە ، جاس قىزداردىڭ باسىنا تۇسكەن قاۋىپ-قاتەردىڭ قانشا ەكەنىن ويلانىپ قالدىم ...
5
كەلەسى كەزدەسكەندە رايا ماعان ءوز ومىرىنىڭ ءار ءتۇرلى كەزەڭدەرىن كوپ ارقا تۇتقان ادامداردىڭ جەكە باستىڭ قۇمارلىعىنان، بۇقا مۇراتىنان اسا الماعاندىقتارىن ايتتى . بۇل اڭگىمەسى مەنى ۇستامدىلىققا شاقىرعانداي ەدى مەن دە كوپ ۋاقىت ءوزىمدى ءوزىم جۇگەندەپ ۇستادىم .
اراعا ءارتۇرلى جۇمىستار ءتۇسىپ ، وسىمەن ەكى اي ءوتتى . تەك ەكى ايدان كەيىن عانا ەكى جاعىمىزدا ەركىن كەتتىك .
ءبىزدىڭ ەركىن كەتۋىمىزگە بىرنەشە سەبەپ بولدى . ەڭ الدىمەن رايا مەنىڭ كەزدەيسوق قۇمارلىقتان اۋلاق ەكەندىگىمدى ءتۇسىندى، ەكىنشى، مەن وعان كوركومونەر جولىندا رياسىز دوس، اينىماس جولداس ەكەنىمە سەندى . ءۇشىنشى، ەكەۋمىزدىڭ بار دۇنيەگە كوزقاراسىمىز ىلعي ۇيلەسىپ وتىردى. ءتورتىنشى، مەنىڭ يدەال ەتەر ادامىم ءوزى ەكەنىنە كوزى جەتتى . وسىدان كەيىن ءبىز ەركىن كەتتىك .
رايا تىم تازا، تىم نازىك جان وتىرىك ايتا المايدى . يدەالىم الداعان جوق، تازا كۇيىندە، پەرىشتە كۇيىندە قالدى .
رايا جاس ، مەن جاسامىس اداممىن. سوندىقتان ، العاشقى كەزدەردە كوپكە دەيىن ەتىم ۇيرەنىسە الماي ، ەداۋىر اۋرەلەندىم ، جاس دەنە، ىستىق دەنە كۇدىرتىپ اكەتە بەردى . قىسقاسى ون-ون بەس رەت كەزدەسكەننەن كەيىن ءبىز ەرلى-زايىپتى ادامدارداي بولىپ كەتتىك .
... ءبىز وزەنگە كەلگەن بەتىمىزدە سۋعا تۇسەمىز .سودان كەيىن عانا تاماق ىشەمىز دە پالاتكادا جاتامىز . اۋەلدە سۋعا تۇسپەۋشى ەدىك. ۇزاماي وزەنگە تۇسەتىن بولدىق . رايانى ءبىر قولىممەن مويىننان قۇشاقتاپ، سۋ ىشىندە بىر تالاي تولقىنعا توسامىن . جاس دەنە تولقىنمەن بىرگە تولقىپ ، ەسىلىپ وينايدى . كۇنگە كۇيگەن قوڭىرقاي دەنە كۇمىستەي جارقىرايدى . سۋدان شىققاننان كەيىن رايانى سۇرتىندىرۋ دە جان راقاتى . مولدىرەگەن سۋ تامشىلارى ءمولدىر مارجانداي سەزىلەدى . سۇرتىپ تاستاعىڭ كەلمەيدى ، ءسۇيىپ قۇرعاتقىڭ كەلەدى . سول كەزدە سۇيسەڭ ، باسقا ادام كورىپ-بىلمەگەن ءبىر سۇلۋلىقتى سۇيگەندەي بولاسىڭ .
رايانىڭ سەنى قۇشاقتاۋى ءبىر عاجاپ . بالعىن جاس دەنە بار قىزۋى ەمەس، جانىمەن قۇشقانداي بولادى . ماشينادا كەلە جاتىپ رايا مەنى قۇشاقتاپ العاندا ەكى ادام ەمەس ، ءبىر-اق ادام بولىپ قالامىز . وسىنداي كەزگە ارناپ مەن رايا ؛
- سەن - سەن دەپ ەدىم ، رايا ماعان؛
- مەن -مەن دەدى .
قازىرءبىز ءبىر-اق ادامبىز . ءبىر عانا جانبىز . بىرنەشە كۇن كورىسە الماساق، ازىراق وكپەلەسىپ قالامىز . بۇرتيىپ، الدەنەلەردى رەنجىپ ايتقان بولامىز . ءبىراق مۇنىمىز دا سول ساعىنىش لەپتەرى .
ءبىز تانىسقاندا جازعىتۇرى كەز ەدى ، قازىر كۇز بولىپ قالدى .. سودان بەرى رايانىڭ قىزقىلاڭ سۇلۋلىقتارى، سۇلۋ مىنەزى، سۇلۋ دەنەسى وزگەرگەن جوق ، ەركەك تويىپ كەتەدى ، باسقانى ىزدەيدى دەۋشى ەدى ، مەندە وندايدان ەشبىر بەلگى جوق . جالعىز رايانى، جالعىز رايامدى كورگىم كەلەدى دە تۇرادى .
تەگى عاشىقتىق دەگەن ۇلكەن يدەال . قىزدىڭ جالعىز اجارى عانا ەمەس ، مىنەزى مەن ويى دا ، ويى مەن بىرگە بويى دا ويداعىداي كەلسە، ەر ادام سول قىزدىڭ قۇلى دا ، اكەسى دە، ەرى دە ، ماڭگىلىك دوسى دا بولىپ قالۋ كەرەك . شىن سونداي قىز ەردىڭ دە شىن جارى ، وزگەرمەس دوسى ، قايتا جاسارتاتىن جان سەرىگى بولىپ ، وزگەرمەي بىرگە جاساۋعا ءتيىستى .
6
قازىر مەن رايانىڭ وتكەن ءومىرىن بالالىق شاعىنان بۇگىنگى كۇنگە دەيىن زەرتتەۋ ۇستىندەمىن . وعان بىرنەشە سەبەپ بار ، ەڭ الدىمەن ەكەۋمىز رۋحاني ، مادەني-كوركومونەر جاقتارىنان ءبىر ادام بولىپ ، تىرشىلىگىمىزدى ءبىرجولا قوسىپ جىبەرۋ ءۇشىن ، رايانىڭ ارتىنا قارايلايتىنى بار ما، جوق پا ، سونى مەن تۇگەل بىلگىم كەلەدى . ول سەنبەۋ ەمەس، سەنىسۋ جولى-ءادىل جول . رايانىڭ ءوز ايتۋىنشا، ونىڭ سوڭىنا كوپ ادامدار تۇسكەن. ەكى رەجيسسەر، ءبىر سلەدوۆاتەل، بانديت بار . سول رەجيسسەرلەر ءالى قىزمەت بابىن، كوللەكتيۆ شىمىلدىعىن جامىلىپ، سوڭىنا ءتۇسىپ جۇرەدى . ۇيىنە بارىپ تا شاقىرادى ، كەيدە رەستۇرانعا، كول باسىنا دا الىپ كەتەدى. اقكوڭىل رايا وندايدان باس تارتا الماي قالادى .
ەكىنشى ، مەن ەندى جازايىن دەپ جۇرگەنىم ، وسى رايانىڭ ءوز ءومىرى. سول رەجيسسەرلەر تورىنا تۇسە جازداپ قالعان قىز ءومىرى ءوزى ءبىر سىنەريي ەمەس پە ؟ ش ..، ع.. سىلەدوۆاتەل ، تاعى ءبىر شولاق قول رەجيسسەر - وسىلاردىڭ ءبارى دە ءوز قۇلقىندارىنىڭ قۇلى عوي ! ەگەر ولار شىن-اق ادامگەرشىلىك، شىن-اق ادال جولمەن تاربيەلەسە، رايا ەندىگى ۇلكەن اكتريسا، ارتيستكا، كينو جۇلدىزى بولاتىن ەدى ، ونىڭ ورنىنا ول ءالى بولماشى رولدەردە ءجۇر . تالانىتتى كەيىن تارتقان ادامدارعا كەزىرىم بولماسا كەرەك . مەن وسى تۋرالى جازباقپىن .
مەنىڭ ويىمشا رايا سياقتى اقىلدى قىزدىڭ ارماندارى بولۋعا ءتيىستى. كوركومونەردەگى ارمانى-ءوز ءومىرى ءۇشىن ويلاعان ارماندارى ءتىپتى قوسىلۋعا قىزىققان ادامدارى دا بولۋ كەرەك قوي . مەنىمەن تانىسقاندا الدەنەدەن ءۇمىت ءۇزىپ كەلىپ تانىستى ما، بولماسا جان جۇرەگىنىڭ قالاۋى بولدى ما ؟
مەن جاز بويى رايا تۋرالى ءبىرتالاي اڭگىمە ەستىدىم . رايانى جاقىن بىلەم دەگەن ءبىر ايەل رايانىڭ ش... عا شىعارعان ولەڭى دەپ ءبىر اۋىز ولەڭ تاراتىپتى . ول ولەڭنىڭ اياعى بىلاي ەكەن ؛
- كۇشىڭ بولسا ، كەلە بەر ،
قىزىعىمدى كورە بەر - !
دەپ . بۇل ، ارينە ، سۇمدىق سوزدەر ، ۇياتسىز سوزدەر ، مەن نوبايلاپ رايانىڭ وزىنەن سۇراپ ەدىم ، رايا ازاردا-بەزەر بولدى . مەن قالتىقسىز سەندىم .
سۇلۋ قىزعا ءسوز كوپ ەرەدى . رايا اۋەلى ءبىر ءانشى ارتىسكە قۇمارتىپ، ولەردەي جابىسىپ، ءارتىس قىزبەن ءبىراز ۋاقىت ەركىن ءجۇرىپ ، اياعىندا تاستاپ كەتكەن ەكەن دەگەن وسەك تە بار .
وسىنىڭ ءبارى ماعان شانشۋداي قادالعان كۇندەر بولدى .
ەكى ادامنىڭ بىرىككەن ءومىرى ءبىر ءتاتتى مەن ءبىر اششىنىڭ ارالاسى ەمەس . اسىرەسە ىشتەي كۇيىنىپ، سىرتقا شىعارماعان جامان . مەن رايانىڭ وسىندايلارىن تۇگەل وزىنەن سۇراپ ءبىلىپ ،كرەست قويعىم كەلەدى .
كەيدە مەن وسى جايلاردى سۇراستىرا باستاسام، رايا وكپەلەپ تە قالادى . جالعىز سەنبەۋشىلىكتەن تۋعان سۇراۋلار دەپ قالادى-اۋ دەيمىن، سوڭعى كەزدە ۇعىسقاندايمىز . ميلليون كوزدى، ميلليون اۋىزدى جۇرت بار . سولار ارقىلى ءبارى ءبىر ماعان جەتەر ءسوزدى رايانىڭ ءوزى-اق ايتىپ بەرەرىنە شەگىم جوق .
اسىرەسە سوڭعى ءبىر دالاعا شىعىپ قايتقاندا ەكەۋمىزدىڭ بايلانىسىمىز ۋاقىتشا عانا ەمەس ماڭگىلىك ەكەنىن تاعى ءبىر ۋادە ەتتىك . تاعى دا سەن-مەن، سەن-مەن ، بىرگەمىز ، ءبىر-اق ادامبىز دەستىك.
سولاي بولعان سوڭ ەكەۋمىزدە دە بۇركەپ قالعان ءبىر سىر بولماسا كەرەك. ەستىلمەس، بىلىنبەس دەۋ ەكەۋمىزگە جارامايدى. ءبىز ەڭ الدىمەن ءوز الدىمىزدا، ءوز ۇياتىمىزدىڭ الدىندا سۇتتەن اق ، سۋدان تازا بولارمىز دەيمىن . مەنىڭ راەشكام سونداي جان، اق پەرىشتە !
مەن رايانى ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ وزىق جاسى ونىڭ ۇستىنە دارىندى جاسى دەپ بىلەمىن . ءارتۇرلى سەزىم قىزۋىمەن جوعارى دارەجەلى مەكتەپتى ءازىر بىتىرە قويماعانىمەن، ول ۇشقىر دا العىر ويلى، ءوز زامانداستارى بىلە بەرمەيتىن كوپ نارسەدەن حاباردار ەكەن . ءسوز اراسىندا ونىڭ ومىرىنەن الىس ءبىر جايلاردى ەسكە العاندا دا، رايا مۇدىرمەي ارالاسادى. ءار كەزدە دۇرىس قورتىندىلار جاسايدى . شىنداپ گەلگەندە ، ءبىزدى ەڭ الدىمەن تابىستىرعان وسى وي-ورسىمىزدىڭ ءبىر ۋاقىتتا ەكەندىگى بولۋى دا مۇمكىن . ەگەر ول سەزىم تولقىندارىنا يە بولىپ ، اقىل وي جاعىن وسىرە بەرسە، مەن رايانى ۇلكەن بولاشاقتىڭ ادامى كورەمىن. سوندىقتان مەن وعان ويلارىمدى قايتالاپ ايتىپ ءجۇرمىن .
ءار ءبىر سۇلۋ قىزدىڭ ءبىرنەشە سۇلۋ جارى بار . ءبىرىنشى جاۋى- ونىڭ سوڭىنا كوپ ادام تۇسەدى دە ، سۇلۋ قىز ءدال كەزىندە تاڭداۋ جاساي الماي قالادى .
اسىرەسە، تالعامى كوپ، ەستى قىزعا تاڭداۋ جاساۋ قيىنعا تۇسەدى ، وسىنداي ءارى-سارىدە مەرزىمدى ۋاقىت كەتىپ، سۇلۋ قىز ءبىر كەزدە ابىرجىپ قالىپ، قاتە جاساۋى دا مۇمكىن .
ەكىنشى كوركومونەردە تالانىتى بار سۇلۋ قىز جۇرت كوزىنە جارىق ەتىپ ىلىگەدى دە وڭىنان سولدان ساپىرىپ سوققان ماقتاۋلاردان ءبىر بولماسا بىردە تەرىس بايلام جاساپ قالۋى مۇمكىن. ادام قاسيەتىن باعالاي بىلمەس نادان قوعام قىزدىڭ سىرت سۇلۋلىعىن دارىپتەي بەرىپ ، ىشكى سۇلۋلىعىن وسىرە الماۋى عاجاپ ەمەس . مەن جوعارىدا ەسكەرتكەن ءسوزىمدى رايانىڭ تۆورچەستۆولىق تاعدىرىنا، سەنىمدى بولاشاعىنا دۇرىس باعىت بەرۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتىپ ەدىم، امال نە ، ول جاعىنان ۇستاز بولادى-اۋ دەگەن ادامداردىڭ ءبارى دە رايانىڭ وزىنە تور قۇرىپ ءجۇر .
ءۇشىنشى ، كوركومونەر دۇنيەسىن ىلعي سەزىم تولقىنى دەپ تانۋىمىز كەرەك . ءسۇيۋسىز-كۇيۋسىز كوركومونەر بولمايدى . شىعارما شىن-اق دارىندى بولسا، جاس ارتيستيكانى ەرتىپ اكەتىپ ، سۇيمەسپىن دەگەن ادامىن ەرىكسىز سۇيگىزەدى . بۇل جاس قىزدىڭ سەزىمىن ىلعي قوزعاپ، ىلعي سوعان شاقىرادى . ەڭ باستى ءبىر قاۋىپ وسىندا . بۇل جونىندە رايانىڭ وي-ساناسىنىڭ تەرەڭدىگىنە ، تازالىعىنا سەنەمىن . ونىڭ ۇستىنە ول كوركومونەردەگى سەزىم دۇنيەسىن وي عانا وسىرە الاتىنىن جاقسى بىلەدى .
كەلەشەگى نەنى كورسەتەر ، مەن ءازىر اقىل ويدى سەزىمگە جەڭدىرەتىن ادام رايا سياقتى بولماۋ كەرەك دەيمىن . جوعارى ينتەللەكت، جوعارى پاراساتتىڭ جاسى ، رايا وسىنى ىستەي الماسا ، ونداي قىزدى ءبىز تاعى شيرەك عاسىر كۇتۋىمىز كەرەك .
جوق ، مەن رايانىڭ بويىنا كىر جۇعادى ەكەن دەپ ويلاي المايمىن . ول تىم سۇلۋ جارالعان جان . نەنى بولسا دا شار ايناداي تازا كورسەتەتىن جۇزىنە شاڭ جۇقسا، وندا مەن جان تانىماعانىم !
رايانىڭ ءجۇزى ادالدىققا بىتكەن جارقىن ءجۇز . ونىڭ ۇلبىرەگەن ەرىندەرى ادەمى سۇيىسۋگە ، ادەمى سوزدەر ايتۋعا جارالعان . ونىڭ مارجانداي تىزىلگەن اپپاق تىستەرى شەبەر قولمەن ءبىر-بىرلەپ تىزگەندەي . دەنەسىنە قولىڭ تيگەندە اتىلاستى سيپاعانداي بولاسىڭ . وسىنداي جان شاڭنان، كىردەن، جالعان ويدان ، ءسوز جوق ، اۋلاق بولادى .
اتتەڭ، زامانداستارى، سىرلاستارى سەنگىش جاستى قاپىدا قاقپانعا تۇسىرە مە دەپ قاۋىپتەنەمىن . رايا تىم سەنگىش ، تىم ۇيرسەك ، ۇلكەن دوستىقتىڭ ادامى . مەن ءومىرىمدى وسىعان ارنادىم ...
رايا ماعان ءبىر تۇسنە كىرگەن وقيعانى ايتتى ؛
- ەكەۋمىز بىرگە ، ءبىر رەستۋراندا وتىر ەكەمىز،- دەدى رايا- حالىق كوپ ، مۋزىكا وينالىپ جاتىر ، جۇرت بيلەپ ءجۇر .
الدەكىم مەنى بيگە شاقىرىپ تۇر . مەنىڭ دە بيلەگىم كەلەدى .سىزگە قارايمىن. ءسىز بيلەمەيتىن بولۋىڭىز كەرەك، ايتەۋىر ، كوڭىل سوعۋ مەن ىركلۋدىڭ اراسىندا ءبىر بوگەلىس بولدى . ءبىر كەزدە ءسىز مەنى قۇشاقتاپ الىپ بىيلەپ كەتتىڭىز . ۇرشىقتاي ءۇيرىپ، كەيدە ءتىپتى كوتەرىپ الىپ ، دوڭگەلەتىپ اكەتەسىز . مەنءوزىمدى اسپاندا، باسقالار جەتە الماس بيىكتە سەزىنەمىن . ءبىز ۇزاق بيلەپ كەتتىك . باسقالارى توقتاپ، ءبارى بىزگە قاراپ قالىپتى . مەن ءوزىمدى ۇمىتقانداي ، باقىتتى ءبىر مەزگىل قۇشاعىندا بيلەپ ءجۇردىم . ەكەۋمىزدەي سۇلۋ بيلەگەن ءبىر جان بولعان جوق ،- دەپ كوزىن ماعان قادادى. جاۋاپ كۇتتى .
مەن ەكەۋمىز ومىردەن بىرگە وتسەك ، قول ۇستاسىپ وتسەك قانا باقىتبو لادى ەكەمىز دەدىم . ءبىراق ايتارىم وداندا كوپ ەدى . كەۋدەمدى تولتىرىپ كەتكەن باقىت ءانىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزە المايتىن حالدە ەدىم .
وسى ويعا ەكەۋمىز ءبىر جولا بەكىندىك قوي سەنەمىن . وسىعان بەكىنسەك ، كوركومونەردەن دە، ومىردەن دە ، سەزىمنەن دە ، ويدان دا كەدەي بولماسپىز دەيمىن ...
بۋىن تىلەۋلەس ۇلى
جۇزىك تىلەۋلەس كەلىنى
ەرلى-زايىپتىلاردىڭ بۇل اڭگىمەسى 1997-جىلى «پاراسات» جۋرنالىنىڭ 1- نومەرىندە جاريالانىپتى. وندا؛ ءبىز بۇل اڭگىمەنى وقىرمانعا ۇلگى رەتىندە ۇسىنىپ وتىرعامىز جوق ، تالقىعا سالىپ، تالداعىمىز كەلدى. شىنىندا ، مۇنداي ادەبيەت حالىققا قاجەت پە ، جوق پا ؟ ءتول ادەبيەتىمىزدە بۇل سەكىلدى دۇنيەلەر بۇرىن دا بولعان . اقىلداسا كەلىپ ، اڭگىمەنى جاريالاۋدى ءجون كوردىك . وقىرماننىڭ پىكىرىن تىڭداپ ، اقىلداسقىمىز كەلدى. وعان اكادەميك جازۋشى عابيت مۇسرەپوۆتىڭ ؛ بۇل جۇرتتى ازعىندىققا شاقىرۋ ەمەس ، ءومىردىڭ ءبىر شىندىعى... ءوسۋ جولى جاسىرۋدا ەمەس ، شىندىقتى ايتۋدا ، وتىرىك ۇيالۋدا ەمەس ، تۋراسىن ايتۋدا “ دەگەن پىكىرى تۇرتكى بولدى .
ماحاببات مەرەكەسى
ءومىردى سۇيەم بە ، ءوزىڭدى سۇيەم بە ؟
بىلە الماي سونى ۇياتتىمىن .
مولدىرەپ تۇرعان كوزىڭدى سۇيگەندە ،
ومىردىڭ قۇنى ءبىر-اق تيىن .
باۋىرجان ۇسەنوۆ
وقىرمانعا تىلەك ؛
بۇل - اروتيكالىق اڭگىمە . ءبىز ، ەرلى-زايىپتى ەكەۋمىز ، مۇنى جازار الدى ۇزاق ويلانىپ ، كوپ كۇدىكتەندىك . اقىرىندا تاۋەكەلگە بەل بۋدىق .
ءبىزدىڭ اڭگىمەمىز ، ءوز ويىمىزشا ، انايىلىقتى ۋاعىزدامايدى ، قايتا ەركەك پەن ايەل بويىنداعى ەڭ اسىل، ەڭ تابيعي سەزىمدەردى قالاي ارداقتاپ ، قالاي ورشىتە بىلۋگە باۋلىيدى ؛ ەكەۋ ارا باقىتقا بولەنۋ ءۇشىن جۇبايلار ءبىر-ءبىرىن قالاي ايمالاپ ، ءسۇيىپ قۇشىپ ۇيلەسىمدى ارەكەت جاساۋلارى قاجەت ەكەندىگىنە باعىت-باعدار سىلتەيدى . ءبىز وزگەنىڭ ءومىرىن ەمەس ، ءوز تاجيىربەمىزدى جازدىق . باسقالار دا ءبىز قۇساپ باقىتتى بولسىن دەپ ويلادىق . بالكىم ، اۋەلگىدە اركىم-اركىمگە توسىن دا كورىنەر ، ءبىراق تۇپتىڭ تۇبىندە مۇنداي دا ادەبيەت حالىققا قاجەت دەپ تۇيدىك .
سوگۋگە اسىقپاي ، تۇسىنۋگە تىرسىپ وقىعايسىزدار !
بۋىن- جۇزىك
ايمالاسۋ
بۋىن ؛الماتىنىڭ بيىلعى قىسى جاز بەن قىستىڭ ارالاسىمىنا ۇقساس؛ تاڭەرتەڭ-ءمۇيىز ، تۇسكە قاراي - كيىز، ءتۇس الەتىندە كوكتەم شىعىپ كەلە جاتقانداي كورىنسە ، كەشكىسىن قىس كەلىپ قاۋىرت قونىستانىپ قالعانداي قايتا سۋىتادى . استىنا جىبەرىپ قويعان جاس بالاشا كۇندىز قارادىڭ اينالاسى ءجىپسىپ، كولكىپ جاتسا، كەش پەن تاڭەرتەڭ كوكتايعاقتىڭ ۇستىنەن ۇركە باسىپ زورعا وتەسىڭ . كۇن رايىنىڭ مۇنداي قۇبىلىشتىعىن بالا كەزىمنەن حوش كورمەيمىن؛ قانشا ساق باسساڭ دا ، ەتىگىڭ مەن بالاعىڭ شاشىراعان سۋدان ساتپاقتانادى دا جۇرەدى .
بۇگىن دەمالىس بولسا دا ەرتە تۇرىپ، كۇننىڭ ءالى ءمۇيىز كەزىندە دۇكەن ارالادىم ، تۇككە يكەمى جوق ەركەك بوپ كورىنگىم كەلمەي ، جۇزىككە كەلگەنشە جايناتىپ داستارقان جايىپ قويعاندى ءجون كوردىم .كۇن ەندى-ەندى كيگىزگە اينالىپ كەلە جاتقاندا ، قارا سومكەنى مىقشيا كوتەرىپ ۇيگە ورالدىم . كىرىپ كەلگەن بويدا ءوز ۇيىمدى جاڭا كورىپ تۇرعانداي تاڭىرقاپ، ونىڭ وڭاشالىعىنا، جىلىلىعىنا ءبىرىنشى رەت ءمان بەرىپ قۋاندىم. وزىنە يە بوپ جۇزىكتىڭ كەلەتىنىنە شاتتانىپ ، ءۇيىم دە سوعان ادەيى قۇلپىرىپ تۇرعانداي كورىندى . بۇگىنگى ۇيلەنەر الدىنداعى جولىعىسىمىز، كەيىن ەسكە العاندا، كوزگە ەرىكسىز جاس ءۇيىرىلتىپ ، ساعىندىراتىن قيماس مەرەكەگە اينالسا ەكەن! باقىتتى شاقتىڭ بال شىرىنىن قۇمارىم قانعانشا تاتىپ، جۇزىكتى دە ماحابباتتىڭ ءلاززاتى مەن قۋانىشىنا مەيىرى قانعانشا شومدىرسام-اۋ! ادام ومىرگە ؛ كۇيدىم ؛ ءسۇيدىم دەگەندى ءبىر-بىرىنە سان قايتالاپ ايتۋعا عانا ەمەس ،ءبىر رەت بولسا دا جان -تانىمەن كۇيىپ،سەزىمى مەن اقىلى جەتكەنشە ءسۇيۋ ءۇشىن كەلەدى .سوندىقتان ؛ كۇيدىم-سۇيدىم كوپ ايتقاندار ەمەس، ماحابباتتىڭ كۇيدىرەتىن، سۇيدىرەتىن كيەلى سەزىمدەرىن باستان كوپ كەشكەندەر باقىتتى .
جۇزىك ؛ بۋىننىڭ ۇيىندە بۇرىن دا بولعام . ءبىراق بۇگىنگى بارۋىم بارىنەن وزگەشە . زاڭدى نەكەلەستىك ، ەندى ءبىر جولا ايەلى بوپ سوندا قالماقپىن . بۇعان دەيىن ولدا ۇيلەنىپ، ءبىر قىز ءسۇيىپ. ايەلىمەن ءۇش جىل بۇرىن اجىراسىپتى؛ مەن دە تۇرمىس قۇرىپ، قاتەلەسكەنىمدى ءبىر جىلعا جەتپەي ءبىلىپ، سوتقا جۇگىنگەمىن. قۇداي قۇپ كورسە، بۋىن مەنى باقىتقا بولەي الاتىن ەركەك سياقتى. ايتكەنمەن اۋزى كۇيگەن ۇرلەپ ىشەدى ەمەس پە، ۇرەي مەن ءۇمىت كەزەك قاۋمالاپ، ءتۇن بويى تىنشىپ ۇيىقتاي المادىم.
نەكەلى قادامىم قۇتتى بولعاي دەگەن ىرىممەن ۇيدەن ۋادەلى شاعىمدا شىقتىم. ؛ ءوزىم كەلەم. ءوزىم كىرەم، ۇيدەن كۇت- دەپ بۋىنعا قاتتى تاپسىرعام. ءبىراق ءۇيدىڭ قاسىنا جاقىنداعان كەزدە قىم-قيعاش ارپالىسقان تولقىنىس استىندا قالدىم .
جۇرەك ءلۇپىلى ساباسىنا تۇسكەنشە ەسىك سىرتىندا ءبىراز تۇردىم. اۋانى قارماي جۇتىپ، دەمىمدى قالىپقا ءتۇسىرىپ، سودان سوڭ عانا قوڭىراۋعا قول سوزدىم، ءبارىبىر، ەسىك اشىلعاندا، جۇرەگىم تاعى ورەكپىپ سالا بەردى. ءوز-وزىمنەن الابۇرتىپ، جۇگىرىپ كەلگەن ادامشا القىنا قىسىلدىم .
بۋىن ؛ قوڭىراۋ سىڭعىر ەتكەندە، بۇرىق ەتكەن قۋانىشىم بەتىمە تەۋىپ، ەزۋىمدى جيا الماعان قالپى ەسىكتى اشتىم. جۇزىك تە ءجۇزى الاۋلاپ، جىميا كۇتىپ تۇر ەكەن. سۇيىسكەننەن : وي ، جانىم ! :- دەپ، مەيىرلەنە اشقان قۇشاعىما تابالدىرىقتى اتتاي بەرە ول دا قۇشاعىن جايا شومىپ كەتتى .
جۇزىك ؛ بۋىننىڭ موينىنا بىلەگىم ورالا بەرگەندە عانا قولقا جۇرەگىمدى سۋىرعانداي ساعىنىش سەزىمى لاپ ەتىپ، جاڭاعى تولقۋىم مەن جۇرەكسىنىۋىمنىڭ قايدا كەتكەنىن بىلمەي قالدىم. ءالىم قۇرىپ، بۋىننىڭ قۇشاعىندا تۇرا بەرگىم كەلدى .
| 
