<%@LANGUAGE="JAVASCRIPT" CODEPAGE="65001"%>

وسى توراپتان ىزدەۋ

中文 哈文

باس بەت>>ۇكىمەت ءىسىن جاريا ۇستاۋ>>حابارلاندىرۋ

ۇلتتار ىنتىماعى شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ ارقاۋى

 

 

 

 

ۇلتتاردىڭ ىنتىماعى ءبىزدىڭ ارقاۋىمىز ، « ءۇشءتۇرلى جاۋ كۇشتەرىنىڭ» جۇرەگىنە قادالعان تىكەن ءرابيا سىندى « ءۇشءتۇرلى جاۋ كۇشتەرىنىڭ» الدىمەن ۇلتتار ىنتىماعىن ءبۇلدىرىپ ، ۇلتتىق قاتىناستى ۋشىقتىرىپ ، ەڭ سوڭىندا ۇلتتىق بولشەكتەۋدى جۇزەگە اسىرۋدى ارماندايدى . جۇڭگو ءىسلام كەڭەسىنىڭ باستىعى قاجى شيراديىن . چىڭ گۋاڭيۋان : ولاردىڭ ويى ۇلتتار ىنتىماعىن ءبۇلدىرىپ ، تىنىش جاعدايدى وزگەرتۋ -دەيدى . وسىنداي شەشۋشى كەزەڭدە، ءبىز اق پەن قارانى ايقىن پارىقتاپ ،« ءۇشءتۇرلى جاۋ كۇشتەرىنىڭ» قاسكۇنەمدىگىن جەتە تانىپ ، ۇلتتار ىنتىماعى تۋىن بيىك كوتەرىپ ، ورنىقتىلىقتى قورعاپ ،« ءۇشءتۇرلى جاۋ كۇشتەرىنىڭ» قاسكۇنەمدىگىن تالقانداپ ، باياشات بولاشاق جاراتۋعا قۇلشىنۋىمىز كەرەك . جۇڭگو چين - حان داۋىرىنەن بەرى ءبىر تۇتاس مەملەكەت ، وتانىمىزداعى 56 ۇلت ءبىر سەميانىڭ ادامىنداي بەرەكەلى ، ال شينجياڭداعى 47 ۇلت وسى وڭىردە بەرەكەلى دە ، باياندى ، شات شادىمان تۇرىپ كەلەدى . ۇلتتاردىڭ ارالاسا قونىستانۋى، بۇكىلدەي تاريحي جاعدايدىڭ تابيعي تۋىندىسى ، ۇلتتاردىڭ وسنداي ارالاسۋى ، ءوزارا ۇيرەنۋ ، ءوزارا تولىقتاۋ ، ورتاق بايىپ گۇلدەنۋدىڭ قاجەتى . قاشقاردىڭ اتكار مەشىتىڭ يمامى جۇما تايىر موللا اجى : شينجياڭ تاريحتان بەرى ، اسا ىنتماقتى بولىپ كەلەدى . جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان كەيىن ، ءار ۇلت بۇقاراسى ءتىپتى دە بەرەكەلى بولىپ ، قانشالاعان بولشەكتەۋگە قايسپاي قارسى تۇرىپ كەلدى ؛ شينجياڭنىڭ نەشە جىلدىق تاريحىندا ، ءار ۇلت بۇقاراسى قول ۇستاسىپ ، كۇرەس جاساپ ، بىرلىكتە ايانباي ەڭبەك ەتىپ ، باي دا كوركەم مادەنيەتتى بىرلىكتە جاراتتى . وتاننىڭ تۇتاستىعىن بىرلىكتە قورعادى ، ۇلتتار ارا ەتەنە بىرلىكتى ، قويۋ دوستىق سۇيسپەنشىلىكتى ساقتادى . جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان بەرى ، وتە موتە رەفورمادان كەيىن ، ءار ۇلت حالقى ىنتماقتاسا ، ءبىر جاعدادان باس ، ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ ، ۇندەس-تىنىستاس بولىپ ، ءوزارا كومەكتەسىپ ، شەگارانىڭ ورنىقتىلىعى مەن شنجياڭ قوعامىنىڭ دامۋىنا ولشەۋسىز ۇلەستەر قوستى . 2008 جىل شينجياڭ ءونىم قۇنى 42 تىرىليون بولىپ ، 78 جىلدان 20 ەسەگە جۋىق ارتتى . 52 جىلداعىدان 86 ەسە ارتتى . قالا قالاشىق تۇرعىندارىنىڭ كىرىسى 11432 يۋان ، اۋىل قىستاق ورتاشا تازا كىرىسى 3503 يۋان بولىپ ، 78 جىلداعىدان 34 ەسە ، 52 جىلداعىدان 29 ەسە ارتتى . كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ ، اپاتقا قارسى تۇرۋ ، اۋىز سۋ ، اۋىرۋدان ساقتانۋدا ، مالشىلاردىڭ وتىراقتاندىرۋدا ، وقۋ اعارتۋدا ، تەبىندى قىزمەتتەر ىستەلىپ ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ىنتماقتاسۋىنىڭ ناتيجەسىندە كوپتەگەن العا باسار ۇلگىلەر جارىققا شىقتى . ءوزىنىڭ بۇكىل ءومىرىن شەگاراداعى مالشىلاردىڭ ناۋقاسىن ەمدەۋگە ارناعان ياڭ حۇڭ شيان ، ءار ۇلت جەتەكىنشەگىن قۇتقارۋ جولىندا ءومىرىن ارناعان دۇڭ ياڭفۋ ، ناۋقاستانعان ءار ۇلت جەتكىنشە 13 جەرىنەن تەرى الىپ جاپسىرعان ۇۋ دىڭيۇن ، بەيتانىس حانزۋ بويجەتكەندى قۇتقارۋ جولىندا قۇربان بولعان ءاني. جۇمار  ۇلتتاردىڭ قويۋ سۇيسپەنشىلىگىنىڭ ايعاعى . سونداي اق ، ناۋقاسقا شالدىعىپ ، ءال ۇستىندە جاتقان ۇلانجان. ءومىرگە ءبىر بۇيرەگىن ءوزىنىڭ بەيتانىس ۇيعىر ىنىسىنە تارتۋ ەتكەن ، ۇرىمجى قالاسىندا  23 جاستاعى جاس حانزۋ بويجەتكەن ۋاڭ ياننا . كۇشاردىڭ الىس قىستاعىنداعى ۇيعىر كاريانىڭ 40 جىلدا 1000 نان استام ەستەلىك جازعانى سىندى ىستەر  ارميا مەن حالىقتىڭ ەتەنە دوستىعىن ايگىلەيدى.

« 5 شىلدە» شينجياڭ ورنىقتىلىعىنا اۋىر حاۋىپ ءتوندىردى . تەك ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ءومىرى مەن مال مۇلكىنە حاۋىپ توندىرىپ قالماستان ، ۇرىمجىنىڭ قوعام ءتارتبىن اۋىر بۇلدىردى ، سونداي اق ، ءبىر ءبولىم حانزۋ ، ۇيعىر بۇقاراسىنىڭ كوڭىلىنە قاياۋ سالىپ ، ارالىق قالىپتاستىردى . اماليات ۇلتتار ىنتماعى بولماسا ، قوعام ورنىقتىلىعى بولمايتىنىن ، قوعام ورنىقتىلىعى بولماسا ، بايانادى ءوندىرىس پەن ادامدىق ۇقىققا كەپىلدىك ەتىلمەيتىنىن دالەلدەدى . ءبىز تەك جاعدايدى كوزدە ۇستاي وتىرىپ ، « ءۇش جاۋ كۇشكە » قارسى تۇرۋىمىز سوندا عانا ، شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ باياندى ،ءتىنىش ومىرىنە كەپىلدىك ەتە الامىز . « 5 شىلدە» وقيعاسىنان كەيىن ، كوپتەگەن جازىقسىز قازا بولعان بۇقارانىڭ تۋىس تۋعانى قايعىسىن ىشىنە جۇتىپ ، قوعام ورنقتىلىعىن قورعادى . ءار ۇلت كادرلارى جاعدايدى تۇسىنىپ ، اق پەن قارانى پارىقتاپ ، وسكەلەڭ قاسيەتىن ساقتادى . تەك جالپى جاعدايدى كوزدە ۇستاعاندا عانا ، « زورلىقتى قيمىلعا ، زورلىقتى قيمىلىمەن قارسى تۇرۋداي» تىراگەديانىڭ ايانىشتى ناتيجەسىن تۇسنۋگە بولادى . ءبىز ۇلتتار ىنتماعىن كوز قاراشىعىمىزداي ايالاپ ، جاۋلارعا پايدالى ىستەردى استە ىستەمەۋىمىز ، جاۋلاردىڭ تۇزاعىنا تۇسپەۋىمىز ، جاۋلاردىڭ قاسكۇنەمدىگىنە الدانباۋىمىز كەرەك . شەگارا ءىشى - سىرتىنداعى جاۋلاردىڭ ءتاسىلى وسەك اياڭ تاراتىپ ، بۇقارانى الداپ ارباۋ . « 5 شىلدە» ۋاقيعاسى« 26 ماۋسىم» ۋاقيعاسىنان پايدالانىپ ، ۇلتتىق وشپەندىلىك تۋدىرۋ ، ۇلتتىق قايشىلىق تۋدىرۋ ، ەڭ سوڭىندا قوعامدىق الاساپىراندىلىق قالىپتاستىرۋ . سوندىقتان ءبىز جاعدايدى جىعا تانىپ ، اق پەن قارانى پارىقتاپ ، جاۋلاردىڭ قاسكۇنەمدىگىن ايقىن پارىقتاپ ، سوقىر سەنىمگە الدانباۋعا ، وسەك اياڭعا سەنبەۋىمىز كەرەك . « ءۇش جاۋ كۇش» تىڭ ۇلتتار ىنتماعىنىڭ جاۋى ەكەنىن تانىپ جەتۋىمىز ءتيىس ، ءارى بىزبەن “ ءۇش جاۋ كۇش” اراسىنداعى كۇرەس ۇلت ءدىن ماسەلەسى ەمەس ، قايتا وتاننىڭ تۇتاستىعىن ، ۇلتتار ىنتماعىن قورعاۋداي شەشۋشى كۇرەس ەكەنىن تانىپ، « 5 شىلدە» وقيعاسىنىڭ باستى ماقساتى شينجياڭدى ۇلى وتانىمىزدان ءبولىپ اكەتۋ ، الدە نەندەي “ شىعىس تۇكىستان ءىسلام مەملەكەتىن” قۇرۋ  ، ءار ۇلتتى قۇلدانۋ سىندى سوراقى ماقساتى بار ەكەنىن بىلۋىمىز كەرەك . ءبىز ۇلتتار ىنتماعىنا تاباندى بولعانداعانا ، بارلىق كۇشتەردى ۇيىمداستىرىپ، «ءۇش جاۋ كۇش» كە قارسى تۇرا الاتىندىعىمىزعا كامىل سەنۋىمىز كەرەك .

ءرابيا باس بولعان« دۇنيە ۇيعۇرلار قۇرىلتايى» ، « شىعىس تۇركىستان سىندى » جۇڭگوعا قارسى كۇشتەردىڭ سايكەسۋىمەن « 5 شىلدە» سىندى اۋىر ۋاقيعا تۋدىردى . بولاتتاي بەرىك فاكت ، ءرابيانىڭ شىن كەسپرىن اشىپ كورسەتتى . ءوزىن “ ۇيعىر ۇلتىنىڭ «رۋحاني اناسىمىن » دەپ اتاپ العان الدامشىلىق سىر سيپاتىن اشكەرلەگەننىڭ ۇستىنە ، ءار ۇلت بەيۋاز بۇقاراسىنىڭ قانىنا ورتاق بولعانىن ەش ۋاقىتتا بۇركەي المايدى . ءرابيا قاتارلىلار « شينجياڭ دەربەستىگىنە» قول جەتكىزۋ ءۇشىن ، ءتاسىل تالعامايدى ، بوداۋمەن ەسەپتەسپەيدى ، سوڭعى ناتيجەسىنە قاراپ وتىرمايدى . ول ءار ۇلت بۇقارسىنىڭ تاعدىرىمەن ەسەپتەسىپ وتىرمايدى ، شاماسىنىڭ كەلسىنشە تەرورلىق قيمىلىمەن شۇعىلدانادى ، ءوزىنىڭ جاۋىزدىق نيەتىنە باسادى . ءرابيانىڭ قاسكۇنەمدىگىن جەتە تانۋ ءۇشىن ، ولاردىڭ ج ك پ نىڭ باسشىلىعىنا ، سوتسياليستىك تۇزىمگە ، ۇلتتىق اۆتونوميا تۇزمىنە ، قان توگىسكە ، الاساپىران تۋدىرۋعا شينجياڭدى پالە قالانىڭ وشاعىنا اينالدىرۋعا كەز كەلگەن ۋاقىتتا دايىن ەكەنىن ەسكەرۋىمىز قاجەت . قازىر جاعداي تەجەلدى ، ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسى پارتيانىڭ ۇندەۋىنە ۇن قوسىپ ، ءوز قىزمەتتەرىمەن الاڭىسىز شۇعىلدانا باستادى . ءارى ، ناقتىلى ءىس ارەكەتتەرى ارقىلى « ءۇش جاۋ كۇش» كە قارسى تۇرىپ ، دامۋدىڭ جەتىستىكتەرىن بەكەمدەدى . تەمىردەي قاتاڭ فاكت ، ىنتماقتىلىق باقىت ، دۇربەلەڭ پالە قازا ەكەنىن تاعى ءبىر رەت دالەلدەدى . ۇلتتار ىنتماعى ۇلتتاردىڭ ۇلى سەمياسىنىڭ نەگىزى . ۇلتتاردىڭ ىنتماعىن قورعاۋ ، جاراسىمدى دا ورنىقتى شينجياڭ قۇرۋداعى ، ءار ۇلت بۇقاراسىنا باقىت جاراتۋداعى كەلەلى قىزمەت . « 5 شىلدە» قاندى وقيعاسى ءاربىر شينجياڭدىققا ىنتماقتى كوز قاراشىعىمىزداي قورعاۋ ، ىنتماقتى ءوزىنىڭ ومىرىندەي قاستەرلەۋدى ، ءار كەز ، ءارقانداي ورىندا ىنتماقتى دارىپتەۋدى ، ءوزىمىزدىڭ ءىس جۇزىندىك ارەكەتمىز ارقىلى «ءۇش جاۋ كۇش» كە بارىنشا سوققى بەرۋدىڭ قاجەتتىلىگىن تۇسىندىردى . «وتباسىمىز بىرەۋ، مەملەكەتىمىز ۇلى جۇڭگو» ، ەلىمىزدەگى ءار ۇلت بۇقاراسى ءبىر تۇتاس ، كوپ ۇلتتى مەملەكەت قۇرىپ ، كەڭ بايتاق شەگارا رايوندى گۇلدەندىردى . باي مازمۇندى مادەنيەت جاراتتى . وسى ۇلى سەميادا ، حانزۋلار از ۇلتتاردان ، از ۇلتتار حانزۋلاردان ، ءار ۇلت ءبىر بىرىنەن ايىرىلا المايدى . « 5 شىلدە» وقيعاسى ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ءومىرى مەن مال مۇلكىنە اۋىر اپات الا كەلدى ، كوڭىلىنە قاياۋ سالدى . ءبىراق ، بۇل ۋاقيعا ۇلتتاردىڭ سوتسياليستىك ۇلى سەمياسىنىڭ تەڭ ، ىنتماقتى ، ءوزارا سەلبەسكەن ، جاراسىمدى بەت بەينەسىن وزگەرتە المايدى . ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ بەرەكەلى ، دوسىتىق سەنىمىنە قاياۋ تۇسىرە المايدى . « 5 شىلدە» ۋاقيعاسىندا حانزۋلارمەن ۇيعىرلار اراسىندا ءوزارا كومەكتەسكەن اسەرلى ىستەر تۋىلدى . 81 جاستاعى ۇيعىر كاريا حاميت. احمەد بۇنىڭ ايعاعى . بۇل قارت كونە-جاڭا ەكى قوعامدى دا باسىنا وتكىزدى ، كومپارتياعا العىس ايتادى . سوتسياليزمىنىڭ شينجياڭعا الا كەلگەن باقىتتى تۇرمسىن ءوز كوزىمەن كورىپ ، ۇلتتار ىنتماعىن ايرىقشا قاستەرلەيدى . « 5 شىلدە» ۋاقيعاسىندا قارت ومىرىنە تونگەن حاۋىپكە قاراماي ، ءار ۇلت بۇقاراسىنان 18 ادامدى قۇتقارادى . لاڭكەستەردىڭ ارەكەتى ونى تۇرشكتىردى ، ول لاڭكەستەرگە كەكتەندى ، ولاردىڭ جاۋىز كەسپىرى ، ولاردىڭ حالىقتىڭ ناعىز جاۋى ەكەنىن ايقىن كورسەتتى . ءبىز وسىنداي ۇلگىلەردى ۇگىتتەپ ، ۇلتتار ىنتماعىن قورعاۋدىڭ داڭىق ، لاڭكەستىك نامىس ەكەنىن ، ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسىنىڭ وتاننىڭ تۇتاستىعى ، ۇلتتاردىڭ ىنتماعىن قورعاۋ، ۇلتتىق بولشەكتەۋشىلىككە قارسى تۇرۋ ساناسىن ۇزدىكسىز وسىرۋگە تاربيەلەۋىمىز كەرەك . ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسى ۇلتتار ىنتماعىن قورعاۋ داڭىقتى ءداستۇرىن ساقتاپ ، ۇلتتار ىنتماعىندا ۇلگىلى اۋلا ، كوشە ، عيمارات قيملىن ورىستەتىپ ، ىتماقتىلىقتى دارىپتەيتىن لەكسيا ، كوركومونەر ، اڭگىمە قيمىلدارىن مولىنان ۇيىمداستىرىپ ، ۇلتتاردىڭ تىنىستاس ، تاعدىرلاس ، جۇرەكتەس ەكەنىن ايگىلەۋى كەرەك . كوز الداعى ماڭىزدى مىندەت-ورنىقتىلىق جانە ۇلتتار ىنتماعىن قورعاپ ، «ءۇش جاۋ كۇش»  كە قارسى تۇرۋ . « 5 شىلدە» ۋاقيعاسى ، اۆتونوميالى رايونىمىزدىڭ ەكونوميكالىق قوعامىنىڭ باياندى دامۋى مەن ۇلتتاردىڭ ىنتماعىنا اۋىر ىقپال تيگىزدى . ءبىراق ، شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ تۋىستاس ، تاعدىرلاس بولعان ءوزارا دوستىق سەنىمىن بۇلدىرە العان جوق  سونداي - اق ، شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقنىڭ ىنتىماعى سىناقتىڭ سىن ساعاتىنا ءدۇپ كەلىپ ، ءار ۇلت بۇقاراسى ىنتىماقتىڭ قىمباتىن تەرەڭدەي سەزىندى .

ماتەريالدان اۋدارعان : جەڭسبەك ورالتاي ۇلى

                                                           ارشىن نابيوللا ۇلى

                                                                     ەرتىس تورابىنان الىندى

 

 

 

ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﺣﺎﻟﯩﻖ ﯗﻛﯩﻤﻪﺗﻰ ﻛﻪﯕﺴﻪ ﻣﻪﯕﮕﻪﺭﻣﻪﺳﻰ ﯗﻳﯩﻤﺪﺍﺳﺘﯩﺮﻋﺎﻥ
ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ باسقارادى  [新ICP备05001353号]
ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ ﺗﻪﺣﻨﻴﻜﺎﻟﯩﻖ ﺟﺎﻗﺘﺎﻥ ﺟﻪﺗﻪﻛﺸﯩﻠﯩﻚ ﻩﺗﻪﺩﻯ
E-mail: kazak@xjyl.gov.cn