<%@LANGUAGE="JAVASCRIPT" CODEPAGE="65001"%>
中文 哈文

باس بەت>>اتامۇرا- اسىل قازىنا>>تاريحي تۇلعالار

كامال ماقاي ۇلى

 

 


كامال ماقاي ۇلى ۇلى 1925- جىلى جۇڭگو شينجياڭ توعىزتاراۋ اۋدانى مۇقىر اۋىلىندا قاراپايىم مالشى وتباسىندا دۇنيە ەسىگىن اشادى. اكەسى ماقايمەن كىشى اكەسى اسەمباي ەكەۋى دە اۋىل اراسىنداعى كۇي شەرتە بىلەتىندەر ەكەن. اكەسىنىڭ سىبىزعىشىلىق ونەرىن كىشى اكەسى اسەمبايدىڭ اعاششىلىق قولونەرىن ەل جۇرتى جوعارى باعالايتىن ەدى. بالاسىنىڭ 4- 5 جاسىنان تارتىپ دومبىرا شەرتۋگە اۋەستىگىن بايقاعان اكەسى ونى باۋلي باستاعان، كىشى اكەسىنىڭ اعاششىلىق ونەرى بولعاندىقتان وعان جاسىنا ىلايىقتاپ دومبىرا جاساپ بەرىپتى. ۇكىلەنىپ ءۇي كەرەگەسىنە ىلۋلى تۇراتىن قاسيەتتى قارا دومبىرا مەن كيىز ءۇي ۋىعىنىڭ قارنىندا قىستىرۋلى تۇراتىن سىبىزعى قۋرايعا بالا كامال قارشادايىنان ءۇيىر بولىپ ءوسىپتى . اعا- ءىنى اكەلەرىنىڭ قوس قولداپ باۋلۋىندا ونەرگە تالپىنعان بالا كامال 7-8 جاسىندا-اق ءبىرنەشە كۇيدى قايىرىپ شەرتە الاتىن ورەگە جەتكەنىن كورگەن اكە-شەشە قۋانىشىندا شەك بولماعان.

كامالدىڭ شەشەسى ءباتيما ۇلكەن ايتىس اقىنى بولماسادا اۋىل ولەڭشىسى ەكەن، اۋىلدارىندا گارمون قاتارلى مۋزيكا اسپاپتارىن ويناتا بىلەتىن ادامدار بولىپتى. مىنە وسىنداي ورتادا وسكەن كامال قارشادايىنان ونەرگە قۇمار بولىپ وسكەن. 1936- جىلى تۋعان اۋىلى مۇقىرداعى «باعىستان» مەكتەبىنە وقۋعا تۇسە سالا بالا كامال وستازى جۇنىسبەك  الپىس ۇلىنا ەلىكتەپ دومبىرا مەن سۇيەمەلدەپ ءان ايتۋعا جاتتىعا باستايدى. ءارى ولەڭ جازۋعا دا قىزىعادى، ونىڭ مۇنداي ىنتاسىن بايقاعان ۇستازى مەرەكە شىڭعاي ۇلى دا ءوزى جازعان ولەڭ تاقپاقتارىن دا دەكلاماتسيا ەتىپ ءان ايتۋعا باۋليدى، ءتىپتى كەيىندەپ «قالىڭ مال»، «شۇعا» پيەسسالارىن ويناعاندا لايىقتى رولدارعا شىعارادى، مەكتەپتەگى وقۋىن جاقسى وقىپ ءجۇرىپ، اۋىلداعى اۋباكىر، مۋسا، ءداۋىت اتتى دومبىراشىلاردان كۇي ۇيرەنەدى. اۋەسبەك دەگەن اقىننان «كوكارشىن»، «قانات تالدى»، «اريداش» قاتارلىق اندەردى ۇيرەنىپ اۋىلدا «ءانشى بالا» ، «دومبىراشى بالا »اتالىپ كەتكەنى تاعى بار.

1945- جىلدان 1949- جىلعا دەيىن ءۇش ايماق ۇلتتىق توڭكەرىسىندە اۋىلداسى، ساباقتاسى ءابىلقان كەرىمقۇل ۇلىمەن بىرگە ءبىر قولدا قارۋ ۇستاپ، ءبىر قولدا قاسيەتتى قازاقتىڭ قارا دومبىراسىن كوتەرىپ باسقان تۇرعان جەرلەرىندە اندەرىن شىرقاپ، كۇيلەرىن شەرتىپ، جاۋىنگەر دوستارىمەن حالىق جۇرتشىلىعىنىڭ العىسىنا بولەنەدى.

ول اسكەرلىكتەن بوسانىپ توعىزتاراۋدا ونانسوڭ كۇنەس، قۇلجا دا قاتىستى ۇكىمەت ورىندارىندا قىزمەت ىستەيدى، ونەر سۇيەر كامال 1952- جىلى جۇماباي دەگەن ءبىر قىزمەتتەسىن ەرتىپ كۇنەس اۋدانىنىڭ المالى اۋىلىندا تۇراتىن اتاقتى دومبىراشى ءاشىمدى ىزدەپ بارىپ، سالەم بەرىپ قىستىڭ سارى تاڭى اتقانشا شەشىلە كوسىلە شەرتكەن كۇيلەرىن تىڭداپ، ءاربىر شەرتكەن كۇيىنىڭ قالاي شىققانى جونىندەگى اڭىز- اڭگىمەلەرىن ەستىپ ونىڭ ەزۋىنەن ەنشى الىپ، ءوزى بالا كۇنىنەن قۇلاي سۇيگەن ونەردىڭ شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرمايتىن جۇيرىگى «كۇي ءپىرىنىڭ » ومىرلىك شاكىرتى بولۋعا بەل بايلايدى.

1956- جىلى ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق كوركەمونەر ۇيىرمەسىنە باسشى بولىپ كەلگەنىندە ءوزىنىڭ وستازى، اتاقتى كۇيشى ءاشىمنىڭ قاسىنان كەلگەن كامالدىڭ قۋانىشىندا شەك جوق ەدى. ول كەزەڭدە ونەرپازداردان ءاشىم دۇڭشى ۇلى، ءمالىك ءجۇنىس ۇلى، مالىك شيپان ۇلى، تايىر بەلگىباي ۇلى، ءالىپبەك ءمالىك ۇلى، يگەن كۇرىشباي ۇلى قاتارلىلار جينالعان كەز بولاتىن . ولارمەن قوسىلا «كۇي باسى»، «سارى ارقا»، «سارى جايلاۋ»، «اق تولقىن»، «قوسالقا» قاتارلى اتاقتى كۇيلەردى ساقناعا الىپ شىعادى دا ەل القاۋىنا بولەنەدى.

1970 جىلى «اتى شۋلى مادەنيەت توڭكەرىسى» قارساڭىندا قۋعىن سۇرگىنگە تۇسەدى، قاستىق سايلاۋمەن قاتىگەزدىكتەر الدىندا يىلمەگەن قايسار ونەرپاز تۇرمەدە جاتىپ «مەنىڭ دومبىرام» اتتى كۇيدى اۋىز اۋەنى ارقىلى دۇنيەگە كەلتىرەدى. 1974- جىلى «مادەنيەت توڭكەرىسى» سىندى اپاتتان ەل اسپانى ايىققاندا قايتالاي ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق كوركەمونەر ۇيىرمەسىنە باسشى بولىپ كەلەدى دە، قارت كوركەمونەرشىلەرمەن بىرگە قازاقتى نەگىز ەتكەن 40 شاكىرتى تاربيەلەپ، ولاردى وبلىستىق كوركەمونەر ۇيىرمەسىنە تۇگەلدەي قابىلداپ قوسىندى جاڭالاپ كۇشەيتەدى. كامال 20 عا جۋىق ءان تەكستىن، مۋزيكسىن جازادى. ولاردان «سۋشى قىز»، «قىزعالداق» قاتارلى ءاندەرى شينجياڭ كولەمىندە ەرەكشە ماراپاتتالدى.

ونەرپاز كامال « بۇلبۇل» «وي ىلىگاي» قاتارلى 20 نەشە حالىق ءانىن جانە ءاشىم، مازاق ، قوجەكە قاتارلى حالىق كۇيشىلەرىنىڭ كۇيلەرىنەن 100دەن ارتىق كۇي جيناعان ەڭبەگى دە ەرەسەن.

مىنە وسىنداي ەڭبەكتەنۋى، زەرتتەۋى ناتيجەسىندە وستازى ءاشىمنىڭ 32 كۇيى ەنگىزىلگەن «اشىم كۇيلەرى» اتتى كىتاپ جازىپ، ول 1981- جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان جارىق كورەدى. «كۇي كۇمبىرى» اتتى وستازىنىڭ 50 كۇيى ەنگىزىلگەن ءبىر كىتابى دا وسى باسپادان جارىق كورەدىءارى ءاشىم جانە ونىڭ كۇيلەرى تۋرالى «ورەسى بيىك ونەرپاز»، «ارمان-اي»، «كۇي شەجىرەشىسى ءاشىم»قاتارلى تارتىمدى 8 زەرتتەۋ ماقالاسىن جازىپ گازەت-جۋرنال، راديولاردا جاريالايدى.

«ارماي-اي»اتتى كينو سەنەرياسى، «كۇي پەرىسى» اتتى تەلە-فيلم جازىپ، «ىلە جاستارى» جۋرنالىندا جاريالايدى. ول تاعى دا 50 دەن ارتىق كۇي اڭىزدارىندا جازىپ ۇلگەردى. ودان باسقا «كۇي كەرۋەنى قايدا كەتىپ بارادى»، «سال-سەرىلەر تۋرالى»، «جىراۋلار»قاتارلى زەرتتەۋ ماقالالارىندا جازادى، ۇستازى ءاشىم دۇڭشى ۇلىنىڭ 110 جىلدىق ونەر تويىنا ارناپ«كۇي ءپىرى » اتتى كىتاپ جازىپ ۇلگىرتەدى دە، ول 2008- جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسى جاعىنان جارىق كورەدى.

كامال ماقاي ۇلىنىڭ ەلەۋلى ەڭبەكتەرىنىڭ كۋاسى رەتىندە 2007-جىلى ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىسى ، 2008- جىلى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونى جاعىنان «قازاقتىڭ بەيزاتتىق مادەني مۇرالارىنىڭ مۇراگەرى» اتاعىن بەرەدى، ىلە- شالا مەملەكەتتىك «قازاقتىڭ بەيزاتتىق مەدەني مۇرالارىنىڭ مۇراگەرى » اتاعىن دا الادى.

2007- جىلى ماۋجىراعان ماۋسىم ايىنىڭ سوڭعى كۇندەرى ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ ورتالىعى ەل ءىشى سىرتىنا اتى ءمالىم كورىكتى قۇلجا قالاسىندا ءبىز تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعان داۋلەسكەر كۇيشى، اتاقتى كومپوزيتور، زەرتتەرمەن، تانىمالى قوعام قايراتكەرى كامال ماقاي ۇلىنىڭ «مەنىڭ دومبىرام» اتتى مەرەي تويى _ ونەر تويى ءوز شىمىلدىعىن اشىپ تۋعان جەرى توعىزتاراۋدىڭ كوركەم «كولدەنەك» جايلاۋى مەن اۋدان قالاشىعىندا ءوزىنىڭ جالعاسىن تاپقان بولاتىن، وبلىستان، اۋداننان تۋعان اۋىلىنان كامال ماقاي ۇلىنا ات مىنگىزىپ وقالى تون جاپتى.

كامال ماقاي ۇلى بۇل كۇندەرى شينجياڭ ادەبيەت- كوركومونەرشىلەر بىرلەستىگىنىڭ جوراسى، شينجياڭ مۋزيكانتتار قوعامىنىڭ جوراسى بولىپ كەلەدى، ول قازىرگە دەيىن ەلىمىز قازاعىنان شىققان ايگىلى كۇيشى ەكەنى جۇرتقا ايان. سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىقسادا قازىردە ونەر سۇيەر حالقىمىزبەن بىرگە جاساسىپ كەلە جاتقان قاسيەتتى قارا دومبىرا قولىنا تيسە بولدى كۇمبىرلى كۇي شەرتىپ ونىمەن ءۇنسىز تىلدەسىپ، سىرلاسىپ، تولقىپ وتىرعان تۇعىرىنان تۇسپەيتىن قىرانداي قىرپۋلى قارت ونەرپازعا قايران قالاسىز.

 

 

 

ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﺣﺎﻟﯩﻖ ﯗﻛﯩﻤﻪﺗﻰ ﻛﻪﯕﺴﻪ ﻣﻪﯕﮕﻪﺭﻣﻪﺳﻰ ﯗﻳﯩﻤﺪﺍﺳﺘﯩﺮﻋﺎﻥ
ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ باسقارادى  [新ICP备05001353号]
ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ ﺗﻪﺣﻨﻴﻜﺎﻟﯩﻖ ﺟﺎﻗﺘﺎﻥ ﺟﻪﺗﻪﻛﺸﯩﻠﯩﻚ ﻩﺗﻪﺩﻯ