<%@LANGUAGE="JAVASCRIPT" CODEPAGE="65001"%>
中文 哈文

باس بەت>>اتامۇرا- اسىل قازىنا>>تاريحي تۇلعالار

باسباي شولاق ۇلى باپين

 

باسباي شولاق ۇلى 1889 - جىلى شاعانتوعاي اۋدانى بارلىق تاۋى بوكتەرىندەگى جيەك اۋىلىندا تۋىلعان. باسباي ات جالىن تارتىپ، ٴمىنىپ ازامات بولعان سوڭ ، اكەسى ەنشىگە 150 قوي ، ٴبىر ايعىر ٴۇيىر جىلقى بەرەدى. ول وسى نەگىزدە اسىل تۇقىمدى مال اكەلىپ، ەتتى مول بەرەتىن كۇرەڭ قاسقا قوي تۇقىمىن جەتىلدىرەدى. سونىمەن ونىڭ بايلىعى لىقسىپ، اتى الىسقا تارالادى. وتانشىل باسباي جاپون باسقىنشىلارىنا قارسى سوعىستىڭ ورتا شەنىندە 500 اتتى ەر - تۇرمانىمەن تارتۋ ەتتى. 1951 -جىلى امەريكا شاپقىنشىلارىنا قارسى تۇرىپ، چاۋشيانعا كومەك بەرۋ سوعىسىنا ٴبىر ايروپىلان اتادى ( بۇل  100 ات، 100 سيىر، 4 مىڭ قوي ، 100 ٴسارى التىنعا تەڭ ).

باسباي ٴوزى مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاپ، تاربيە الماعانىمەن، وقۋ - اعارتۋ ىسىنە كوڭىل ٴبولىپ، الەۋمەتتىك يگىلىك ىستەرى مەن العاباسارلىق ىستەرگە قىزۋ ىنتالى بولدى. 1936 - جىلى ول اتا مەكەنىنىڭ وقۋ - اعارتۋ ٴىسىن دامىتۋ ٷشىن، شاعانتوعاي ۇرشي ( ورتالاۋ ) مەكتەبىن سالۋعا 500 قوي اتادى. 1941 - جىلى 5500 يۋان ( ون مىڭ قويعا تەڭ ) قارجى اتاپ، شاۋەشەك، شاعانتوعاي تاس جولىنداعى ەمىل وزەنىنە كوپىر سالعىزدى. كوپىر سالىنعان سوڭ تارباعاتاي اكىمشىلىك مەكەمەسىنىڭ ۋاليى بۇل كوپىرگە « باسباي كوپىرى » دەگەن ات بەرىپ  باسەكەڭدى سيلادى. 1945 - 1947 - جىلدارى ول « ٷش ايماق» توڭكەرىسىنە 1000 قوي، 100 سيىر، 250 ات تارتۋ ەتى، « ٷش ايماق » توڭكەرىسىنىڭ جەڭىسى زايومىنان ٴبىر ميلليون يۋان ( « ٷش ايماق » زايومى ) ساتىپ الدى. 1949 - جىلى جۇڭگو حالىق ازاتتىق ارمياسىنىڭ شينجياڭعا كىرەتىندىگى تۋرالى حاباردى ەستىگەن سوڭ قولما - قول 1000 پۇت ٴبيداي، 40 اتان وگىز اتادى.

باسباي كەدەي - كەپشىك، جوق - جىتىكتەرگە ۇلتىنا قاراماي كومەكتەسكەن ادام. 1920 - جىلى شاعانتوعايعا قايتا ورالعان مۇھاجىر حى شوۋچيڭ ، چاڭ سۇڭشىعا ، 1942 - جىلى ۇيعۇر جىگىت تۇيعۇنعا، تاتار عارىپ، زارىپقا، 1950 جىلى شاۋەشەكتەگى چىن فاميليالى ەتىكشىگە اقشا ، زات ، مال بەرىپ، ولاردىڭ جەر ساتىپ الىپ، ٷي سالۋىنا، ۇيلەنۋىنە، تيىرمەن اشىپ، ساۋدا جاساۋىنا كومەكتەستى.

 

باسباي « ٷش ايماق » توڭكەرىسى كەزىندە جانە جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان كەيىن 1952 - جىلعا دەيىن تارباعاتاي ايماعىنىڭ ۋاليى بولدى. ول ىستە ٴادىل بولىپ، قاراباسىنىڭ قامىن كۇيىتتەمەدى. 1948 - جىلى شاۋەشەكتە ات بايگەسى وتكىزىلگەندە تورەشى باسبايعا جاعىمسىپ، باسبايدىڭ ەكىنشى بولىپ كەلگەن اتىن ٴبىرىنشى دەپ جاريالايدى. ٴتوراعالار مىنبەسىندە وتىرعان باسباي ورنىنان اتىپ تۇرىپ : « تورەشىنىڭ كەسىمى كۇشكە يە ەمەس » دەپ ايعايلاپ، بىرىنشىلىكتى يەسىنە الىپ بەرەدى. باسباي بالاسى ٴبىر كاريانى باسىنعاندىعىن ەستىگەندە : « سەن اكەڭدەي ادامدى نەگە جابىرلەيسىڭ؟ اكەم ۋالي ەكەن دەپ ارقالانبا، مەن دە كەشەگى كۇنى بۇقارا بولاتىنمىن » دەپ بالاسىن سىندايدى. ٴبىر جىلى كۇزەۋلىككە كوشىپ بارا جاتقان جولدا باسبايدىڭ قويى ٴبىر حانزۋ ديحاننىڭ كارتوپ اتىزىنا ٴتۇسىپ كەتەدى. قويدى قايىرىپ جۇرگەن حانزۋ ديحانعا مالشى : « مىناۋ ۋاليدىڭ قويى، سەنىڭ مۇنى قايىرۋعا قايتىپ باتىلىڭ باردى؟ » دەيدى. مۇنى قۇلاعى شالعان باسەكەڭ مالشىسىن سوگەدى. حانزۋ ديحاننىڭ ٴونىمىن جيناۋعا كومەكتەسۋگە ادام جىبەرىپ، ودان كەشىرىم سۇرايدى. باسبايدىڭ ٴبىر تۋىسى بىرەۋدىڭ ەكى اتىن ۇرلاپ ساتىپ جىبەرەدى. مۇنى ەستىگەن باسباي ونى قامشىنىڭ استىنا الىپ ساباپ، سۋىق ۇيگە قاماپ تاستايدى ٴارى ەلدىڭ اتىن تولەتىپ بەرەدى. وسىدان كەيىن ول جۇگەنسىزدىك ىستەگەن تۋىستارىن، مالشىلارىن شاقىرىپ سۇراققا تارتىپ، « سەندەر مەنىڭ اتىمدى جامىلىپ، بۇقارانى جابىرلەمەڭدەر » دەپ قاتاڭ ەسكەرتۋ بەرەدى.

1953-جىلى 4 - قاراشادا باسباي ناۋقاستان قايتىس بولىپ، سۇيەگى شاعانتوعاي اۋدانىنىڭ شەگىر قىستاعىنا جەرلەندى.

                       تارباعاتاي اقپارات تورابىنان الىندى

 

 

 

 

ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﺣﺎﻟﯩﻖ ﯗﻛﯩﻤﻪﺗﻰ ﻛﻪﯕﺴﻪ ﻣﻪﯕﮕﻪﺭﻣﻪﺳﻰ ﯗﻳﯩﻤﺪﺍﺳﺘﯩﺮﻋﺎﻥ
ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ باسقارادى  [新ICP备05001353号]
ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ ﺗﻪﺣﻨﻴﻜﺎﻟﯩﻖ ﺟﺎﻗﺘﺎﻥ ﺟﻪﺗﻪﻛﺸﯩﻠﯩﻚ ﻩﺗﻪﺩﻯ