<%@LANGUAGE="JAVASCRIPT" CODEPAGE="65001"%>
中文 哈文

باس بەت>>اتامۇرا- اسىل قازىنا>>مادەنيەت

كوڭىلدىڭ كىلتى سوزدە مە، الدە كوزدە مە

ەرسىنالى سۇلتان ۇلى

ادام سەزىمى جۇرەكتە بۇرشىك اتىپ، سانادا نۇر شاشۋى كەرەك. ويتپەگەندە ول كوڭىلدە تۇراق تاپپايدى. كوڭىلدە تۇراق تاپپاعان نارسەنىڭ ەشقانداي بايانى بولمايدى. بەينە اباي اتامىزدىڭ: «اقىلعا ساۋلە قونباسا، حايۋانشا ءجۇرىپ كۇنەلتپەك» دەگەنى ادام سەزىمى مەن اقىل - وي ساۋلەسىنىڭ تىرلىك ءۇشىن ءتىپتى دە قاجەت ەكەنىن دالەلدەي تۇسەدى. ادام جەڭىلىسى نەدەن پايدا بولادى؟ ارينە، ادامزات وركەنيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ، ادامنىڭ وزىق ويلى پسيحولوگياسىنىڭ ساۋلەلى ساتتەرىن سانا سارابىنا سالىپ سالماقتاپ، ويىنا الىپ رۋحتانباۋىنان، ىزدەنىسىمىزدىڭ ىزگىلىككە اينالماۋىنان تالاي ساتسىزدىككە ۇشىراپ ءجۇرمىز. ون سەگىز مىڭ عالامنىڭ ەڭ سەزگىرى دە، ەڭ قابىلەتتىسى دە − ادام. ادامنىڭ سانا - سەزىمىنە، ودان بارىپ كوڭىل كۇيىنە ەڭ الدىمەن اسەر ەتەتىنى ادامنىڭ كوزى مەن ءسوزى دەسەك يلانارما ەدىڭىز؟... ادەتتە ادامنىڭ كوزىنەن ادامنىڭ جان دۇنيەسىنە بىردەن تىكە اسەر ەتەتىن تولقىن تارالادى ەكەن. عالىمدار كۇلىمسىرەۋدىڭ ادامدار ارا قاتىناستاعى ەڭ عاجايىپ بايلىق ەكەنىن، ادام بويىنداعى وسى بايلىقتى قالاي اشۋ، ودان قالاي پايدالانۋ جونىندە ىزدەنىس جاساعان. ادامنىڭ شىنايى جان سەزىمىمەن كۇلىمسىرەۋىنىڭ ءوزى كوزبەن بايلانىستى ەكەنىن، الپەتتەگى كۇلكى تابى كوزدىڭ اسەرىنەن پايدا بولاتىندىعىن بايقاعان. حالقىمىزدىڭ: «كوز كوڭىلدىڭ تەرەزەسى» دەگەن تاعىلىمىندا دا ىزدەنىسكە تاتيتىن ىزگىلىكتىڭ، ادام جانىنا داريتىن قۇدىرەتتىڭ جاتقاندىعىن بايقايسىڭ. انە، ءسوز جونىندە دە زەرتتەۋلەر كوپ. قانداي ءسوزدى ايتۋ، قانداي ءسوزدى ايتپاۋ سانالى ادامنىڭ سالماقتى مىنەزىنىڭ تەجەمىندە بولادى. «بىرەۋگە بادىرايا قاراما، قاتتى ءسوز ايتپا» دەيتىن ۇلاعاتتى تاربيە تاعىلىمى ۇرپاقتاردىڭ جادىندا جاتتالىپ، ولاردى ادامدار ارا بايلانىسقا سەلكەۋ تۇسىرەتىن قاتەرلەردەن ساقتاپ وتىرعان. وسىدان - اق ويلاپ كورسەك، ادامدار ارا سيلاسىمدىلىق پەن جاراسىمدىلىقتىڭ نەگىزى، ارينە، جاقسى ءسوز بەن الپەتكە، مەيىرىمدى كۇلكى تابىن قالدىراتىن قۇدىرەتتى «كوزگە» كەلىپ تياناقتاپ جاتادى. وندا اۋىلدىڭ اڭگىمەسىنەن بىرەۋىن مىسالعا الالىق:

اسسالاۋماعالايكۋم، اتا!

ۋاعالايكۋم اسسالام بالام! (ءبىر ءسات امان - سالەمنەن كەيىن) و، بالام! كەلگەنىڭ جاقسى بولدى. جاستارمەن اڭگىمەلەسە قالسام جادىراپ، سەرگىپ سالا بەرەمىن! سەندەردىڭ داۋىستارىڭدى ەستىسەم - اق! ەستۋ تۇيسىكتەرىم اشىلىپ كەتكەندەي، جالىندى بەينەلەرىڭدى كوزدەرىڭنەن كورگەن سايىن بويىمدى ەرلىك بيلەپ جاسارىپ، سەرگىپ قالعانداي كۇيگە تۇسەمىن! - دەيدى ىشىندەگىسىن جاسىرماعان اۋىل اقساقالى! مىنە، ءسوز بەن كوزدىڭ قۇدىرەتى. بۇل ادام بالاسىنىڭ جان جىلۋلىعى ءسوز بەن كوزدەن تارالاتىندىعىنىڭ ەڭ قاراپايىم دالەلى عانا. بۇدان جىلى ءسوز بەن مەيىرىمدى كوزدىڭ وزگەلەرگە بەرەتىن اسەرىنىڭ قانشالىق زور ەكەنىن بىردەن سەزىنەسىڭ! ءبىر اۋىز ءسوزدى دۇرىس سويلەي الماۋ! باسقاعا جاسقانشاق بەينەمەن قاراۋ نەمەسە الايا قاراۋ، ەكى اۋىز ءسوزدىڭ بىرىنە بوقتىق ارالاستىرا سويلەۋ ءسىزدىڭ وزگەگە دەگەن اسەرىڭىزدى بىردەن تومەندەتىپ، باسقالاردىڭ قارسى الۋىنا بولەنە الماۋىڭىزعا تۇرتكى بولادى. وسىدان بارىپ ادام سەزىمى سانادا شۋاق شاشپاي، كوڭىلدە كومەسكى تارتادى. بۇل تىرلىك ءۇشىن اتتەگەن - اي. ال، سىپايىگەرلىك پەن كىشى پەيىلدىك ءسىزدىڭ ءىسىڭىز بەن سوزىڭىزدە بەينەلەنىپ جاتسا، وندا باعىڭىزدىڭ اشىلعانى. وندا ءسىزدىڭ تارتىمدىلىق قۋاتىڭىز (ىشكى ەنەرگياڭىز) كۇشەيەدى. «جەر استىنداعى بايلىقتى بايقاپ، ونى اشقاننان كەيىن، ول ادامدارعا قۋانىش باعىشتادى ءارى ونىڭ وزىندىك قۇنى دا بولدى» (سىر - قۇپيا كىتابىنان). ادام ومىرىنەن الىپ قاراعاندا، ادامنىڭ ىشكى جان دۇنيەسىنىڭ دە اشىلۋ مۇمكىندىكتەرى كوپ، ادامنىڭ ىشكى مۇمكىندىكتەرىن (كومەسكى قابىلەتىن) اشۋدا ەڭ ماڭىزدى فاكتور − تاربيە؛ ءبىرى، وتباسىلىق تاربيە دە، ەندى ءبىرى، ادام ءوزىن قوعامدىق ورتاعا بەيىمدەپ كەمەلدى دە كەلىستى ەتىپ تاربيەلەۋدە؛ قازىر قوعامدا كەيبىر كوڭىلگە سيمايتىن كەلەڭسىزدىكتەردىڭ ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن قۇلاعىڭمەن ەستىپ، كوزىڭمەن كورىپ، تاۋباڭدى ۇيىرەسىڭ! نەگە؟ كەيبىر سانالى دا تاربيەلى دەگەن ادامداردىڭ جەكە مۇددە مەن قاراپايىم تۇرمىستىڭ قۇنداعىندا شىرمالىپ، توڭىرەگىندە اتا - اناسىنىڭ، تۋىس - تۋعانىنىڭ كوڭىلىن اۋىرتىپ جاتقانى، قۇلاقتىڭ تىنىشتىعىن جان تىنىشتىعى دەپ «تىنىش جەر ىزدەپ» كەتكەندەردىڭ كوڭىل كۇبىرىنە ءبىر ءسات قۇلاق تۇرەيىكشى (وقىرماندارعا تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن مىنا ءبىر تاكسي شوفەرىنىڭ ءسوزىن مىسالعا الدىم):

بالام، قارتتاردى كۇتىمدەۋ ورتالىعى قايدا ەكەن؟

ە، اپا، ول جەرگە نەگە باراسىز؟

وي، بالام - اي! ونى نەسىن سۇرارسىڭ! قۇلاقتىڭ تىنىشتىعىن ىزدەپ بارامىن - عوي. مەنى ماشيناڭمەن سول اراعا جەتكىزىپ قويساڭ!

مەن قارتتىڭ كوز جانارىنان قاتتى شارشاپ قالجىراعاندىعىن سەزىندىم. ماشيناما وتىرعىزىپ الىپ قالا شەتىندەگى «قارتتاردى كۇتىمدەۋ» ورتالىعىنا قاراي جول الدىم. مەنى جاقىن تارتقان انامىز ءبىراز اڭگىمەسىن ايتتى. ءسوز لامىنە قاراعاندا، بۇل قارت اپانىڭ ءوز بالاسىنان تىس، نەمەرەسى، شوبەرەسى دە بار ەكەن. ءبىر نەمەرەسىن باقسا، باسقا بالالارى ءبىزدىڭ بالامىزدى نەگە باقپايدى دەپ ءبىر - بىرىنە كوز الارتىپ، ءبىر - بىرىمەن رەنجىسىپ ارالارىنا سالقىندىق ءتۇسىپ، بەرەكەسى قاشىپتى، سودان قارت ول ۇيدە تۇرا بەرسە بالالارىنىڭ باۋىرمالدىعىنا ءتىپتى دە سىزات كەتەتىنىن بىلگەن سوڭ، «قارتتاردى كۇتىمدەۋ» ورنىنا بارىپ تۇرۋدى ءجون كورىپتى.

ە، بالام! مەن بالالارىمنىڭ ءبىر - بىرىنە قاراعان سەستى جانارىن، ءبىر - ءبىرىن رەنجىتە سويلەگەن ءسوزىن مەيىرىممەن، اقىلمەن جىبىتە المادىم، - دەدى. مەن دە تۇسىنە قويدىم. ارى قاراي سۇراۋعا ءداتىم جەتپەدى. قايتار جولدا ويلانىپ كەلەمىن. «بالا، بالا بازارىمىز، بالادان بولار ما ەكەن اجالىمىز!...» دەگەن ەرتەدە وقىعان ءبىر اڭگىمەنىڭ تاعى ءبىر كورىنىسى كوز الدىمدا بەلەڭ بەردى. وزىمنەن ءوزىم تۇرشىگىپ كەتتىم، - دەپ الگى شوفەر اڭگىمەسىن اياقتاتتى.

ويلاپ كورسەك، ءبىر - بىرىنە الارا قاراعان سۇستى جانارلار مەن ءبىر - ءبىرىن رەنجىتە سويلەگەن سۋىق سوزدەر − انا كوڭىلىن اۋىرتىپ، ءوزى ادەتتە قالامايتىن «قارتتاردى كۇتىمدەۋ» ورتالىعى سىندى ورىنعا بارۋعا، سول جەردەن «تىنىشتىق» تابۋعا ءماجبۇر بولىپتى. مەن وسى وقيعانى ەستىگەننەن كەيىن ويعا باتتىم. ادام كوڭىلىنىڭ كىلتى نە؟ دەگەن سۇراۋ كوڭىلىمنەن ءبىر ءسات كوتەرىلمەدى. اناڭا اۋىر ءسوز ايتپا، سۋىنعان جۇرەكتى جىلىتقانىڭمەن، تۇبىندە بىلىنبەس سىز قالادى. ءوز مۇددەڭ ءۇشىن الارتقان جانارىڭ، اشتى ايعايىڭ جانىنداي جاقسى كورەتىن ادامىڭدى ارتىق جۇمىس ىستەۋگە ماجبۇرلەپ جۇرمەسىن! قىسقا عانا عۇمىردا قامقورشىڭنىڭ قادىرىنا جەتە ءبىل! ادەمى سوزىڭمەن كوڭىلىنە جىلۋ، مەيىرىمدى جانارىڭمەن جانىنا مەدەت سيلاعايسىڭ! حالقىمىزدا: «قالعان كوڭىل، شىققان جان» دەگەن ءسوز بار. ءسوز تابيعاتى مەن «كوز» تابيعاتىنىڭ استارىندا «كوڭىل» دەيتىن جان - سەزىمنىڭ نازىك ءلۇپىلى بارلىعىن ەشقاشاندا ۇمىتپا! كوڭىلدىڭ كىلتى اسپاندا ەمەس، قايتا سەنىڭ كورەگەن كوزىڭ مەن سەزىمگە باي شىنايى جۇرەك سوزىڭدە ەكەندىگىن ساراپتال ساناڭمەن، ورەلى ويىڭمەن ولشەر كەز كەلدى!...

13:43:33كەلۋ قاينارى : شينجياڭ گازەتى

 

 

ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﺣﺎﻟﯩﻖ ﯗﻛﯩﻤﻪﺗﻰ ﻛﻪﯕﺴﻪ ﻣﻪﯕﮕﻪﺭﻣﻪﺳﻰ ﯗﻳﯩﻤﺪﺍﺳﺘﯩﺮﻋﺎﻥ
ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ باسقارادى  [新ICP备05001353号]
ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ ﺗﻪﺣﻨﻴﻜﺎﻟﯩﻖ ﺟﺎﻗﺘﺎﻥ ﺟﻪﺗﻪﻛﺸﯩﻠﯩﻚ ﻩﺗﻪﺩﻯ