<%@LANGUAGE="JAVASCRIPT" CODEPAGE="65001"%>

وسى توراپتان ىزدەۋ

中文 哈文

باس بەت>>ۇكىمەت ءىسىن جاريا ۇستاۋ>>ۇكىمەتىڭ قىزمەت بايانداماسى

ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداما

 

اۆتونوميالى وبلىستىق 13- كەزەكتى حالىق قۇرىلتايى 5- ءماجىلىسىنىڭ قۇجاتى (1)

2016-جىلى اقپاننىڭ 22- كۇنى ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق 13- كەزەكتى

حالىق قۇرىلتايىنىڭ 5- ماجىلىسىندە جاسالدى

اۆتونوميالى وبلىستىڭ ۋاقىتتىق باستىعى     قۇرماش سىرجان ۇلى

ۋاكىلدەر:

قازىر مەن ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق حالىق ۇكىمەتى اتىنان ماجىلىسكە قىزمەتتەن بايانداما جاسايمىن، ۋاكىلدەردىڭ قاراپ شىعۋىن ءارى ساياسي كەڭەس مۇشەلەرى مەن ماجىلىسكە سىرتتاي قاتىناسقانداردىڭ پىكىر بەرۋىن سۇرايمىن.

ءبىرىنشى، «12-بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىندەگى جانە 2015- جىلعى قىزمەتتەرگە شولۋ

«12-بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىندە، ءبىز پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ، مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم مەن حالىق ۇكىمەتىنىڭ جانە اۆتونوميالى وبلىستىق پارتكومنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، جۇڭگوشا سوتسياليزىم ۇلى تۋىن بيىك كوتەرىپ، ماركسيزم - لەنينيزم، ماۋزىدۇڭ يدەياسىن، دىڭ شياۋپيڭ نازارياسىن، «ۇشكە ۋاكىلدىك ەتۋ» ماڭىزدى يدەياسىن جانە عىلمي دامۋ كوزقاراسىن جەتەكشى ەتۋگە تاباندى بولىپ، باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى سوزدەرىنىڭ رۋحىن، پارتيانىڭ 18- قۇرىلتايىنىڭ، پارتيا 18- كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى 3-، 4-، 5- جالپى ماجىلىستەرىنىڭ جانە ورتالىقتىڭ شينجياڭ قىزمەتى جونىندەگى ەكى رەتكى اڭگىمە ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن ىشكەرلەي تياناقتاندىرىپ، قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىق سىندى جالپى نىسانانى تىعىز توڭىرەكتەي وتىرىپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ ەكونوميكالىق، ساياسي، مادەنيەت، قوعامدىق جانە ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، «12- بەسجىلدىق» جوباداعى بەلگىلەنگەن باستى نىسانالار مەن مىندەتتەردى جەڭىسپەن ورىندادىق.

قوعامنىڭ جالپى جاعدايى ءۇرتىس ورنىقتى بولدى. قوعامنىڭ ورنىقتىلىعىن قورعاۋدى قاي - قاشاندا ەڭ ءىرى ساياسي مىندەت جانە ەڭ ءىرى حالىق تۇرمىسى ينجەنەرياسى رەتىندە قاراپ، «زورلىقتى كۇشكە قارسى تۇرۋ، زاڭ - ءتۇزىمدى، ءتارتىپتى دارىپتەۋگە» تاباندى بولىپ، زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك قىلىمىستىلارىنا قاتاڭ سوققى بەرۋ ارناۋلى ارەكەتىن ىشكەرلەي ورىستەتىپ، قوعامدىق اۋقىمدى باسقارۋ، تىزگىندەۋدى كۇش سالا ويداعىداي ىستەپ، ۋاقيعا تۋىلماۋعا، اسىرەسە، ءىرى ۋاقيعا تۋىلماۋعا كەپىلدىك ەتتىك. «اۆتونوميالى رايوننىڭ ءدىن ىستەرى جونىندەگى ەرەجەسىن» قاتاڭ اتقارىپ، ءدىن ىستەرىن باسقارۋدى زاڭ بويىنشا كۇشەيتىپ، «ۇشقارىلىقتى الاستاۋ» قىزمەتىن ىشكەرلەي جۇرگىزىپ، «ءۇش ءتۇرلى زاڭسىز» قيمىلدى باتىل وڭادىق. ۇلتتاردىڭ ۇلى ىنتىماعى تۋىن باستان - اياق بيىك ۇستاپ، ۇلتتاردىڭ ءوزارا بىتە قايناسقان قوعامدىق قۇرىلىم مەن الەۋمەتتىك اۋماق ورتاسىن بەلسەنە قۇرىپ، «ۇشتىڭ ءبىر - بىرىنەن ايىرىلا الماۋ»، «بەس تانىم» يدەياسى جٷرت جۇرەگىنە تەرەڭ ۇيالادى. «حالىق جاعدايىن ۇعىسۋ، حالىق تۇرمىسىنا تيىمدىلىك جاساۋ، حالىق تىلەگىن توعىستىرۋ» قيمىلىن ىشكەرلەي تىڭعىلىقتى ورىستەتىپ، بۇقاراعا قىزمەت وتەپ، جۇرت تىلەگىن توعىستىرىپ، ورنىقتىلىقتى قورعاپ، دامۋدى جەبەدىك. قوعام اماندىعىن جان - جاقتى وڭاۋدى جاپپاي كۇشەيتىپ، تىنىش اۆتونوميالى وبلىس قۇرۋعا تىڭ ۇلەس قوستىق.

جالپىلىق ەكونوميكالىق قۋات تىڭ ساتىعا كوتەرىلدى. «12- بەسجىلدىق» جوبانىڭ سوڭىنا دەيىن، وبلىسىمىز بويىنشا ءوندىرىستىڭ جالپى قۇنى 163 ميلليارد 980 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪12.3 ارتاتىندىعى (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكى 80 ميلليارد 600 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪12.8؛ تارباعاتاي ايماعىنىكى 60 ميلليارد 200 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪12.2؛ التاي ايماعىنىكى 23 ميلليارد 180 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪10.5 ارتاتىندىعى)؛ ءوندىرىستىڭ جان باسىندىق جالپى ءونىم قۇنى 34 مىڭ 119 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪11.1 (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكى 28 مىڭ 318 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪10.9؛ تارباعاتاي ايماعىنىكى 45 مىڭ 434 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪12.3؛ التاي ايماعىنىكى 36 مىڭ 507 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪9.3 ارتاتىندىعى)؛ ادەتتەگى الەۋمەتتىك قازىنانىڭ مەجە ەسەپ كىرىسى 13 ميلليارد 800 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪16.3 (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكى 6 ميلليارد 700 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪16.6؛ تارباعاتاي ايماعىنىكى 4 ميلليارد 100 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪17.2؛ التاي ايماعىنىكى 3 ميلليارد يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪14.7 ارتاتىندىعى) مەجەلەنىپ وتىر.

كاسىپتىك قۇرىلىم ونان ارى ساپالىلاندىرىلدى. ءۇش كاسىپتىڭ سالىستىرماسى «11- بەسجىلدىق» جٶبانىڭ سوڭىنداعى 28.8:36.5:34.7 قاتىناسىنان 27.8:30.3:41.9 قاتىناسىنا رەتتەلدى. وسىزامانعى ەگىن، مال شارۋاشىلىعى ورنىقتى دامىپ، ءوندىرىس تاسىلىنە جەدەل بۇرىلىس جاسالىپ، استىقتىڭ جالپى ءونىمى مەن اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ءونىم مولشەرى ۇدايى بەس جىل ارتۋ قارقىنىن ساقتاپ، ديقاندارعا قولداۋ كورسەتۋ جانە ولارعا تيىمدىلىك جاساۋ قارجىسى جىل سايىن مولايدى. جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋ ورنىقتى قاداممەن العا ىلگەرىلەپ، بيولوگيالىق ءدارى - دارمەك جاساۋ، وسىزامانعى كومىر - حيميا ونەركاسىبى، جاسىل ەنەرگيا سياقتى جاڭادان وركەندەگەن كاسىپتەر جەدەل دامىدى، توقىما، كيىم - كەشەك سياقتى ەڭبەك كۇش شوعىرلانعان حالىقتى اۋقاتتاندىرۋ كاسىپتەرى تەز قارقىنمەن ىسكە قوسىلدى، 28 ونەركاسىپ باقشا رايونىنداعى كاسىپ شوعىرىنىڭ ونىمدىلىگى كورنەكتى تۇردە ارتتى، «12- بەسجىلدىق» جوبانىڭ سوڭىنا دەيىن، ونەركاسىپتىڭ ارتقان قۇنى 33 ميلليارد 110 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪17.1 ارتتى. دۇنيە جۇزىلىك ورەدەگى ساياحات سارا ونىمدەرىن جاراتۋ قۇرىلىسىن جەدەل ىلگەرىلەتىپ، بەس جىلدا 81 ميلليون 100 مىڭ ادام رەت ساياحاتشى قابىلدانىپ، ساياحات كىرىسى 55 ميلليارد 800 ميلليون يۋانعا جەتتى. ساۋدا، زات اينالىم، قاتىناس - تاسىمال، فينانىستىق قامسىزداندىرۋ، اس - سۋ، كوڭىل اشۋ، قورا - جاي، ينفورماتسيالىق حابارلاسۋ سياقتى قىزمەت وتەۋ كاسىپتەرى تەز قارقىنمەن دامىدى.

ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ تۇرمىسى كورنەكتى جاقساردى. «حالىق تۇرمىسى قۇرىلىسى جىلى» قيمىلى ۇدايى التى جىل ورىستەتىلىپ، حالىق تۇرمىسىنا جٷمسالعان قارجى ادەتتەگى الەۋمەتتىك مەجە ەسەپتەگى شىعىستىڭ ٪74.3 تىن يەلەدى. «12- بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىنىڭ سوڭىنا دەيىن، قالا - قالاشىقتارداعى تۇرعىنداردىڭ جان باسىندىق تيەسەلى كىرىسى 24 مىڭ 266 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪12.9 ارتتى (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكى 24 مىڭ 155 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪13.2؛ تارباعاتاي ايماعىنىكى 25 مىڭ 210 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪14.9؛ التاي ايماعىنىكى 23 مىڭ 119 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪12.8 ارتتى)؛ ەگىنشى، مالشىلاردىڭ جان باسىندىق تازا كىرىسى 12 مىڭ 259 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن 1073 يۋان ارتتى (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكى 12 مىڭ 175 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن 1117 يۋان؛ تارباعاتاي ايماعىنىكى 13 مىڭ 578 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن 943 يۋان؛ التاي ايماعىنىكى 10 مىڭ 533 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن 1077 يۋان ارتتى)؛ 250 قىستاقتاعى 202 مىڭ ەگىنشى، مالشى كەدەيلىكتەن قۇتىلدى. بەيقۇت ءۇي ارقىلى حالىقتى اۋقاتتاندىرۋ ينجەنەرياسى بويىنشا 296 مىڭ وتباسىنا، مالشىلاردى وتىرىقتاندىرىپ، مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋ ينجەنەرياسى بويىنشا 50 مىڭ وتباسىنا، قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتتى بەيقۇت ءۇي  ينجەنەرياسى بويىنشا 142 مىڭ وتباسىنا بەيقۇت ءۇي سالىندى، 910 مىڭ ەگىنشى، مالشىنىڭ اۋىز سۋ حاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى شەشىلدى، اۋىل - قىستاقتارداعى 3 ميلليون 606 مىڭ ادام رەت ارتىق ەڭبەك كۇش سىرتقا ويىستىرىلدى. «قىستاقتاردا ەلەكتر بولماۋ» ماسەلەسى نەگىزىنەن شەشىلدى.

قوعامدىق ىستەر قارىشتاپ دامىدى. وقۋ - اعارتۋدى الدىمەن دامىتۋ ستراتەگياسىنان جازباي، مىندەتتى وقۋ - اعارتۋ ساتىسىنداعى مەكتەپتەردى ولشەمدەندىرۋ قۇرىلىسى مەن مىندەتتى وقۋ - اعارتۋدىڭ بىركەلكى دامۋىن ىشكەرىلەي جەبەپ، كاسىپتىك وقۋ - اعارتۋ تەز قارقىنمەن ىلگەرىلەپ، قوس ءتىل وقىتۋدىڭ جالپىلاسۋ كولەمى ۇزدىكسىز كەڭەيدى. الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋعا قىزمەت وتەۋ جۇيەسى ۇزدىكسىز كەمەلدەنىپ، ءتۇرلى دەنساۋلىق ساقتاۋ قۇرىلىمدارىنان 2 مىڭ 396 ورىن، 21 مىڭ 117 ەمدەلۋ توسەگى بار بولىپ، «11- بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلدەگىدەن جەكە - جەكە ٪91.5 جانە ٪43.5  ارتتى. راديو - تەلەۆيزيانىڭ جالپىلاسۋ مولشەرى ٪95 تەن جوعارى بولدى. قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋدىڭ كولەمى ۇزدىكسىز كەڭەيىپ، ولشەمى جوعارىلادى، جاڭاشا اۋىل - قىستاق سەلبەسىپ ەمدەلۋگە قاتىناسۋ سالىستىرماسى ٪99 كە، بەس ءتۇرلى قوعامدىق قامسىزداندىرۋ 4 ميلليون 319 مىڭ ادام رەتكە، قالا، اۋىل تۇرعىندارىنىڭ نەگىزگى زەينەتكەرلىك قامسىزداندىرۋى 930 مىڭ ەگىنشى، مالشى مەن قالا - قالاشىقتارداعى كاسىپتەنبەگەن جان سانىنا جالپىلاستى. جاڭالىق اشۋ ارقىلى جەبەۋ ستراتەگياسى كۇش سالا اتقارىلىپ، عىلىم - تەحنيكانىڭ تىرەكتىلىك رولى كورنەكتى تۇردە كۇشەيە ءتۇستى.

رەفورما جاساۋ، ەسىك اشۋ دەڭگەيى كورنەكتى جوعارىلادى. اكىمشىلىك تەكسەرىپ - بەكىتۋ ءتۇزىمى  رەفورماسى ىشكەرىلەي ىلگەرلەتىلىپ، اۆتونوميالى وبلىس دارەجەلى 133 ءتۇرلى اكىمشىلىك تەكسەرىپ - بەكىتۋ ىستەرى كۇشىنەن قالدىرىلىپ جانە تومەنگە ءتۇسىرىلىپ، ٪54.8 قىسقارتىلىپ، ٪35 قىسقارتۋ نىساناسى ءبىر جىل بۇرىن ورىندالدى. «زاڭدا بەلگىلەنگەن مىندەتى»، «ۇكىمەت ورگاندارىن ىقشامداۋ، ونىمدىلىگى جوعارى بولۋ» پرينسىبى بويىنشا، ۇكىمەت ورگاندارىنا رەفورما جاساۋ مىندەتى ورىندالدى. اۋىل شارۋاشىلىق، اۋىل - قىستاق رەفورماسى، ساۋدا ىستەرى ءتۇزىمى رەفورماسى، ناپوس ءتۇزىمى رەفٶرماسى، ۇكىمەت شيپاحاناسى رەفورماسى، ازىق - تۇلىك، ءدارى - دارمەكتى باقىلاپ - باسقارۋ ءتۇزىلىسى رەفورماسى سياقتى شەشۋشى، جەتەكشىلىك سيپات العان ءبىر توپ رەفورما شارالارى ارت - ارتىنان اتقارىلدى. «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» ستراتەگياسىن توڭىرەكتەپ، جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ ماڭىزدى ءتۇيىنىن بەلسەنە قۇرىپ، قورعاس ەكونوميكالىق اشۋ رايونى قۇرىلىسى العاشقى قادامدا كولەم قالىپتاستىردى، جۇڭگو - قازاقستان قورعاس حالىقارالىق شەكارالىق سەلبەستىك ورتالىعىندا جابىق تيجارات جٷرگىزىلىپ، شەكارا اتتاعان حالىق اقشاسىمەن ەسەپ جابۋ كاسىبىندە جاڭالىق جاراتۋ ورنىقتى ىلگەرىلەدى. دۋلات، باقتى، جەمەنەي سياقتى وتكەلدەردىڭ كەدەننەن وتكىزۋ قۋاتى كورنەكتى كۇشەيدى. بەس جىلدا سىرتقى ساۋدانىڭ سوماسى 40 ميلليارد دوللارعا جەتتى.

دامۋدىڭ نەگىزى جاپپاي بەكەمدەلدى. بەس جىلدا تۇراقتى مۇلىككە قوسىلعان قارجى 566 ميلليارد 300 ميلليون يۋانعا جەتىپ، «11- بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلدەگىدەن 3.5 ەسە كوبەيدى. كەڭساي - قورعاس، قارامايلى - شاۋەشەك، بۋرىلتوعاي - التاي سياقتى جوعارى قارقىندى تاس جولداردا اۆتوكولىك قاتىنادى. نارات اۋەجايىندا ءتورت ماۋسىمدا ۇدايى ۇشاق قاتىنادى. قۇلجا اۋەجايىن وزگەرتىپ كەڭەيتىپ سالۋ قۇرىلىسى تامامدالدى. كوكتوعاي اۋەجايىندا ۇشاق قاتىنادى، ىشكى ولكەلەرگە ۇشاتىن كوپ لەنيالى اۋە جولدارى اشىلىپ، سترولىق قاتىناس تورابى العاشقى قادامدا قالىپتاستى. قۇلجا - فىڭحۋاڭ 750 كيلوۆولتتىق ەلەكتر جەتكىزۋ كەرنەۋ اۋىستىرۋ ينجەنەرياسى ىسكە قوسىلدى، ءدام وزەننەن سۋ باستاۋ سياقتى ءبىر توپ سۋ يگىلىگى ينجەنەرياسى پايدالانۋعا بەرىلدى، ىلە اڭعارىندا جەر اشۋ جانە جونگە سالۋ ينجەنەرياسىنىڭ اياق الىسى ءساتتى بولدى. قورعاس قالاسى قۇرىلدى، 30 اۋىل قالاشىققا وزگەرتىلدى، قالا - قالاشىق نەگىزدىك قۇرىلىسىنا جالپى 38 ميلليارد 100 ميلليون يۋان قارجى جٷمسالىپ، ناپوستاعى جان سانىنىڭ قالا - قالاشىقتانۋ مولشەرى ٪43.1 كە جەتىپ، «11- بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلدەگىدەن 8.6 پايىز جوعارىلادى.

ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسى جەدەل ىلگەرىلەدى. «ورتانى قورعاۋدى ماڭداي الدى ورىنعا قويۋ، ەكولوگيالى وبلىس قۇرۋ» ستراتەگياسىنا باستان - اياق تاباندى بولىپ، بايلىقتى باياندى اشۋ مەن ەكولوگيالىق ورتانى باياندى قورعاۋ جولىنان جازباي، «ىلە اڭعارىنىڭ ەكولوگيالىق ورتاسىن قورعاۋ ەرەجەسى»، «التاي ايماعىنىڭ ەكولوگيالىق ورتاسىن قورعاۋ ەرەجەسى» جانە ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ جوباسى جاريالاندى جانە اتقارىلدى. مەملەكەت بويىنشا ەكولوگيالىق وركەنيەتتە ۇلگى كورسەتەتىن رايون قۇرۋ قيمىلى جەدەلدەتىلىپ، موڭعۇلكۇرە اۋدانى مەن تەكەس اۋدانى مەملەكەت جاعىنان ەكولوگيالىق وركەنيەتتە ۇلگى كورسەتەتىن رايونعا ەنگىزىلدى، وبلىس بويىنشا مەملەكەت دارەجەلى 9 ەكولوگيالى اۋىل، قالاشىق، اۆتونوميالى رايون دارەجەلى 53 ەكولوگيالى اۋىل، قالاشىق قۇرىلدى. «ەكى تارماقتى قاتاڭ ءتارتىپ» قاتاڭ تياناقتاندىرىلىپ، باستى لاس زاتتاردىڭ ىعىستىرىلۋ مولشەرى اۆتونوميالى رايوننىڭ تۇسىرگەن كورسەتكىش كولەمىندە تىزگىندەلدى. بەس جىلدا ءبىر ميلليون 709 مىڭ مۋ جەرگە ورمان وتىرعىزىلىپ، ورمانمەن كومكەرىلۋ مولشەرى ٪16.3 جوعارىلادى. كولدەنەڭ مەن قاراجون شينجياڭ ءتاڭىر تاۋىنىڭ ماڭىزدى ءوڭىرى رەتىندە «دۇنيە جۇزىلىك جاراتىلىستىق مۇراعاتتار تىزىمدىگىنە»، بۇلعىن وزەنى جاراتىلىستىق قورعاۋ رايونىنا، بارلىق تاۋى جاڭادان قۇرىلعان مەملەكەت دارەجەلى جاراتىلىستىق قورعاۋ رايونىنا ەنگىزىلدى، وبلىس بويىنشا مەملەكەت دارەجەلى 5 جاراتىلىستىق قورعاۋ رايونى، مەملەكەت دارەجەلى 16 سازدى جەر باقشاسى بار.

پارتيانىڭ بۇقارالىق لۋشيان تاربيەسىن امالياتتان وتكىزۋ قيمىلى مەن «ۇشتە قاتاڭ، ۇشتە شىنايى بولۋ» ارناۋلى تاربيەسى ىشكەرلەي ورىستەتىلىپ، ورتالىقتىڭ 8 ءتۇرلى، اۆتونوميالى رايوننىڭ 10 ءتۇرلى جانە اۆتونوميالى وبلىستىڭ 12 ءتۇرلى بەلگىلەمەسى قاتاڭ اتقارىلىپ، «ءتورت بۇرىس ستيل تەجەلىپ»، «جاڭا سالت» ورناتىلدى.

ءبىز وبرازدى ايگىلەپ، رۋحتى سەرپىلتىپ، جىگەردى تاسقىنداتىپ، كۇش - قۋاتتى ويىستىرۋ ارقىلى اۆتونوميالى وبلىسىمىز قۇرىلعاندىعىنىڭ 60 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ قيمىلىن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزدىك ءارى اۆتونوميالى رايون قۇرىلعاندىعىنىڭ 60 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋعا قاتىستى ءبىر سىپىرا قيمىلداردى تابىسپەن ۇيىمداستىردىق.

2015-جىلى، ءبىز قوعام ورنىقتىلىعىن ساقتاۋ مەن ەكونوميكانى دامىتۋدا ەكى «ءۇش مەزگىلدىڭ قاباتتاسۋى» سىندى قاتاڭ سايىستارعا كۇش سالا توتەپ بەرىپ، باس نىسانادان جازباي، نەگىزگى تەتىكتى مىقتى يگەرىپ، حالىق تۇرمىسىنا قاتىستى ىستەردى باتىل تياناقتاندىرىپ، جاۋاپكەرلىك ءتۇزىمىن قاتاڭ اتقارعاندىقتان، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ قوعامدىق جالپى جاعدايى ورنىقتى بولىپ، حالىق شارۋاشىلىعى باياندى دامىپ، حالىق تۇرمىسى ۇزدىكسىز جاقساردى. ءبىر جىلدان بەرى، باستىسى مىنا ءبىر قانشا جاقتاعى قىزمەتتەردى ىستەدىك:

1.ۇلتتار ىنتىماعى العا باسارلىعى ىستەرىندە جاڭالىق جاراتىپ، قوعام ورنىقتىلىعىنا كۇش سالا كەپىلدىك ەتتىك. مەملەكەت بويىنشا ۇلتتار ىنتىماعى العا باسارلىعىندا ۇلگى كورسەتەتىن وبلىس قۇرۋدى باستان - اياق ءتۇرلى ىستەردىڭ دامۋىن ىلگەرىلەتۋدىڭ ءونىمدى دانەكەرى، قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىقتى جٷزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى قىزمەتى ەتىپ، «ۇلتتاردىڭ ىنتىماقتاسا كۇرەس جاساۋ مەن ورتاق گۇلدەنىپ - كوركەيۋ» سىندى باستى تاقىرىپتى مىقتى يگەرىپ، ۇلتتار ىنتىماعىن «جەتى ورىنعا جەتكىزۋ» قيمىلىن كەڭ كولەمدە ورىستەتىپ، ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ «كلەتكا ينجەنەرياسىن» كۇش سالا اتقارىپ، وبلىسقا توتە قاراستى ورىندار، تارباعاتاي، التاي ايماعى مەملەكەت بويىنشا ۇلتتار ىنتىماعى العا باسارلىعىنداعى ۇلگى كورسەتەتىن وبلىستى (ايماق) ءبىر ۋاقىتتا تابىسپەن قۇردى. زاڭ بويىنشا قاتاڭ سوققى بەرۋ قيمىلىن ىشكەرىلەي جۇرگىزىپ، تىعىز ساقتانۋ تورابىن قۇرىپ، ماڭىزدى فاكتورلاردى باسقارۋ تىزگىندەۋدى كۇشەيتىپ، «ءۇشتى تەڭ يگەرۋگە» تاباندى بولىپ، «بەس كىلتتەن» ويداعىداي پايدالانىپ، «ۇشقارىلىقتى الاستاۋ» قىزمەتىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتتىك. وبلىسىمىز بويىنشا قوعام جالپى جاعدايىنىڭ ورنىقتىلىعىن ساقتاپ، بۇكىل شينجياڭنىڭ ورنىقتىلىعى ءۇشىن ۇلەس قوستىق.

2.ەكونوميكانىڭ قۇلدىراۋى قىسىمىنا بەلسەنە توتەپ بەرىپ، ورنىقتى دامۋدى كۇش سالا جەبەدىك. «ورنىقتىلىق بارىسىندا ىلگەرىلەۋ، رەفورما جاساۋ، جاڭالىق اشۋ» نەگىزگى جەلىسىنە تاباندى بولىپ، اۆتونوميالى رايوننىڭ ەكونوميكانىڭ قۇلدىراۋىنا توتەپ بەرۋدەگى 20 جاقتاعى 50 تارماقتى شاراسىن باتىل تياناقتاندىرىپ، ورنىقتى ارتتىرۋ، قۇرىلىمدى رەتتەۋ، تاسىلدە بۇرىلىس جاساۋ، حالىق تۇرمىسىنا تيمدىلىك جاساۋ، حاۋىپ - قاتەردى تىزگىندەۋگە كۇش سالدىق. استىق حاۋىپسىزدىگىنە باسا ءمان بەرىپ، استىقتىڭ ەگىلۋ كولەمى 12 ميلليون 627 مىڭ مۋعا، استىقتىڭ جالپى ءونىمى 7 ميلليون 277 مىڭ تونناعا جەتىپ، ۇقساس مەزگىلدەگىدەن جەكە - جەكە ٪10 جانە ٪18 ارتىپ، استىقپەن ءوزىن قامداۋعا كەپىلدىك ەتتىك. ەرەكشە اۋىل شارۋاشىلىعى، جەمىس - ورمان شارۋاشىلىعى مەن قۇرىلعىلى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ونىمدىلىگى كورنەكتى جوعارىلادى. حايۋاناتتاردا بولاتىن ىندەتتەن ساقتانۋ، تەكسەرۋ، كارەنتيىندەۋ، مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ، جەم - ءشوپ بازا قۇرىلىسى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىلىپ، قولدان شىعارىلعان مالدىڭ سانى 12 ميلليون 945 مىڭ باسقا جەتتى. اۋىل شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىرۋ جەدەلدەتىلىپ، كاسىپورىندار مەن ديقانداردىڭ مۇددەسىن بايلانىستىرۋ مەحانيزمى كەمەلدەندىرىلىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ساپا حاۋىپسىزدىگىن تەكسەرۋ، ولشەۋ جۇيەسى اقاۋسىزداندىرىلدى. جەردى كوتەرمەگە بەرۋ تيجارات ۇقىعىن تۇراقتاندىرۋ، تىزىمگە الدىرۋ، كۋالىك بەرۋ سىناق ءتۇيىنى قىزمەتى اتقارىلىپ، اۋىل - قىستاقتارداعى جەردى كوتەرمەگە بەرۋ تيجارات ۇقىعىن زاڭ بويىنشا اينالىمعا سالۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن ۇيلەسىمدى كولەمدە تيجارات ەتۋ ءتارتىپتى ىلگەرىلەتىلدى. جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋدىڭ دامۋىن جەبەۋ ساياساتتىق جۇيەسى ونان ارى كەمەلدەندىرىلىپ، ەلەكتر باعاسىن تومەندەتۋ، كاسىپورىندارعا قاتىستى اقى الۋدى اداقتاۋ، كاسىپسىزدەردى قامسىزداندىرۋ قوسىمشا قاراجاتى سياقتى اۋىرتپالىقتى جەڭىلدەتۋ ساياساتتارى جاپپاي تياناقتاندىرىلىپ، ۇكىمەت، بانكە، كاسىپورىن ءوزارا سايكەسكەن، ءوندىرۋ، قامداۋ، ساتۋ ءوزارا ۇشتاسقان ەكى تەكشە قۇرىلىپ، ءتۇيىندى ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ ءوندىرىستى توقتاتپاۋىنا، قىزمەتكەرلەردى قىسقارتپاۋىنا كەپىلدىك ەتىلدى. ءتۇيىندى كاسىپ نىسانى قۇرىلىسى جەدەلدەتىلىپ، حۇڭدۋ كيىم - كەشەك ءوندىرۋ، ۋانباڭ اۋىل شارۋاشىلىعى، تيانحۇڭ توقىماشىلىعى، جۇڭگو كومىر بايجيا سياقتى ءتۇيىندى نىساندار سىناق رەتىندە وندىرىسكە قوسىلدى نەمەسە ءبىر ءبولىمى ىسكە قوسىلدى. دۇنيە جٷزىلىك ورەدەگى ساياحات سارا ونىمدەرىن جاراتۋ قۇرىلىسى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىلىپ، ساياحات كاسىبىندە «جولاۋشىلار قاۋىرت ساياحاتتاۋ» اۋقىمى جارىققا شىعىپ، تۇتاس جىلدا رەت سانى بويىنشا، 23 ميلليون ساياحاتشى قابىلدانىپ، ساياحات كىرىسى 19 ميلليارد 100 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جەكە - جەكە ٪62.7 جانە ٪49 ارتتى، قالا، اۋىلداردىڭ تۇتىنۋ بازارلارى ۇزدىكسىز گۇلدەنىپ - كوركەيىپ، قوعامدىق تۇتىنۋ بۇيىمدارىنىڭ بولشەك ساتىلۋ جالپى سوماسى 33 ميلليارد 90 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ۇقساس مەزگىلدەگىدەن ٪11.7 ارتتى. ءتۇرلى فينانس قىزمەت وتەۋ جۇيەسى ونان ارى كەمەلدەنىپ، اۆتونوميالى رايوننىڭ جەرگىلىكتى ۇكىمەتتەردىڭ قارىزىن قايتارۋعا بەرىلەتىن قارجىسىن بەلسەنە قولعا كەلتىرىپ، فينانستىق قىزمەت وتەۋدىڭ تۇلعالىق ەكونوميكالىق قۋاتى بارىنشا جوعارىلادى. قالا، اۋىل قۇرىلىسىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، قالا، اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قونىستانۋ ورتاسى اناعۇرلىم جاقسارتىلدى.

3.رەفورمانى جاپپاي تەرەڭدەتۋ ورنىقتى قاداممەن  ىلگەرىلەتىلدى. اكىمشىلىك تەكسەرىپ - بەكىتۋ ءتۇزىمى رەفورماسى ۇزدىكسىز تەرەڭدەتىلىپ، 10 ءتۇرلى اكىمشىلىك تەكسەرىپ - بەكىتۋ ءىسى، 11 ءتۇرلى اكىمشىلىك رۇقسات ەتۋگە  جاتپايتىن تەكسەرىپ - بەكىتۋ ءىسى كۇشىنەن قالدىرىلىپ، ءىسورىنداردىڭ تۇرگە ايىرۋ رەفورماسى مەن ورگان، ءىسورىندارىنداعى زەينەتكەرلىكتى قامسىزداندىرۋ رەفورماسى ورنىقتى قاداممەن ىلگەرىلەتىلدى. جاڭا كەزەكتى ۇكىمەت قۇرىلىمدارى رەفورماسى باستالدى. «ءۇش كۋالىكتى بىرىكتىرۋ، ءبىر كۋالىكتە ءبىر ءنومىر بولۋدى» ۇيتقى ەتكەن ساۋدا ىستەرى ءتۇزىمى رەفورماسى اتقارىلدى. قارجى قوسۋ، قارجى قۇراۋ ءتۇزىلىسى رەفورماسى جەدەلدەتىلىپ، شەكتەمە ونان ارى ازايتىلىپ، تەكسەرىپ - بەكىتۋ ىستەرى قاراپايىمداستىرىلدى. ۇكىمەت پەن كاسىپورىنداردىڭ سەلبەستىك نىسانىنان (PPP) 36  نىسانعا قول قويىلىپ، جالپى 32 ميلليارد 580 ميلليون يۋان قارجى قوسىلدى. اۋدان دارەجەلى ۇكىمەت شيپاحانالارىنىڭ رەفورماسى جاپپاي باستالدى. كاسىپتەندىرۋ، وقۋ - اعارتۋ، عىلىم - تەحنيكا، قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ سياقتى رەفورمالار ءتارتىپتى ىلگەرىلەتىلدى.

4.جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىندەگى ماڭىزدى ءتۇيىن قۇرۋعا كۇش سالىندى. قورعاس ەكونوميكالىق اشۋ رايونىنداعى «ءبىر رايون، ءتورت باقشاسىنىڭ» نەگىزدىك قۇرىلعىلارى قۇرىلىسى مەن كاسىپ ارقىلى ساۋداگەر شاقىرۋ جۇمىسى جەدەل ىلگەرىلەتىلىپ، جۇڭگو - قازاقستان قورعاس حالىقارالىق شەكارالىق سەلبەستىك ورتالىعىنداعى جۇڭگو جاقتىڭ تۇلعالاندىرىلعان رايونى (ءبىرىنشى مەرزىمى)، اۆتوكولىك يمپورت ەتۋ وتكەلى مەملەكەتتىڭ تەكسەرۋىنەن ءوتتى. قورعاس، باقتى، جەمەنەي وتكەلدەرى شەكارادان استىق يمپورت ەتۋ وتكەلى بولىپ بەكىتىلدى. كۇيتۇننەن گرۋزياعا بەس كەزەك حالىقارالىق زات تاسىمالداۋ پويەزى قاتىنادى، قورعاس تەمىر جٶل وتكەلى رەسىمي سىرتقا اشىلدى ءارى اۆتونوميالى رايوننىڭ تەكسەرىپ - وتكىزىپ الۋىنان ءوتتى، جىلىنا زات وتكىزۋ مولشەرى ميلليون توننادان استى. كەدەننەن وتكەرمەلەۋدى تەكسەرىپ وتكىزۋدى ينفورماتسيالاندىرۋ قۇرىلىسى جەدەلدەتىلىپ، «ءۇش ورىن ءبىر جەردە» تەكسەرىپ وتكىزۋ ۇلگىسى جانە «كوپ ورىننان كەدەنگە جولداۋ، وتكەلدەن تەكسەرىپ وتكىزۋ» كەدەننەن وتكەرمەلەۋ ۇلگىسى جولعا قويىلىپ، ءىرى وتكەل جۇلگەسى قالىپتاستى. جۇڭگو - قازاقستان، جۇڭگو - رەسەي جانە جۇڭگو - موڭعۇليا جەرگىلىكتى ورىندارىنىڭ كەڭەسۋ سەلبەسۋ مەحانيزمى بەلسەنە ىلگەرىلەتىلىپ، التاي تاۋى باۋرايىنداعى «ءتورت ەل، التى جاقتىڭ» ەل اتتاعان سەلبەستىك ۇلگى كورسەتۋ رايوننىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتىنىڭ اياق الىسى ءساتتى بولدى. قورعاس وتكەلى ەلىمىزدىڭ باتىس تەرىستىگىندەگى ۆيزا اشۋدى جٷزەگە اسىرعان تۇڭعىش وتكەل بولدى.

5.ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسى باياندى ىلگەرىلەدى. موڭعۇلكۇرە، توعىزتاراۋ، تەكەس اۋداندارى اۆتونوميالى رايون دارەجەلى ەكولوگيالى اۋدان تەحنيكالىق باعالاۋىنان ءوتتى، تارباعاتاي، التاي ايماقتارىنىڭ ەكولوگيالى ايماق قۇرۋ قىزمەتىندە بەلسەنە ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزدى. ورتانى قورعاۋدا زاڭعا قايشىلىق جاساعان ارەكەتتەر زاڭ بويىنشا جونگە سالىنىپ، ءانشي اشىتقى، چۋاننيڭ بيولوگيا سياقتى بۇقارانىڭ تۇرمىسىنا ىقپال جاساعان كاسىپورىندار كۇش سالا رەتكە سالىندى. نىساننىڭ ورتاعا جاسايتىن ىقپالىن باعالاۋ ءتۇزىمى مەن «ءۇشتى ءبىر ۋاقىتتا جۇرگىزۋ» ءتۇزىمى قاتاڭ اتقارىلدى. تازا قالا قۇرۋ جانە اۋىل - قىستاق ورتاسىن شوعىرلى تۇردە وڭىرلەر بويىنشا جالپى بەتتىك وڭاۋ قيمىلى ىشكەرىلەي ورىستەتىلىپ، قالا، اۋىلدىڭ بەت - بەينەسى جاقسارا ءتۇستى.

6.بارلىق ءادىس امالدار ارقىلى حالىق تۇرمىسى قامتاماسىزداندىرىلدى جانە جاقسارتىلدى. 6- رەتكى حالىق تۇرمىسى قۇرىلىسى جىلى قيمىلى ىشكەرلەي ورىستەتىلىپ، حالىق تۇرمىسىنا قاتىستى ينجەنەريادان وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردا 26 ءتۇرلى 98 ءتۇيىندى نىسان، تارباعاتاي ايماعىندا 24 ءتۇرلى 78 ءتۇيىندى نىسان، التاي ايماعىندا 26 ءتۇرلى 170 ءتۇيىندى نىسان تۇگەلدەي تياناقتاندى. بەيقۇت ءۇي سالۋ ارقىلى حالىقتى اۋقاتتاندىرۋ ينجەنەرياسى بويىنشا 44 مىڭ 593 ءۇي سالىندى، قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتتى بەيقۇت ءۇي ينجەنەرياسى بويىنشا 36 مىڭ 179 ءۇيدىڭ جۇمىسى باستالدى. 2000 كيلومەتر اۋىل - قىستاق تاس جولى جاڭادان جاسالدى. كاسىپتەندىرۋ باستان - اياق حالىق تۇرمىسىنىڭ نەگىزى ەتىلىپ، «بۇقارالىق يگىلىك جاراتۋ، جاڭالىق اشۋ» قيمىلى بەلسەنە ىلگەرىلەتىلىپ، نەگىزگى ساتىلاردىڭ كاسىپتەنۋگە قىزمەت وتەۋ جۇيەسى قۇرىلىسى كۇشەيتىلىپ، ەڭبەك ارقىلى تەحنيكاعا تاربيەلەۋ قيمىلى ىشكەرلەي جۇرگىزىلىپ، بىردە - ءبىر مۇشەسى كاسىپتەنبەگەن وتباسىلارىنىڭ كاسىپتەنۋ  ماسەلەسى شەشىلدى. وقۋعا تۇسۋدەن بۇرىنعى تاربيەلەۋ كۇش سالا دامىتىلىپ، 58 قوس ءتىل بالالار باقشاسى تىڭنان سالىنىپ، اۋدان، اۋىل، قىستاق، مەكتەپ سىندى «ءتورت ورىن ءبىر تۇلعالانعان» وقۋدان شەگىنگەن وقۋشىلاردى مەكتەپكە كىرۋگە كەپىلدىك ەتۋ جۇيەسى قۇرىلدى. وبلىستىق كاسىپتىك وقۋ - اعارتۋ باقشا رايونى قۇرىلىسىنىڭ اياق الىسى ءساتتى بولدى. ىلە پەداگوگيكا شۋەيۋانى مينىستىرلىك، ولكە، رايون جاعىنان قۇرىلعان تۇڭعىش جوعارى دارەجەلى مەكتەپ بولدى. 76 اۋىل شيپاحاناسىن، 476 قىستاق ەمحاناسىن ولشەمدەندىرۋ قۇرىلىسى تامامدالدى. مەملەكەتتىڭ نەگىزگى ءدارى - دارمەك ءتۇزىمى ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىلدى. دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ توسىننان تۋىلاتىن ۋاقيعالارعا شۇعىل توتەپ بەرۋ، يممۋنيتەتتى كۇشەيتۋ، سالماقتى جۇقپالى اۋىرۋلارى مەن جەرگىلىكتى اۋىرۋلاردان ساقتانۋ جانە ونى ەمدەۋ قىزمەتى تىڭعىلىقتى ورىستەتىلىپ، بۇقارانىڭ ازىق - تۇلىك، ءدارى - دارمەك حاۋىپسىزدىگى شىنايى قامتاماسىزداندىرىلدى. وبلىستىق كىتاپحانا، وبلىستىق مۇراجاي سياقتى ءتۇيىندى مادەنيەت نىساندارىنىڭ تۇلعالىق ينجەنەرياسى تامامدالدى، ءجۇز كۇندىك مادەنيەت الاڭى جانە «قىستاق مادەنيەتىن وركەندەتۋ»، «شينجياڭدى جىرلاۋ»، «جىلجىمالى مۇراجايدى نەگىزگى ساتىعا جەتكىزۋ» سياقتى بۇقارانىڭ قىزىعا كورىپ، قۇمارتا تىڭدايتىن مادەني قيمىلدارى كەڭ كولەمدە ورىستەتىلدى، اۆتونوميالى وبلىستىڭ 2- كەزەكتى جالپى حالىقتىق دەنە شىنىقتىرۋ دەنە تاربيە جينالىسى تابىسپەن وتكىزىلدى. ءوندىرىس حاۋىپسىزدىك جاعدايى نەگىزىنەن ورنىقتى بولدى.

7.شينجياڭعا باعىتتامالى كومەكتەسۋ قىزمەتى تىڭعىلىقتى ويداعىداي ىستەلدى. كاسىپتەندىرۋ، وقۋ - اعارتۋ، دارىندى سىندى ماڭىزدى مىندەتتى تىعىز توڭىرەكتەي وتىرىپ، حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋ، كاسىپتەردىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋ، كادرلار مەن دارىندىلاردى باۋلۋ سياقتى قىزمەتتەردى ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، شينجياڭعا جان - جاقتى، كىرىسپەلى كومەك بەرۋدىڭ ناتيجەسى كورنەكتى بولدى. شينجياڭعا كومەك بەرۋدەن 322 نىسان اتقارىلىپ، 2 ميلليارد 350 ميلليون يۋان قارجىلاي كومەك بەرىلىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ءوندىرىس تۇرمىس شارت - جاعدايى ءونىمدى تۇردە جاقسارتىلدى. شينجياڭعا كاسىپ جاعىنان كومەك بەرۋ قىزمەتىن ىشكەرىلەي جۇرگىزىپ، جياڭسۋ ولكەسىنىڭ 18 باقشا رايونى وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىڭ 15 باقشا رايونىمەن، جيلين ولكەسى مەن حيلۇڭجياڭ ولكەسىنىڭ مەملەكەت دارەجەلى 6 اشۋ رايونى التاي ايماعىنىڭ 6 باقشا رايونىمەن ءوزارا بىرگە قۇرۋ قيمىلىن ورىستەتتى، لياۋنيڭ ولكەسى مەن تارباعاتاي ايماعى بىرگە قۇرعان باقتى وتكەلىندەگى لياۋنيڭ - تارباعاتاي جاڭا رايونىنىڭ اياق الىسى ءساتتى بولدى.

8.ۇكىمەتتىڭ وزىندىك قۇرىلىسى كۇشەيتىلدى. «اۆتونوميالى وبلىستىڭ كەلەلى اكىمشىلىك ىستەرىن زاڭ بويىنشا شەشىم جاساۋ ءتۇزىمى»، «اۆتونوميالى وبلىستىڭ كەلەلى اكىمشىلىك شەشىم جاساۋ، كەڭەس سۇراۋ، دالەلدەۋدى سىناق رەتىندە اتقارۋ ءادىسى» قاتاڭ تياناقتاندىرىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن، ۇكىمەتتىڭ ۇنەمىلىك ىستەر ءماجىلىسى 10 رەت اشىلىپ، 62 ءتۇرلى ءىس قارالدى. اۆتونوميالى وبلىستىق حالىق قۇرىلتايى تۇراقتى كوميتەتىنە ۇكىمەتتىڭ مىندەت وتەۋ احۋالى جانە زاڭدار مەن زاڭ - ەرەجەلەردىڭ اتقارىلۋ احۋالىنان زاڭ بويىنشا دوكلاد جاسالدى، اۆتونوميالى وبلىستىق ساياسي كەڭەسكە اۆتونوميالى وبلىستىڭ ەكونوميكالىق قوعامدىق دامۋ جاعدايى مەرزىمدى تۇردە حابارلاندىرىلدى، حالىق قۇرىلتايى ۋاكىلدەرىنىڭ ۇسىنىستارى مەن ساياسي كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ ۇسىنىس جوبالارى مۇقيات ءبىر جاقتى ەتىلىپ، جاۋاپ قايتارۋ سالىستىرماسى ٪100 بولدى. ۇكىمەت ورىندارىن ىقشامداپ، ۇقىقتى تومەنگە بەرۋدىڭ ءتۇرلى ورنالاستىرۋلارى جاپپاي تياناقتاندىرىلىپ، اكىمشىلىك تەكسەرىپ - بەكىتۋ ىستەرى دەركەزىندە كۇشىنەن قالدىرىلدى، تومەنگە ءتۇسىرىلدى جانە رەتتەلدى. تارباعاتاي، التاي ايماقتارىنىڭ قىزمەتتەرىن كۇش سالا قولداپ، ەكى ايماقتىڭ جوعارىعا جولداعان ىستەرى دەركەزىندە سايكەستىرىلىپ، ءبىر جاقتى ەتىلدى. «ۇشتە قاتاڭ، ۇشتە شىنايى بولۋ» ارناۋلى تاربيەسى تىڭعىلىقتى ورىستەتىلىپ، قاتاڭ بولماۋ، شىنايى بولماۋ ماسەلەسى مۇقيات تەكسەرىلىپ جانە جونگە سالىنىپ، ءونىمدى تۇزەتۋ شارالارى قولدانىلىپ، ءار دارەجەلى ۇكىمەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءتارتىپ، ەرەجە، زاڭ - ءتۇزىم جونىندەگى تانىمدارى ونان ارى كۇشەيتىلىپ، قىزمەت ستيلى كورنەكتى تۇردە جاقسارتىلدى. پاكتىك قۇرىلىسى ۇزدىكسىز كۇشەيتىلىپ، بەلگىلەمەگە قايشىلىق جاساعان دەلولار زاڭ بويىنشا تەكسەرىلىپ، ءبىر جاقتى ەتىلدى. سىرتقى ىستەر، مۇھاجىرلار، ءتىل - جازۋ، اقپارات - باسپا ءسوز، اۋارايى، سۋرايى، جەر سىلكىنىسىن باقىلاۋ، ساپانى تەحنيكالىق جاقتان باقىلاۋ، ونەركاسىپ - ساۋدانى اكىمشىلىك جاقتان باسقارۋ، قازىنالىق باقىلاۋ، ساناق، حالىقتىق اۋە قورعانىسى، ارحيۆ، شەجىرە، ايەلدەر مەن بالالار، قارتتار، مۇگەدەكتەر جانە قىزىل كرەست سياقتى قىزمەتتەردە تىڭ ىلگەرلەۋشىلىكتەرگە قول جەتكىزىلدى.

ۋاكىلدەر! بيڭتۋاننىڭ وبلىسىمىزداعى ديۆيزيالارى رەفورمانى جاپپاي تەرەڭدەتۋدى ىشكەرلەي ىلگەرىلەتىپ، حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىزداندىرۋعا جانە جاقسارتۋعا كۇش سالىپ، ورنىقتىلىقتى، شەكارانى قورعاۋ قۋاتىن ۇزدىكسىز كۇشەيتتى، بەيتۇن قالا قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، كوك دالا قالاسىن قۇرىپ، قورعاس ەكونوميكالىق اشۋ رايونىنداعى بيڭتۋان باقشا رايونىن تەز قارقىنمەن دامىتىپ، ەگىنشى، مالشىلاردىڭ تۇرمىس ورەسىن ونان ارى جوعارىلاتىپ، بيڭتۋان مەن جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ توعىسپالى دامۋىندا تىڭ ىلگەرىلەۋشىلىكتەرگە قول جەتكىزىپ، «ورنىقتىرعىش جانە دومنا پەشتىك» رولدارىن ءونىمدى تۇردە ساۋلەلەندىردى. ءوندىرىستىڭ جالپى قۇنى 76 ميلليارد 120 ميلليون يۋانعا جەتىپ، «12- بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىندە جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪15.5 ارتاتىندىعى مەجەلەندى.

ۋاكىلدەر! وتكەن بەس جىلداعى قول جەتكىزگەن تابىستار وڭاي - وسپاق قولعا كەلمەدى. بۇل پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ، مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ شىنايى قامقورلىعىنىڭ، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم مەن حالىق ۇكىمەتىنىڭ جانە اۆتونوميالى وبلىستىق پارتكومنىڭ پارمەندى باسشىلىعىنىڭ ءارى شينجياڭعا كومەكتەسكەن ولكەلەردىڭ قالتقىسىز كومەك بەرۋىنىڭ، سونداي- اق، وبلىسىمىزداعى ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسىنىڭ قۇلشىنا كۇرەس جٷرگىزۋىنىڭ ناتيجەسى. بۇعان حالىق قۇرىلتايى ۋاكىلدەرى مەن ساياسي كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ اقىل - پاراساتى، وبلىسىمىزدا تۇراتىن بيڭتۋان ديۆيزيالارىنىڭ، اسكەري قوسىندار مەن ورىنداردىڭ توعىسپالى دامىپ ورنىقتىلىقتى بىرگە قورعاۋداي قۇدىرەتتى كۇش قۋاتى شوعىرلانعان، شينجياڭعا كومەك بەرگەن ولكەلەردەگى حالىقتىڭ تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىگى مەن شينجياڭعا كومەككە كەلگەن كادرلاردىڭ قاجىرلى ەڭبەگى سىڭگەن. وسى ورايدا مەن اۆتونوميالى وبلىستىق حالىق ۇكىمەتى اتىنان ءارقايسى شەپتە كۇرەس جاساپ جاتقان ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسىنا، قوعام حاۋىپسىزدىگى حالىق ساقشىلارىنا، بيڭتۋانداعى جۇمىسشى - قىزمەتشىلەرگە، قوعامداعى ءار ۇلت، ءار سالا قايراتكەرلەرىنە، وبلىسىمىزدا تۇراتىن ازاتتىق ارمياعا، قارۋلى ساقشى وفيتسەر - جاۋىنگەرلەرىنە، ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ وبلىسىمىزدا تۇراتىن ورىندارىنداعى كادرلارىنا، جۇمىسشى - قىزمەتشىلەرىنە جانە شينجياڭعا كومەككە كەلگەن كادرلارعا شىنايى العىس ايتامىن ءارى وسكەلەڭ قۇرمەت بىلدىرەمىن.     

«12-بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىندەگى قىزمەتتەردى ەسكە الار بولساق ءبىز ساقتالىپ وتىرعان قينشىلىقتار مەن ماسەلەلەردى سەرگەكتىكپەن كورە ءبىلۋىمىز كەرەك. بىرىنشىدەن، لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ورنىقتىلىقتى قورعاۋ جاعدايى ءالى دە كۇردەلى، جاڭا احۋالدار مەن تىڭ ماسەلەلەر تولاسسىز جارىققا شىعىپ، قايشىلىق بارعان سايىن ۇدەپ، ءدىني ۇشقارى يدەيا ءالى دە تۇبەگەيلى جويىلا قويمادى، ورنىقتىلىقتى قورعاۋ مىندەتى توتەنشە جاپالى بولىپ وتىر؛ ەكىنشىدەن، ەكونوميكالىق قوعامدىق دامۋدا ءالى دە ءبىركەلكى بولماۋ، سايكەسپەۋ، باياندى بولماۋ ماسەلەلەرى ورىن تەۋىپ وتىر. كاسىپتىك قۇرىلىم ساپالى بولماۋ، سىرتقا ەسىك اشۋ دەڭگەيى جوعارى بولماۋ، قالا، اۋىلداردىڭ دامۋى بىركەلكى بولماۋ، جاڭالىق جاراتۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى جەتكىلىكسىز، نەگىزگى ساتىنىڭ نەگىزدىك قۇرىلىسى ءالسىز، جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام قۇرۋ مىندەتى توتەنشە جاپالى بولىپ وتىر؛ ۇشىنشىدەن، كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋدان قامال الۋ، اۋىل - قىستاقتىڭ دامۋى، نەگىزدىك قۇرىلعىلار، ەكولوگيالىق وركەنيەت، حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىزداندىرۋ، دارىندىلار تاپشى بولۋ سياقتى قىزمەتتەردەگى تولىقتاۋعا ءتيىستى ولقىلىقتار، يدەولوگيا، ەكونوميكانىڭ قۇلدىراۋى، جاراتىلىستىق اپات سياقتى ساقتانۋعا ءتيىستى حاۋىپ - قاتەر ءالى دە ورىن تەۋىپ وتىر. وسى ماسەلەلەرگە مەڭزەس ءبىز جاۋاپكەرلىك تانىمى مەن تاۋقىمەت تانىمىن شىنايى كۇشەيتىپ، ستراتەگيالىق تاباندىلىقتى ساقتاپ، قۇرىلىمدى ساپالىلاندىرۋ، قوزعاۋشى كۇشتى نىعايتۋ، ولقىلىقتاردى تولىقتاۋ، حاۋىپ - قاتەردەن ساقتانۋ جاقتارىندا تىڭ ىلگەرلەۋشىلىكتەرگە قول جەتكىزۋگە  كۇش سالۋىمىز كەرەك.

ەكىنشى، «13- بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىندەگى باستى نىسانالار مەن مىندەتتەر

«13-بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلى جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام قۇرۋدا شەشۋشى جەڭىسكە قول جەتكىزەتىن مەزگىل، قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىق سىندى جالپى نىسانانى جۇزەگە اسىراتىن ماڭىزدى مەزگىل ءارى رەفورما جاساۋ، ەسىك اشۋدى تەرەڭدەتىپ، تاسىلگە بۇرىلىس جاساپ، قۇرىلىمدى رەتتەۋدى جەدەلدەتۋدەن قامال الاتىن مەزگىل، سونداي - اق، اۆتونوميالى وبلىسىمىز قاتاڭ سىنعا ءدوپ كەلىپ وتىرعان مەزگىل. «13- بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىندەگى جەتەكشى يدەيا: جۇڭگوشا سوتسياليزم ۇلى تۋىن بيىك كوتەرىپ، ماركسيزىم - لەنينيزىم، ماۋزدۇڭ يدەياسىن، دىڭ شياۋپيڭ نازارياسىن، «ۇشكە ۋاكىلدىك ەتۋ» ماڭىزدى يدەياسىن جانە عىلمي دامۋ كوزقاراسىن جەتەكشى ەتىپ، باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى سوزدەرىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، ج ك پ اۆتونوميالى رايوندىق 8- كەزەكتى كوميتەتى 10- رەتكى جالپى (كەڭەيتىلگەن) ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي تياناقتاندىرىپ، «ءتورتتى جاپپاي ورىنداۋ» ستراتەگيالىق ورنالاستىرۋىنان جازباي، وبلىستى زاڭمەن جونگە سالۋعا، ىنتماق ارقىلى ورنىقتىرۋعا، باياندى كوركەيتۋگە تاباندى بولىپ، قوعام  ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىق جالپى نىساناسىن تىعىز توڭىرەكتەي وتىرىپ، جاڭالىق اشا دامۋ، سايكەستى دامۋ، جاسىل دامۋ، اشىق دامۋ، تەڭ يگىلىككە كەنەلەتىن دامۋ سىندى نەگىزگى جەلىنى مىقتى يگەرىپ، جونگە سالۋ جۇيەسى مەن جونگە سالۋ قابىلەتىن وسىزامانداندىرۋدى جەتەكشى، ەكونوميكانى دامىتۋ مەن حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋدى نەگىز، رەفورما جاساۋ مەن زاڭمەن جونگە سالۋدى قوزعاشى كۇش ەتىپ، ەكونوميكا، ساياسي، مادەنيەت، قوعامدىق جانە ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، «كومپىستىك رۋح جانە تۇلپار تەبىنىمەن» ءتاڭىر تاۋىنىڭ باتىس تەرىستىگىندەگى ەكونوميكاسى قۋاتتى وڭىرگە، ورتالىق قالاعا، باتىسقا قاقپا اشۋداعى وتكەلگە، حالىقارالىق ايگىلى ساياحات ورنىنا جانە جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىندەگى وزەكتى تۇيىنگە اينالدىرىپ، ىنتىماقتى دا ورنىقتى، حالقى باي، وبلىسى الۋەتتى، ەكولوگياسى كوركەم اۆتونوميالى وبلىس قۇرىپ، جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام قۇرۋدى ءوز ۋاعىندا جۇزەگە اسىرۋعا كەپىلدىك ەتۋ.

«13-بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىندەگى باستى نىسانا: قوعامنىڭ جالپى جاعدايىنىڭ ۇزدىكسىز ورنىقتى بولۋىن، ەكونوميكانىڭ ورتا، جوعارى قارقىنمەن دامۋىن ساقتاپ، كاسىپ سالالارى ورتا، جوعارى دەڭگەيگە قادام تاستاپ، قالا، اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جان باسىندىق كىرىسىنىڭ ارتۋ مولشەرىن ءوندىرىستىڭ جالپى قۇننىڭ ارتۋ مولشەرىنەن تومەندەتپەۋ. دامۋ ءورىسى مەن ەكونوميكالىق قۇرىلىمدى ونان ارى ساپالىلاندىرىپ، ناپوستاعى جان ساننىڭ قالا - قالاشىقتانۋ مولشەرىنىڭ جوعارىلاۋىن جەدەلدەتىپ، «بەستەندىرۋ» قۇرىلىسىندا كورنەكتى ىلگەرىلەۋشىلىكتەرگە قول جەتكىزۋ. حالىقتىڭ تۇرمىس ورەسى مەن ساپاسىن جاپپاي جوعارىلاتىپ، قازىرگى ولشەم نەگىزىندە كەدەيلەردى كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرىپ، كەدەي اۋدانداردىڭ كەدەيلىك قالپاعىن تۇگەلدەي الىپ تاستاۋ. قوعامنىڭ وركەنيەت دەڭگەيىن كورنەكتى جٶعارىلاتىپ، ەكولوگيالىق ساپانى جالپى تۇلعالىق جاقتان جاقسارتۋ. جونگە سالۋ قابىلەتى مەن جٷيەسىن وسىزامانداندىرۋدا زور ىلگەرلەۋشىلىكتەرگە قول جەتكىزۋ. بۇدان بىلايعى بەس جىلدا ءوندىرىستىڭ جالپى قۇنىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪8 تەن استام ارتتىرۋ (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪8 تەن استام، تارباعاتاي ايماعىنىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪9 اينالاسىندا، التاي ايماعىنىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪9 اينالاسىندا ارتتىرۋ)؛ ادەتتەگى الەۋمەتتىك قازىنانىڭ مەجە ەسەپ كىرىسىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪8.4 ارتتىرۋ (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪8، تارباعاتاي ايماعىنىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪6.5، التاي ايماعىنىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪10.8 ارتتىرۋ)؛ جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ تۇتاس قوعامدىق تۇراقتى مۇلىككە قوسىلاتىن قارجىسىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪10 تەن استام ارتتىرۋ (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪10 تەن استام، تارباعاتاي ايماعىنىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪15، التاي ايماعىنىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪12 ارتتىرۋ)؛ قالا - قالاشىق تۇرعىندارىنىڭ جان باسىندىق تيەسەلى كىرىسىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪8 تەن استام (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪8 تەن استام، تارباعاتاي ايماعىنىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪5، التاي ايماعىنىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪11 ارتتىرۋ)؛ ەگىنشى، مالشىلاردىڭ جان باسىندىق تازا كىرىسىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن 900 يۋاننان اسىرۋ (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن 880 يۋاننان استام، تارباعاتاي ايماعىنىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن 800 يۋان، التاي ايماعىنىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن 1000 يۋان اسىرۋ)؛ قوعامدىق تۇتىنۋ بۇيىمدارىنىڭ بولشەك ساتىلۋ جالپى سوماسىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪10 تەن استام ارتتىرۋ (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪10 تەن استام، تارباعاتاي ايماعىنىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪12، التاي ايماعىنىكىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪11 ارتتىرۋ)؛ ناپوستاعى جان ساننىڭ قالا - قالاشىقتانۋ سالىستىرماسىن ٪48 كە جەتكىزۋ، ورمانمەن كومكەرىلۋ سالىستىرماسىن ٪17.2 جوعارىلاتۋ، تۇرعىنداردىڭ تۇتىنۋ باعاسىنىڭ جوعارىلاۋىن ٪3، قالا، قالاشىقتارداعى تىزىمدەلگەن جۇمىسسىزدىق مولشەرىن ٪4، جان سانىنىڭ تابيعي ارتۋ مولشەرىن 11 پايىز كولەمىندە تىزگىندەۋ.

الداعى بەس جىلدا، ءبىز قوعام ورنىقتىلىعىن قورعاۋدى قاي - قاشاندا ءبىرىنشى جاۋاپكەرلىك ەتىپ، لاڭكەستىككە قارسى الدىڭعى شەپ جانە نەگىزگى شايقاس مايدان تانىمىن ۇزدىكسىز كۇشەيتىپ، قاتاڭ سوققى بەرۋدىڭ ارناۋلى ارەكەتىن ىشكەرىلەي جٷرگىزىپ، زورلىقتى لاڭكەستەرگە استە جٷمساق قولدىق ىستەمەي، ساياسات جاعىنان كەڭشىلىك جاساماۋىمىز كەرەك. «بەس كىلتتەن» يكەمدى ويداعىداي پايدالانىپ، «ۇشقارىلىقتى الاستاۋ» قىزمەتىن ىشكەرلەي جۇرگىزىپ، قىزمەتتى ۇدايى مىقتى يگەرۋ جاعدايىن قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. نەگىزگى ساتىنىڭ نەگىزگى قۇرىلىسىن ۇزدىكسىز نىعايتىپ، ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ جانە اۆتونوميالى وبلىستىق پارتكومنىڭ تالاپتارىن نەگىزگى ساتىلارعا دەيىن تولىق دايەكتى تياناقتاندىرۋعا كەپىلدىك ەتۋىمىز كەرەك. ۇلتتاردىڭ اۋىس - كۇيىس جاساۋىن، ارالاسۋىن، توعىسۋىن كۇش سالا جەبەپ، قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىقتىڭ نەگىزىن بەكەمدەۋىمىز كەرەك.

الداعى بەس جىلدا، ءبىز دامۋدى، قاي - قاشاندا، وبلىستى بيلىك جۇرگىزۋ ارقىلى كوركەيتۋدەگى ماڭداي الدى مىندەت ەتۋىمىز كەرەك. جاڭالىق اشا دامۋ جولىنان جازباۋىمىز كەرەك، جاڭالىق اشۋدى ءتۇرلى قىزمەتتەرگە ءسىڭىرىپ، دامۋدىڭ تىڭ قوزعاۋشى كۇشىن تەز جەتىلدىرىپ، دامۋدىڭ تىڭ ءورىسىن اشىپ، كاسىپتىڭ جاڭا جۇيەسىن قۇرۋىمىز كەرەك. سايكەستى دامۋ جولىنان جازباۋىمىز كەرەك، بەستەندىرۋ قۇرىلىسىنىڭ تەڭ قاداممەن ىلگەرىلەۋىن، قالا، اۋىلدىڭ ءبىر تۇلعالانىپ دامۋىن، ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ سايكەستى گۇلدەنۋىن، وبلىس، ايماق، اۋدانداردىڭ تەڭ قاداممەن قارىشتاپ دامۋىن، بيڭتۋان مەن جەرگىلىكتى ورىننىڭ توعىسپالى العا باسۋىن بەلسەنە ىلگەرىلەتۋىمىز كەرەك. جاسىل دامۋ جولىنان جازباۋىمىز كەرەك، «ەكولوگيالىق وبلىس قۇرۋ، ورتانى قورعاۋدى ماڭداي الدى ورىنعا قويۋعا» تاباندى بولىپ، ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق وركەنيەتتە ۇلگى كورسەتەتىن رايون قۇرۋعا كۇش سالىپ، ەلىمىزدىڭ باتىس تەرىستىگىندەگى ەكولوگيالىق قورعانىن ويداعىداي قورعاپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدى شينجياڭ بويىنشا ەكولوگيالىق ورتاسى ەڭ تاماشا ءوڭىر ەتىپ قۇرىپ شىعۋىمىز كەرەك. اشىق دامۋ جولىنان جازباۋىمىز كەرەك، جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىندەگى ماڭىزدى تۇيىندەردى كۇش سالا قۇرىپ، حالىقارالىق جانە ەل ىشىندەگى كاسىپتەردىڭ جٷمىس ءبولىسى مەن ءوندىرىس قۋاتى سەلبەستىگىنە بەلسەنە ارالاسىپ، «ەنگىزۋ» مەن «شىعارۋدى» بىرگە جۇرگىزىپ، قارجى، تەحنيكا جانە اقىل - پاراساتتى ەنگىزۋگە تەڭ ءمان بەرىپ، ەسىكتى ايقارا اشۋ ارقىلى جاڭالىق اشۋدى جەبەپ، رەفورمانى ىلگەرىلەتىپ، دامۋدى جەبەۋىمىز كەرەك. ورتاق يگىلىككە كەنەلەتىن دامۋ جولىنان جازباۋىمىز كەرەك، تولىق كاسىپتەندىرۋدى كۇش سالا جۇزەگە اسىرىپ، كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋدان قامال الۋ تەبىنىن كۇشەيتىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ كىرىسىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتىپ، اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدەگى قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ جۇيەسىن قۇرىپ، وقۋ - اعارتۋ، مادەنيەت، دەنساۋلىق ساقتاۋ سياقتى الەۋمەتتىك ونىمدەرمەن بارىنشا قامداپ، جالپى حالىقتى ورتاق قۇرۋ، يگىلىككە كەنەلۋ، دامۋ بارىسىنداعى اناعۇرلىم مول جەتىستىكتەردەن يگىلىكتەندىرۋىمىز  كەرەك.

الداعى بەس جىلدا، ءبىز رەفورمانى جاپپاي تەرەڭدەتۋدى قاي - قاشاندا اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ ءتۇرلى ىستەرىن جاپپاي ىلگەرىلەتۋدىڭ 1- قوزعاۋشى كۇشى ەتۋىمىز كەرەك. يدەيالىق كوزقاراس بۇعاۋىن جۇرەكتىلىكپەن جويىپ، مۇددەنىڭ قالىپتاسىپ قالعان قورعانىن باتىلدىقپەن تالقانداپ، ەكونوميكالىق ءتۇزىلىس رەفورماسىن جەتەكشى ەتۋ، اكىمشىلىك باسقارۋ ءتۇزىلىسى رەفورماسىن مىقتى يگەرۋ ارقىلى ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ رەفورمانى جاپپاي تەرەڭدەتۋ جونىندەگى ورنالاستىرۋلارىن باتىل تياناقتاندىرىپ، بازاردىڭ بايلىقتى ورنالاستىرۋداعى شەشۋشى رولى مەن ۇكىمەتتىڭ رولىن اناعۇرلىم ويداعىداي ساۋلەلەندىرىپ، بۇكىل قوعامنىڭ كومەسكى كۇشىن تولىق ساۋلەلەندىرۋدە جاڭالىق جاراتىپ، ءادىل دە تۋراشىلدىقتى دارىپتەپ، جالپى حالىقتى رەفورما مەن دامۋدىڭ جەتىستىكتەرىنەن ورتاق يگىلىكتەندىرۋىمىز كەرەك.

الداعى بەس جىلدا، ءبىز كوزقاراس، ماسەلە، اماليات ارقىلى جەتەكشىلىك ەتۋگە تاباندى بولىپ، كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋدان قامال الۋ، اۋىل - قىستاقتى دامىتۋ، نەگىزدىك قۇرىلعىلار، ەكولوگيالىق وركەنيەت، حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىزداندىرۋ، دارىندىلار تاپشى بولۋ سياقتى جاقتارداعى ولقىلىقتاردى كۇش سالا تولىقتاپ، قوعام ورنىقتىلىعى، يدەولوگيا، ەكونوميكانىڭ قۇلدىراۋى، جاراتىلىستىق اپات سياقتى حاۋىپ - قاتەردەن قاتاڭ ساقتانىپ، «يدەيانى ازات ەتۋ، حالىقتى ارقاۋ ەتۋ، رەفورما جاساۋ، جاڭالىق اشۋ، زاڭ بويىنشا جونگە سالۋ، جاۋاپكەرلىكتى ارقالاۋ، ناقتى ءىس ىستەۋ» سىندى كۇش سالۋ ءتۇيىنىن بەرىك يگەرىپ، جاۋاپكەرلىكتى سانالىلىقپەن ارقالاپ، جاڭالىق اشا شىنايى، كەسكىن، ۋاقىتتى قولدان بەرمەي، شوگەل، تىندىرىمدى، ۇزدىك ناتيجە جاراتا ىستەپ، جاڭا كەزەكتى رەفورمانى تەرەڭدەتۋ مەن باسەكە بارىسىندا ابزالدىلىقتى ىرىقتىلىقپەن ساۋلەلەندىرىپ، الدىڭعى لەكتە ءجٷرۋىمىز كەرەك.

«اۆتونوميالى وبلىستىڭ حالىق شارۋاشىلىعى مەن قوعامدىق دامۋدىڭ 13- بەسجىلدىق جوبا پروگرامماسى (جوبا نۇسقاسى)» ۋاكىلدەرگە تاراتىلدى، قاراپ شىعۋلارىڭىزدى سۇرايمىن ءۇشىنىشى، 2016- جىلعى باستى قىزمەتتەر

ۋاكىلدەر، ۇستەگى جىل «13- بەسجىلدىق جوبا» اتقارىلاتىن العاشقى جىل بولىپ، تىڭ قادام، تىڭ باستامامەن ويداعىداي قىزمەت جۇرگىزۋدە كەلەلى ماڭىز الادى. مەجەدەگى باستى نىسانالار: ءوندىرىستىڭ جالپى ءونىم قۇنىن ٪8 اينالاسىندا ارتتىرۋ (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكىن ٪8، تارباعاتاي ايماعىنىكىن ٪9، التاي ايماعىنىكىن ٪8 اينالاسىندا ارتتىرۋ)؛ ادەتتەگى الەۋمەتتىك مەجە ەسەپ كىرىسىن ٪5 ارتتىرۋ (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكىن ٪8، تارباعاتاي ايماعىنىكىن ٪4، التاي ايماعىنىكىن ٪3 ارتتىرۋ)؛ جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ تۇتاس قوعامدىق تۇراقتى مۇلىككە قوسىلاتىن قارجىسىن ٪10 تەن استام ارتتىرۋ (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكىن ٪10 تەن استام، تارباعاتاي ايماعىنىكىن ٪15 اينالاسىندا، التاي ايماعىنىكىن ٪10 ارتتىرۋ)؛ قالا - قالاشىق تۇرعىندارىنىڭ جان باسىندىق تيەسەلى كىرىسىن ٪8 اينالاسىندا ارتتىرۋ (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكىن ٪8، تارباعاتاي ايماعىنىكىن ٪5، التاي ايماعىنىكىن ٪11 ارتتىرۋ)؛ ەگىنشى، مالشىلاردىڭ جان باسىندىق تازا كىرىسىن 900 يۋان اينالاسىندا ارتتىرۋ (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكىن 880 يۋان، تارباعاتاي ايماعىنىكىن 800 يۋان، التاي ايماعىنىكىن 1000 يۋان ارتتىرۋ)؛ قوعامدىق تۇتىنۋ بۇيىمدارىنىڭ بولشەك ساتىلۋ جالپى سوماسىن ٪10 اينالاسىندا ارتتىرۋ (مۇنىڭ ىشىندە، وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىكىن ٪10 تەن استام، تارباعاتاي ايماعىنىكىن ٪8، التاي ايماعىنىكىن ٪11 ارتتىرۋ)؛ تۇرعىنداردىڭ تۇتىنۋ باعاسىنىڭ جوعارىلاۋىن ٪3، قالا - قالاشىقتارداعى تىزىمدەلگەن جۇمىسسىزدىق مولشەرىن ٪4، جان سانىنىڭ تابيعي ارتۋ مولشەرىن 11 پايىز كولەمىندە تىزگىندەۋ.

جوعارىداعى نىسانالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن، ءبىز تومەندەگى قىزمەتتەردى ويداعىداي ىستەۋىمىز كەرەك.

1.قوعامدىق ساياسي جالپى جاعداي ورنىقتىلىعىن باتىل قورعاۋ كەرەك. جالپى حالىقتىڭ ورنىقتىلىقتى قورعاۋ كوزقاراسىن بەرىك ورناتىپ، جالپى نىسانانى توڭىرەكتەپ، دەلولاردان ساباق الىپ، ءالسىز تۇيىندەردى ىزدەپ تاۋىپ، قىزمەتتى ناقتىلى تياناقتاندىرۋ، ىرىقتىلىقپەن سوققى بەرۋگە، جاۋدى الدىمەن اۋىزدىقتاۋعا، ۇستىنەن وڭاۋ مەن تۇبىرىنەن وڭاۋعا تەڭ ءمان بەرۋگە، اسىرەسە، تۇبىرىنەن وڭاۋعا باسا ءمان بەرۋگە، ارناۋلى وڭاۋ مەن توپتىق وڭاۋعا، بۇقارالىق ساقتانۋ مەن بۇقارالىق وڭاۋعا، ءبىر جاعىنان ارناۋلى سوققى بەرۋگە، ەندى ءبىر جاعىنان تۋ باستان وڭاۋعا تاباندى بولىپ، ىرىقتىلىق شايقاسىن، جالپىلىق شايقاسىن، ۇزاققا سوزىلاتىن شايقاستى ويداعىداي جۇرگىزۋگە كۇش سالىپ، «ۇشتەن باتىل ساقتانۋ» نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. قاتاڭ سوققى بەرۋ ارناۋلى قيمىلىن ۇزدىكسىز تەرەڭدەتىپ، لاڭكەستەرگە استە جۇمساق قولدىق ىستەمەي، مۇلدە بوساڭسىماي، باستان - اياق تەگەۋرىندى تەبىندى ساقتاپ، مالىمەت توپتاۋ تۇجىرىم جاساۋدى كۇشەيتىپ، بۇقارانى كەڭ كولەمدە اتتانىسقا كەلتىرىپ، «توراپتانعان» ارناۋلى شارلاۋ تىزگىندەۋدى كەمەلدەندىرىپ، «ۇشتەن ساقتانۋدى» ءبىر تۇلعالاندىرۋ قۇرىلىسىن جاپپاي ىلگەرىلەتۋ، شەكارا رايوندارداعى ماڭىزدى وڭىرلەردى باسقارۋ مەڭگەرۋدى كۇشەيتىپ، ناق مايداندا ءبىر جاقتىلى ەتۋ قۋاتىن جوعارىلاتۋ، زورلىقتى لاڭكەستىك ارەكەتتەردى مۇمكىندىكتىڭ بارىنشا جورگەگىندە جويىپ، لاڭكەستىككە قارسى تۇرۋ، ورنىقتىلىقتى قورعاۋ شايقاسىندا ءسوزسىز جەڭىسكە جەتۋ كەرەك. «ۇشقارىلىقتى الاستاۋ» قىزمەتىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتىپ، «بەس كىلتتەن» ويداعىداي پايدالانىپ، دۇرىس سەنىم ارقىلى ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ءورىسىن تارىلتۋ، مادەنيەت ارقىلى ىقپال جاساۋ، زاڭمەن جونگە سالۋ، عىلىمدى جالپىلاستىرۋ سىندى «ءتورتتى تەڭ يگەرۋ» جاعىندا كۇش سالىپ، ساقتاۋ مولشەرىن ازايتىپ، ارتۋ مولشەرىن تىزگىندەپ، كادرلار، وقىتۋشىلار، ءدىني قىزمەتكەرلەر قوسىنىنىڭ رولىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، ءدىني ۇشقارى يدەيالاردىڭ تارالۋىن باتىل تەجەۋ كەرەك. زاڭدىلارىن قورعاۋ، زاڭسىزدارىن شەكتەۋ، ۇشقارىلىقتى تەجەۋ، جالبىزبالاپ كىرۋدەن ساقتانۋ، قىلمىستىلارعا سوققى بەرۋگە تاباندى بولىپ، ءدىني ىستەردى زاڭ بويىنشا باسقارىپ، «ەكى ءتۇرلى ءتۇزىم»، «بەس ءتۇرلى مەحانيزمدى» قاتاڭ تياناقتاندىرىپ، ءدىندى سوتسياليستىك قوعاممەن سايكەستىرۋگە بەلسەنە جەبەۋ كەرەك. مەملەكەت بويىنشا ۇلتتار ىنتىماعى العاباسارلىعىنداعى ۇلگىلى وبلىس قۇرۋ جەتىستىكتەرىن بەكەمدەپ جانە جوعارىلاتىپ، ۇلتتار ىنتىماعى العاباسارلىعى تاربيەسىن تەرەڭدەتىپ، «كىرىسپەلى» ۇيرەنۋ، ءوندىرىس، قيمىل جاساۋ، قونىستانۋ جاعدايىن بەلسەنە قالىپتاستىرىپ، ۇلتتاردىڭ ورتاق ۇيرەنۋىن، جۇمىستى ورتاق اقىلداسۋىن، كوڭىل اشۋ قيمىلدارىن بىرلىكتە وتكىزۋىن، بىرگە قونىستانۋىن جەبەۋ كەرەك. نەگىزگى ساتىنىڭ نەگىزىن بەكەمدەپ، «حالىق جاعدايىن ۇعىسۋ، حالىق تۇرمىسىنا تيىمدىلىك جاساۋ، حالىق تىلەگىن توعىستىرۋ» قيمىلىن تىڭعىلىقتى ورىستەتۋ كەرەك. قوعامدىق جونگە سالۋدى زاڭ - تۇزىمدەندىرۋ، قوعامداندىرۋ، ينفورماتسيالاندىرۋدى جەبەپ، بۇقارانىڭ مۇددەسىن اڭىس ەتەتىن مۇددەلىك سايكەستىرۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، ارىز - شاعىم ايتۋ جانە جاراستىرۋ قىزمەتىن جاقسارتىپ، قايشىلىقتاردان ءونىمدى ساقتانۋ جانە شەشۋ. جالپى حالىقتىڭ حاۋىپسىزدىك تانىمى تاربيەسىن كۇشەيتىپ، ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگىندەگى پارتيا مەن ۇكىمەتتىڭ ورتاق جاۋاپكەرلىگىن كۇشەيتىپ، ءبىر ورىندا قوس جاۋاپكەرلىك ارقالاپ، مىندەتىن اتقارماسا جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرىپ، حاۋىپسىزدىك كىناراتتارىن دەركەزىندە قايتالاي تەكسەرىپ جانە جويىپ، ەرەكشە ءىرى حاۋىپسىزدىك وقيعالارىنىڭ تۋىلۋىن باتىل تەجەۋ كەرەك.

2.جاڭالىق اشۋ ارقىلى جەبەۋ ستراتەگياسىن اتقارىپ، كاسىپ سالاسىنا بۇرىلىس جاساۋ جانە ونىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى بارىنشا ىلگەرىلەتۋ كەرەك. «ورنىقتىلىق بارىسىندا ىلگەرىلەۋ، رەفورما جاساۋ، جاڭالىق اشۋ، تۇيىننەن قامال الۋ، ىرىقتىلىقپەن ءدال سۇيەمەلدەۋ» جالپى پرينسىبىنەن جازباي، ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جاڭا قالپىنا ىرىقتىلىقپەن سايكەسىپ، تاسىلگە بۇرىلىس جاساۋ، ولقىلىقتاردى تولىقتاۋ، حاۋىپ - حاتەردەن ساقتانۋ، رەفورمانى مىقتى يگەرۋ سياقتى ماڭىزدى تۇيىندەر مەن قيىن تۇيىندەردى كۇش سالا شەشىپ، قامداۋ جاعىنداعى قۇرىلىمدىق رەفورمانى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىپ، قامداۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسى مەن ونىمدىلىگىن جوعارىلاتىپ، ەكونوميكانىڭ باياندى اقاۋسىز دامۋىن قۇلشىنا ىلگەرىلەتۋ كەرەك.

ەگىن، مال شارۋاشىلىعىن وسىزامانداندىرۋدى جەدەل ىلگەرىلەتۋ كەرەك. «استىققا كەپىلدىك ەتۋ، مال شارۋاشىلىعىن كۇشەيتۋ، جەمىس - جيدەكتى ساپالىلاندىرۋ، ەرەكشە كاسىپتى گۇلدەندىرۋدەن» جازباي، جاسىل ورگانيكالى زالالسىز ەگىن، مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا كۇش سالىپ، وسىزامانعى ەگىن، مال شارۋاشىلىعىنان ۇلگى كورسەتۋ رايونىن قۇرۋ. استىق حاۋىپسىزدىگىنە اكىمشىلىك باسشى جاۋاپتى بولۋ ءتۇزىمىن جاپپاي تياناقتاندىرىپ، استىق ەگىلۋ جەر كولەمىن ورنىقتىرىپ، جوعارى ءتۇسىمدى اتىز قۇرۋدى مىقتى يگەرىپ، بىرلىك ءونىم ساپاسىن ارتتىرىپ، «رايون ىشىندەگى تەپە - تەڭدىكتى ساقتاۋ، قامبادا ارتىق استىق بولۋدى» جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. مال شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىرۋ قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرىپ، جايىلىم مال شارۋاشىلىعىن ورنىقتىرىپ، اۋىل شارۋاشىلىق رايوندارىنداعى مال شارۋاشىلىعىن زورايتىپ، مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ، مال ىندەتىنەن ساقتانۋ جانە كارەنتيندەۋدى باقىلاۋ، جەم - ءشوپ بازاسى قۇرىلىسىن مىقتى يگەرىپ، ءوندىرۋ مەن ساتۋ ءبىر تۇلعالاندىرىلعان شارۋاشىلىق جۇرگىزۋدى ىلگەرىلەتۋ كەرەك. جەمىس ورمان شارۋاشىلىعىن بارىنشا دامىتىپ، ەرەكشە جەمىس ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ ساپاسىن جوعارىلاتۋ مەن ونىمدىلىگىن ارتتىرىپ، ورنىقتى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ. بازار مەن مانەرلەۋ كاسىبىنىڭ قاجەتسىنۋىن توڭىرەكتەپ، مايلى داقىل، قانت، جۇڭگوشا ءشوپ دارىلەرى، حوش ءيىستى وسىمدىك، تۇقىم جەتىلدىرۋ سياقتى ەرەكشە ەگىمشىلىك كاسىبىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك. ولشەمدەندىرۋ ءوندىرىسىن كۇش سالا اتقارىپ، جالپى بارىسىن باقىلاپ - باسقارۋدى كۇشەيتىپ، ايگىلى ماركا ستراتەگياسىن اتقارىپ، جاسىل ورگانيكالى ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ ابزالدىلىعىن ساۋلەلەندىرۋ. كاسىپورىن + سەلبەستىك كووپەراتيۆى + شارۋالاردىڭ مۇددەسىن بىرلەستىرۋ، حاۋىپ - قاتەردى ۇستىنە الۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، كاسىپ سالالاندىرۋ شارۋاشىلىعىن جەدەلدەتۋ. اۋىل شارۋاشىلىعىن كۇشەيتۋ، شارۋالارعا تيىمدىلىك جاساۋ جانە اۋقاتتاندىرۋ ساياساتىن جاپپاي تياناقتاندىرىپ، اۋىل - قىستاق جەرلەرىن كوتەرمەگە الىپ شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ ۇقىعىن تۇراقتاندىرۋ، تىزىمگە الۋ، كۋالىك تاراتۋ جانە اۋىل - قىستاق مال - مۇلىك ۇقىعى ساۋداسىنىڭ سىناق ءتۇيىنى قىزمەتىن ويداعىداي ىستەپ، 5 جىل ىشىندە اۋىل - قىستاق جەرلەرى مەن جايىلىمدى اداقتاپ، اۋىل - قىستاق جەرىن كوتەرمەگە الىپ شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ ۇقىعى قاتىناسىن ورنىقتىرۋ ءارى ۇزاق ۋاقىت وزگەرتپەۋ، جەردىڭ شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ ۇقىعىن اينالىمعا سالۋعا شابىتتاندىرىپ جانە جەتەكتەپ، الۋان ءتۇرلى فورمالار ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ۇيلەسىمدى كولەمدەگى تيجاراتىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك. اۋىل - قىستاق نەگىزدىك قۇرىلعىلار قوسىلىمىنىڭ باياندى مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، كورىكتى ءارى قونىستانۋعا قولايلى اۋىل - قىستاق قۇرىلىسىن اتقارۋ. ەگىنشى، مالشىلاردىڭ اۋلا شارۋاشىلىعى كىرىسىن ورنىقتىرىپ، ساياسات سيپاتىندىق كىرىس ارتتىرۋدى قامتاماسىزداندىرىپ، عىلىم - تەحنيكا ارقىلى كىرىس ارتتىرۋدى كورنەكتىلەندىرىپ، جۇمىس ىستەپ كىرىس ارتتىرۋدى مىقتى يگەرىپ، ءتۇرلى امالدار ارقىلى ەگىنشى، مالشىلاردى بايىتۋ. ساياسات سيپاتىندىق اۋىل شارۋاشىلىعىن قامسىزداندىرۋ قىزمەتىن ويداعىداي ىستەپ، اپاتتان ساقتانۋ، اپات زيانىن ازايتۋ جۇيەسى قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ كەرەك.

جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋدىڭ دامۋىن بۇلجىتپاي ىلگەرىلەتۋ كەرەك. بايلىق ابزالدىلىعىن، باتىسقا قاقپا اشۋدىڭ بازار ابزالدىلىعىن، كاسىپ ساياسات ابزالدىلىعىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋدىڭ كاسىپ جۇيەسىن كەمەلدەندىرۋ كەرەك. توقىماشىلىق، كيىم - كەشەك، اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن مانەرلەۋ، جەڭىل ونەركاسىپ، جاسىل ءتۇستى قۇرىلىس ماتەريالدارى سياقتى ەڭبەك كۇش شوعىرلانعان كاسىپتەردى كۇش سالا دامىتىپ، قالا، اۋىلداردىڭ كاسىپتەندىرۋىن جەبەۋ. مۇناي - حيميا، وسىزامانعى كومىر ەلەكتر، كومىر - حيميا ونەركاسىبى، ءتۇستى مەتال مانەرلەۋ سياقتى كاسىپتەردى عىلمي تۇردە ىلگەرىلەتىپ، كاسىپ جەلىسىن ۇزارتۋ. بيولوگيالىق ءدارى - دارمەك، ەلەكتروندى ينفورماتسيا، جابدىق جاساۋ، جاڭا ەنەرگيا، جاڭا ماتەريال سياقتى ستراتەگيالىق جاڭادان وركەندەگەن كاسىپتەردى جەدەل جەتىلدىرىپ، دامۋ تەبىنىن ارتتىرۋ. تۇلعالىق ەكونوميكانىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋ قيمىلىن ورىستەتىپ، باجىنى جۇيەلىلەندىرىپ، قاراجاتتى اداقتاپ، قوعامدىق قامسىزداندىرۋ قاراجاتى مەن كاسىپورىنداردىڭ قازىنالىق وزىندىك قۇنىن تومەندەتىپ، ەلەكتر باعاسىن رەتتەۋ ساياساتىن تياناقتاندىرىپ، كاسىپورىنداردىڭ اۋىرتپالىعىن بەلسەندى تۇردە جەڭىلدەتۋ. كاسىپ باقشا رايوندارىن زورايتىپ، باقشا رايوندارىنا كىرۋ ولشەمىن جوعارىلاتىپ، ونەركاسىپ باقشا رايوندارىنا قارجى قوسۋ كۇشەمەلىلىگىنىڭ ەڭ تومەنگى ولشەمىن قاتاڭ تياناقتاندىرىپ، باقشا رايوندارىنىڭ دامۋىن جەبەۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرۋ. قۇلجا شىعىس ونەركاسىپ باقشا رايونى مەن توعىزتاراۋ ونەركاسىپ باقشا رايونىنىڭ تومەن ەلەكتر باعاسىنا رەفورما جۇرگىزۋدەن ۇلگى كورسەتۋ رايونى قۇرىلىسىن جەبەۋدە ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزۋ. باۋتا مۇناي - حيميا توبىنىڭ مۇناي مانەرلەۋ نىسانى، يتاي كومىردەن ماي ايىرۋ نىسانى، حۇڭدۋ كيىم - كەشەك 2- مەرزىمدىك نىسانى، سۋشين ەنەرگيا توبىنىڭ كومىردەن گاز ايىرۋ نىسانى سياقتى ءتۇيىندى كاسىپ نىسانى قۇرىلىستارىن جەدەل ىلگەرىلەتىپ، جاڭا ارتۋ تۇيىندەرىن جەدەل قالىپتاستىرۋ. كاسىپورىنداردىڭ تەحنيكالىق وزگەرتۋىن قولداپ جانە وعان جەتەكشىلىك ەتىپ، مەشەۋ ءوندىرىس قۋاتىن كۇشىنەن قالدىرىپ، باسەكەلىك قۋاتى مەن پايدا تابۋ قۋاتىن جوعارىلاتۋ. كاسىپورىنداردىڭ قۇرىلىس زەرتتەۋ ورتالىعى مەن تاجىريبەحانالارىن قولداپ، كاسىپورىنداردىڭ عىلمي زەرتتەۋ قۇرىلىمدارىنىڭ سەلبەستىك تەكشەسىن ورناتىپ، كاسىپورىنداردىڭ جاڭالىق جاراتۋ قۋاتىن جوعارىلاتۋ. «شەكتەلمەگەن وڭىرگە كىرۋىنە رۇقسات ەتۋ» پرينسىبى بويىنشا، بازاردىڭ تۇلعالىق ورنىنا تەڭ مامىلە جاساپ، مەملەكەت مەنشىگىنە جاتپايتىن شارۋاشىلىقتىڭ مەملەكەت يەلىگىندەگى كاسىپورىندار رەفورماسىنا اتسالىسۋىن قولداپ، ارالاسپا مەنشىكتەگى شارۋاشىلىقتى بەلسەنە دامىتىپ، «كۇن، اي، جٷلدىز، مەرۋەرت دارەجەلى» كاسىپورىن جەتىلدىرۋ ينجەنەرياسىن جالعاستى اتقارىپ، ورتا، شاعىن، ۇساق كاسىپورىندارىنىڭ دامۋىن قولداۋ كەرەك.

وسىزامانعى قىزمەت وتەۋ كاسىبىن جەدەل دامىتۋ كەرەك. ساياحات ايگىلى ماركاسىن جاراتۋ قۇرىلىسىن ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىپ، نارات، قاناس، كوكتوعاي سياقتى A5 دارەجەلى كورىنىس رايوندارىنىڭ ساياحاتشى قابىلداۋ قۋاتى مەن قىزمەت وتەۋ قۋاتىن اناعۇرلىم جوعارىلاتۋ. قاراجون مەملەكەتتىك A5 دارەجەلى كورىنىس رايونى ماڭدايشالىعىن اسۋدى جٷزەگە اسىرىپ، شاتى، بارلىق تاۋىن مەملەكەتتىك A5 دارەجەلى كورىنىس رايونى ەتىپ قۇرۋ قىزمەتىن بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ، قۇلجا قالاسى، شاۋەشەك قالاسى، التاي قالاسىنىڭ ساياحاتشى قابىلداۋ - جونەلتۋ قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ، جۇڭگو - قازاقستان قورعاس حالىقارالىق شەكارالىق سەلبەستىك ورتالىعىنىڭ ۆيزاسىز شەكارا اتتاۋ ساياحاتىن بەلسەنە دامىتىپ، باتىس بولەكتەگى ەڭ تاماشا ساياحات ورنىنا اينالدىرۋ كەرەك. ساياحات مەرەكەسىن قۇتتىقتاۋ قيمىلدارىن ويداعىداي ىستەپ، ساياحات ونىمدەرىن جاراتۋدى كۇشەيتۋ. شارۋالار  شاتتىعى كاسىبىن جۇيەلىلەندىرىپ جانە ونىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتىپ، اۋىل - قىستاق ساياحاتىن قولداپ جانە دامىتىپ، شارۋالاردىڭ ساياحات كاسىبىن دامىتۋ ارقىلى كاسىپتەنۋىن جۇزەگە اسىرىپ، كىرىسىن ارتتىرۋ. سەيىل - سەرۋەن ساياحاتى، دەنساۋلىق كۇتىمدەۋ كاسىبى سياقتى جاڭاشا قىزمەت وتەۋ كاسىپتەرىن كۇش سالا دامىتۋ، قالالارداعى زات جەتكىزۋ جانە قالا، اۋىلدارداعى تۇرعىندارعا قولايلى ەت، كوكونىستى تىكە ساتۋ دۇكەنى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، تولايىم، بولشەك ساتۋ كاسىپتەرىنىڭ ءتۇرلى ارنالارمەن تيجارات جۇرگىزۋ تورابىن قالىپتاستىرۋعا جەتەكتەپ، كوپ سالانى تىرەك ەتكەن تۇتىنۋدىڭ ارتۋ جۇلگەسىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. فينانس كاسىبىن ءبىرىنشى تىرەك ەتىپ، فينانس قۇرىلىمدارىنىڭ اۆتونوميالى وبلىسىمىزدا بولىمشە قۇرىلىمدارىن قۇرۋىن بەلسەنە باۋراۋ. ورتا، شاعىن، ۇساق كاسىپورىنداردىڭ كەپىلدىك ەتۋ جۇيەسىن اناعۇرلىم كەمەلدەندىرىپ، قوعامدىق سەنىمدىلىك جۇيەسى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، فينانس قۇرىلىمدارىنىڭ ورتا، شاعىن، ۇساق كاسىپورىنداردىڭ جانە «اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل - قىستاق، شارۋالاردىڭ قارىز اقشا الۋى» قيىن بولۋ ماسەلەسىن شەشۋىن قولداپ، فينانس جاڭا كاسىپ تۇرلەرىن اشۋ كەرەك. قورعاس ەكونوميكالىق اشۋ رايونىنىڭ حالىق اقشاسىمەن ەسەپ جابۋ كاسىبىندە جاڭالىق جاراتۋىن بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، شەكارا اتتاعان حالىق اقشاسىمەن قارجى قوسۋ كاسىپتەرىن ورىستەتۋگە شابىتتاندىرىپ، وتكەل سىرتىنداعى فينانس ۇلگى كورسەتۋ رايونىن قۇرۋ. زاڭسىز قارجى جيناۋدى ءبىرجاقتىلى ەتۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، فينانس حاۋىپ - قاتەرىنەن ساقتانۋ كەرەك.

جاڭاشا قالا - قالاشىقتاندىرۋ اياق الىسىن جەدەلدەتۋ كەرەك. ورتا، كولەم، كاسىپ سىندى ءۇش ءىرى قۇرىلىمدى، جوبا، قۇرىلىس باسقارۋ سىندى ءۇش ءىرى بۋىندى، رەفورما، عىلىم - تەحنيكا، مادەنيەت سىندى ءۇش ءىرى قوزعاۋشى كۇشتى، ءوندىرىس، تۇرمىس، ەكولوگيا سىندى ءۇش ءىرى ورنالاستىرۋدى، ۇكىمەت، قوعام، قالا تۇرعىندارى سىندى ءۇش ءىرى تۇلعانى ءبىرتۇتاس جوسپارلاپ قۇلجا قالاسى، شاۋەشەك قالاسى، التاي قالاسى، كۇيتۇن قالاسىنىڭ ورتالىق قالا يقۋاتىن بارىنشا كەمەلدەندىرىپ، قالانى زاڭمەن جونگە سالىپ، ادامدى ارقاۋ ەتۋ ارقىلى ورتالىق قالانىڭ ورتا ساپاسى مەن حالىق تۇرمىسى ساپاسىن جانە قالانىڭ باسەكەلىك قۋاتىن جوعارىلاتۋ كەرەك. قالا - قالاشىق قۇرىلىسىنا قارجى قوسۋ ارناسىن كەڭەيتىپ، قالا - قالاشىق جولدارى، جىلۋمەن، سۋمەن شوعىرلى قامداۋ، سۋ ىعىستىرۋ، تۇرمىستىق قوقىر - قوقسىقتاردى، لاس سۋدى ءبىرجاقتىلى ەتۋ سياقتى نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىس تەبىنىن ارتتىرۋ. «سۋ ىعىستىرۋى كەمەلدەنگەن قالا قۇرۋ» جانە جەر استى قۇبىرلارىن جان - جاقتىلى باسقارۋ قۇرىلىسى سىناق ءتۇيىنى قىزمەتىن باستاپ، قۇلجا قالاسىنىڭ جەڭىل رەلىستى قۇرىلىس جوسپارىن اتقارۋ، قالا - قالاشىقتاردىڭ الەۋمەتتىك قاتىناسىن الدىمەن دامىتىپ، تازا قالا قۇرۋدى جەدەلدەتىپ، قالا - قالاشىقتاردى جاسىلداندىرۋ، جارىقتاندىرۋ، كورىكتەندىرۋ دارەجەسىن جوعارىلاتىپ، قونىستانۋعا، كاسىپتەنۋگە، ساياحاتتاۋعا قولايلى ەرەكشە قالا - قالاشىق قۇرۋ. كۇنەس، ساۋان، ءدوربىلجىن اۋداندارىن قالا ەتىپ قۇرۋ قىزمەتىن بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ. قورا - جاي بازارلارىنىڭ ورنىقتى اقاۋسىز دامۋىن ساقتاپ، باسىلىپ قالۋ جايىتتەرىن كۇش سالا شەشىپ، قۇرىلىمدى ساپالىلاندىرىپ، حاۋىپ - قاتەردى قاتاڭ تىزگىندەۋ كەرەك.

ينفورماتسيانى كاسىپ سالالاندىرۋدى بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ كەرەك. وپتيكالىق كابەل تورابىن وتباسىلارىنا جەتكىزۋ، ينتەلەگەنتتى قالا قۇرىلىسىن جالعاستى اتقارىپ، G4 سىمسىز تورابىنىڭ جالپىلاسۋىن جەدەلدەتىپ، شارت - جاعدايى جار بەرەتىن اۋىل - قىستاقتارعا وپتيكالىق تالشىق جەتكىزۋدى بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، الەۋمەتتىك وڭىرلەردە سىمسىز وڭىرلىك تورابىن جالپىلاستىرۋ ينجەنەرياسىن اتقارۋ كەرەك. ونەركاسىپتەندىرۋ مەن ينفورماتسيالاندىرۋدىڭ ىشكەرىلەي توعىسۋىن بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، ينفورماتسيالىق تەحنيكانى بازار، جوبالاۋ، وندىرىستىك قىزمەت وتەۋ سياقتى بۋىندارعا جەدەل جالپىلاستىرۋ. ءىرى ساندىق مالىمەت، توراپتىق ەسەپتەۋ سىندى ينفورماتسيالىق تەحنيكالاردى ەلەكتروندى ۇكىمەت ىستەرى، الەۋمەتتىك حاۋىپسىزدىك، دەنساۋلىق ساقتاۋ، ەمدەلۋ سياقتى سالالاردا قولدانىلۋىن ىلگەرىلەتۋ. «عالامتور +» قيمىلىن بەلسەنە ورىستەتىپ، اۋىل - قىستاق ەلەكتروندى ساۋدا، شەكارا اتتاعان ەلەكتروندى ساۋدا، زات تاسىمالداۋ تورابى سياقتى جاڭا كاسىپتەردى كۇش سالا دامىتۋ. قورعاس شەكارا اتتاعان ەلەكتروندى ساۋدا كاسىپ باقشاسى سياقتى بازا قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، مەملەكەتتىڭ «سيفىرلى جىبەك جولى» قۇرىلىسىن بەلسەنە توعىستىرۋ كەرەك.

3.نەگىزدىك قۇرىلعىلاردىڭ وسىزاماندانۋىن بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، دامۋ نەگىزىن بەكەمدەۋ كەرەك. ولقىلىقتاردى كۇش سالا تولىقتاۋ. جالپىلىق قاتىناس تاسىمال جۇيەسىن اناعۇرلىم كەمەلدەندىرىپ، ءدوڭمازار - نارات، كوكتوعاي - ءتۇستى كەرىش جوعارى قارقىندى تاسجولى، مەملەكەت تاسجولىنىڭ 577- لەنياسىنداعى ءدوڭمازار - حانتەڭ 1- دارەجەلى تاسجولى سياقتى مەملەكەت، ولكە تاسجولىندا جاپپاي قۇرىلىس باستاۋ، مەملەكەت تاسجولىنىڭ 219- لەنياسىنداعى التاي - جەمەنەي - قوبىقسارى - الاتاۋ ساعاسى، مەملەكەت تاسجولىنىڭ 577- لەنياسىنداعى حانتەڭ - تەكەس تاسجولى سياقتى ءتۇيىندى تاسجول نىساندارىن جەدەل ىلگەرىلەتۋ، مەملەكەت تاسجولىنىڭ 219 - لەنياسىنداعى چاپچال - موڭعۇلكۇرە تاسجولىنىڭ ۇلكەن قوناقاي تۋنەلىندە اۆتوكولىك قاتىناۋ. 2050 كيلومەتر اۋىل - قىستاق تاسجولىن جاڭادان سالۋ. التاي - بەيتۇن تەمىر جولىندا پويەز قاتىناۋ، التاي - كوكتوعاي - شىعىس جۇڭعار تەمىر جولىندا جاپپاي قۇرىلىس باستاۋ، قارامايلى - شاۋەشەك تەمىر جولىنىڭ 1- مەرزىمدىك ينجەنەرياسىن ورىنداۋ، كۇيتۇن - قۇلجا - قورعاس قالاسىن تۇتاستىراتىن تەمىر جول، التاي - جەمەنەي تەمىر جولىنىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتتەرىن جەدەل ىلگەرىلەتۋ. قۇلجا اۋەجايىن حالىقارالىق اۋەجايعا وزگەرتۋ جانە التاي اۋەجايىن كەڭەيتىپ سالۋ قۇرىلىسىن بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ، قۇلجا - شاۋەشەك - التاي اينالمالى اۋە لەنياسىن كۇش سالا اشىپ، ورتاق پايدالاناتىن اۋەجاي قۇرىلىسىنىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتىن جەدەلدەتۋ. ءىرى تيىپتەگى زات اينالىم كاسىپورىندارىن بەلسەنە ەنگىزىپ، زات اينالىم ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ. جۇڭگو - پاكستان توراپتاسقان ەلەكتر جەتكىزۋ، اۋىستىرۋ پۋنكتى نىسانىنىڭ تياناقتانۋىن بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ. سولتۇستىك جۇڭعار 750 كيلوۆولتتىق، قۇلجادان كۇشارعا دەيىنگى 750 كيلوۆولتتىق ەلەكتر جەتكىزۋ، كەرنەۋ اۋىستىرۋ ينجەنەريا قۇرىلىسىن جەدەل ىلگەرىلەتىپ، 220 كيلوۆولتتىق نەگىزگى توراپ جۇلگەسىن بەكەمدەپ، 110 كيلوۆولتتىق جانە ودان تومەن بولعان ەلەكترمەن قامداۋ تورابىن ساپالىلاندىرىپ، ەلەكتر تورابىن بىرىكتىرۋدى ىلگەرىلەتىپ، اۋىل - قىستاق ەلەكتر تورابىن وزگەرتۋ جانە ونىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى جەبەۋ. اۆتونوميالى رايوننىڭ ءتۇيىندى سۋ يگىلىگى ينجەنەريالارىن ويداعىداي اتقارىپ، تاۋلى رايوندارداعى مەڭگەرىلمەلى سۋ يگىلىگى تورابىن، ءىرى - ورتا تيىپتەگى سۋارمالى رايونداردى جالعاستى سالۋدى تۇلعالاندىرۋ مەن سۋ ۇنەمدەۋ، وزگەرتۋ، تاسقىننان ساقتانۋ جانە شاعىن تيىپتەگى ەگىنجاي سۋ يگىلىگى سياقتى حالىق تۇرمىسىنا قاتىستى سۋ يگىلىگى قۇرىلىستارىن جەدەل ىلگەرىلەتۋ كەرەك.

كاسىپ سالاسىنداعى ساۋداگەر شاقىرۋ مەن ءوندىرىس قۋاتى نىسانى قۇرىلىستارىنىڭ تەبىنىن كۇش سالا ارتتىرۋ كەرەك. «ورتانى قورعاۋدى، ناقتىلى قۋاتتى، ونىمدىلىكتى، جوعارى جاڭا تەحنيكانى ماڭداي الدى ورىنعا قويۋ» پرينسىبى بويىنشا، قارجىسى مول، جەلىسى ۇزىن، ونىمدىلىگى جاقسى، عىلىم - تەحنيكالىق قامتىلىمى جوعارى، كاسىپتەنۋدى كوبىرەك جەبەيتىن نىسانداردى ءتۇيىندى تۇردە ەنگىزۋ. ورتانى قورعاۋ سيپاتىنداعى، حالىق تۇرمىسىنا قاتىستى، «قىسقا مەرزىمدە تەز ءونىم بەرەتىن» نىسان قۇرىلىستارىن ناقتىلى مىقتى يگەرىپ، ابزال كاسىپتەردى زورايتىپ، ەكونوميكالىق تۇلعانى كۇشەيتۋ. كاسىپورىنداردىڭ قارجى قوسۋ تۇلعالىق ورنىنان جازباي، قارجى قوسۋ، قارجى قۇراۋ ءتۇزىلىسى رەفورماسى ورنالاستىرۋلارىن تياناقتاندىرىپ، ۇكىمەت پەن قوعامدىق كاپيتالدىڭ سەلبەستىك (PPP) ۇلگىسىن كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، حالىق باسقارۋىنداعى كاپيتالدىڭ الەۋمەتتىك ىستەر قۇرىلىسىنا اتسالىسۋىنا دەم بەرۋ جانە قولداۋ. قارجى قوسۋ نىسانىنىڭ ونىمدىلىگىن باعالاۋ ءتۇزىمىن ورناتىپ، قارجى قوسۋ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ. ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردى 3-، 4- بازارعا ەنىپ قارجى قۇراۋعا شابىتتاندىرۋ جانە قولداۋ، كاسىپورىنداردىڭ جارناسىن بازارعا سالۋ اياق الىسىن جەدەل ىلگەرىلەتۋ. جاڭالىق اشۋ، كاسىپ جاراتۋ، قارجى قوسۋ، يگىلىك جاراتۋ سىندى 4 ءتۇرلى بىرلەسكەن مەحانيزم ورناتىپ، بۇقارالىق جاڭالىق اشۋ، كوتەرمەگە الۋ، سۇيەمەلدەۋ، دايىندالۋ ءورىسىن كەڭەيتۋگە شابىتتاندىرۋ كەرەك.

4.ەسىكتى اشىق ۇستاۋدان تەڭ يگىلىكتەنۋگە تاباندى بولىپ، «جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ» ماڭىزدى ءتۇيىندى قۇرىلىستارىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك. «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» قۇرىلىسى ورايىن مىقتى يگەرۋ. قورعاس ەكونوميكالىق اشۋ رايونىنىڭ قۇرىلىسىن بارىنشا ىلگەرىلەتۋدە تىڭ قامال الىپ، نەگىزدىك قۇرىلعىلاردى ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، كاسىپ سالاسىنداعى ساۋداگەر شاقىرۋ مەن سىرتقى ساۋدا تەكشەسى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، جاڭا كاسىپتەر مەن تىڭ باسقارۋ فورماسىن اشۋ رايوندارىندا الدىمەن سىناق رەتىندە جولعا قويۋدى قولداپ، اۆتونوميالى رايوننىڭ «بەس ۇلكەن ورتالىعى» قۇرىلىسىنىڭ پارمەندى تىرەگىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. جۇڭگو - قازاقستان قورعاس حالىقارالىق شەكارالىق سەلبەستىك ورتالىعى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، توعىسپالى ساياسات ابزالدىلىعىن ساۋلەلەندىرىپ، ادام، زات، ينفورماتسيا، قارجى اينالىمىنىڭ تەز شوعىرلانۋىن جەبەۋ كەرەك. قورعاس تەمىر جول وتكەلىنىڭ زات وتكىزۋ مولشەرىن جەدەل جوعارىلاتۋ، جەمەنەي، تايكەشكەن وتكەلىن حالىقارالىق ءىرى وتكەل ەتىپ قۇرۋدىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتىن بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ، «قوس باتىس ينجەنەرياسىنىڭ» جوعارى قارقىندى تاسجولىن تۇتاستىرۋعا كۇش سالىپ، حالىقارالىق زات اينالىم كاسىبىن بارىنشا دامىتۋ كەرەك. وتكەلدەردىڭ نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، مەملەكەت بويىنشا قۇرىلىق وتكەلدەرىنىڭ حالىقارالىق ساۋدادا «ءبىر ورىندا جۇمىس ءبىتىرۋ» تۇڭعىش ۇلگى كورسەتۋ ءتۇيىنى قۇرىلىسىن باستاپ، وتكەلدەن وتكەرمەلەۋدى ءبىر تۇلعالاندىرۋ جانە «بىرلەسىپ تەكسەرۋ، ءبىر جولدا وتكىزۋ» جاڭا فورماسىن جولعا قويۋ كەرەك. ليانيۇنگاڭ، شي ان، تيانجين سياقتى مەملەكەتتىڭ پورت رايوندارمەن بولعان سەلبەستىگىن كۇشەيتۋ، تيەۋىش قوراپ ارقىلى باتىسقا زات تاسىمالداۋ ارناۋلى پويەزى، جۇڭگو - قازاقستان تەمىر جولىندا جولاۋشى مەن زاتتى بىرلەسىپ تاسىمالداۋدى بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ. ورتا ازيا، باتىس ازيا مەن ەۆروپا بازارلارىنا ءونىم ەكسپورت ەتۋ، مانەرلەۋ بازاسىن، قىرۋار يمپورت ەتكەن زاتتاردى جەتكىزۋ - جونەلتۋ بازاسىن جانە يمپورت ەتكەن بايلىقتى كادەگە جاراتۋ بازاسىن جەدەل قۇرۋ. اۆتوكولىك، استىق يمپورت ەتۋ كاسىبىن ۇلعايتۋ. قۇلجا قورعامالى باجى زات اينالىمى قۇرىلىسى قىزمەتىن جەدەلدەتۋ، كۇيتۇن قورعامالى باجى زات اينالىمى ورتالىعىن جالپىلىق قورعامالى باجى رايونى ەتىپ قۇرۋدى ىلگەرىلەتۋ، باقتى، جەمەنەي، تايكەشكەن وتكەلدەرىن جالپىلىق قورعامالى باجى رايونى ەتىپ قۇرۋدى بەلسەنە ءوتىنىش ەتۋ. گۋاڭدۇڭ لۇڭحاۋ اۋەجاي زات اينالىمىنىڭ كۇيتۇن تورابى بازا قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ. قۇلجا قالاسى مەن باقتى وتكەلىندەگى شەكارا تۇرعىندارى ساۋدا بازارىنا ۆيزاسىز كىرۋ ساياساتىن قولعا كەلتىرىپ، قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ۆيزاسىز ساياحاتتاۋ، زات ساتىپ الۋ كولەمىن كەڭەيتۋ. «قازاقستان ساۋدا كورمەسى» مەن جۇڭگو - قازاقستان «اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى كورمەسىن» جالعاستى ويداعىداي وتكىزۋ كەرەك.

5.جاسىل باياندى دامۋدان جازباي، ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ كەرەك. «بايلىقتى باياندى اشۋ مەن ەكولوگيالىق ورتانى باياندى قورعاۋدان» جازباي، «ورتانى قورعاۋ زاڭىن» قاتاڭ اتقارىپ، تۇلعالى يقۋاتتى رايونداردىڭ جوباسى مەن ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ جالپى جوباسىن جاپپاي تياناقتاندىرۋ. وبلىسقا توتە قاراستى ورىندار، تارباعاتاي، التاي ايماعى سىندى ايماق، وبلىس بىرلەسىپ مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق وركەنيەتتە ۇلگى كورسەتەتىن رايون قۇرۋ قىزمەتىن جالپى بەتتىك ىلگەرىلەتۋ، ۇستەگى جىلى مەملەكەت دارەجەلى 13 ەكولوگيالى اۋىل - قالاشىق، اۆتونوميالى رايون دارەجەلى 7 ەكولوگيالى اۋدان، اۆتونوميالى رايون دارەجەلى 24 ەكولوگيالى اۋىل - قالاشىق قۇرۋعا كۇش سالۋ. ەنەرگيانىڭ، سۋ بايلىعىنىڭ سارىپ ەتىلۋى، قۇرىلىسقا پايدالاناتىن جەردىڭ جالپى مولشەرى مەن كۇشەمەلىلىگى سىندى ءۇش ءتۇرلى «قوس شەكتەمە» ءتۇزىمىن جولعا قويىپ، ەگىستىك جەردى قورعاۋدىڭ ەڭ قاتاڭ ءتۇزىمىن تياناقتاندىرىپ، «ەكى تارماقتى قاتاڭ ءتارتىپتى» جانە «ءۇشتى بىر ۋاقىتتا جۇرگىزۋ» ءتۇزىمىن قاتاڭ اتقارىپ، جوعارى ءونىمدى، سارىپ ەتىلۋى تومەن، لاستاۋى از بولعان عىلىم - تەحنيكالىق وسىزامانعى ونەركاسىپتى دامىتۋعا دەم بەرۋ. سۋدان پايدالانۋ جالپى مولشەرىن تىزگىندەۋ شەكتەمەسىنە قاتاڭ بويسۇنىپ، زاڭسىز جەر اشۋعا قاتاڭ تيىم سالىپ، سۋ ۇنەمدەيتىن اۋىل شارۋاشىلىقتى دامىتىپ، سۋ باعاسى رەفورماسىن ءتارتىپتى ىلگەرىلەتىپ، سۋ ۇنەمدەيتىن قوعام قۇرۋ كەرەك. ورتانى وڭاۋ تەبىنىن اناعۇرلىم ارتتىرىپ، ءتۇيىندى تۇردە تىزگىندەلەتىن رايونداردىڭ اتموسفەراسىنىڭ لاستانۋىنان بىرلەسىپ ساقتانىپ جانە تىزگىندەپ، اۋىز سۋ قاينارلارىنىڭ ورتاسىن باقىلاپ - باسقارۋدى كۇشەيتىپ، ورتاعا قاتىستى زاڭعا قايشى ارەكەتتەردى قاتاڭ وڭاپ، توسىننان تۋىلاتىن ورتاعا قاتىستى وقيعالاردى شۇعىل ءبىرجاقتىلى ەتۋ قۋاتىن جوعارىلاتىپ، بۇقارانىڭ دەنساۋلىعىنا زيان جەتكىزەتىن ورتا ماسەلەسىن دەركەزىندە شەشۋ. لاس زاتتاردىڭ ىعىستىرىلۋىن قاتاڭ تىزگىندەپ، جىل سوڭىنان بۇرىن، «ون ءتۇرلى شاعىن» كاسىپورىنداردىڭ ءوندىرىس نىسانىن كۇشىنەن قالدىرۋ. ەكولوگيالىق ورتانى قالپىنا كەلتىرۋدى جالعاستى كۇشەيتىپ، تيانشان تاۋى مەن التاي تاۋىنىڭ تابيعي ورمانىن قورعاۋ، ءۇش تەرىستىك 5- مەرىزىمدىك ءتۇيىندى ىقتاسىندى ورمان (تيانشان تاۋىنىڭ سولتۇستىك بوكتەرىندەگى اڭعار)، ىلە وزەنى اڭعارىنداعى ميلليون مۋلىق ەكولوگيالىق ەكونوميكالىق ورمان، قۇلىستاي ساحاراسىنىڭ ەكولوگياسىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە تابيعي جايىلىمداردى قالپىنا كەلتىرۋ سياقتى ءتۇيىندى ەكولوگيالىق ينجەنەريا قۇرىلىستارىن جەدەلدەتىپ، جابايى حايۋاناتتار مەن وسىمدىك بايلىقتارىن قورعاۋ، ورمان زياندى جاندىكتەرىنەن ساقتانۋ جانە ونىڭ تىزگىندەۋ  قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋ. دۇنيە جۇزىلىك جاراتىلىستىق مۇراعاتتىق جەرلەر، جاراتىلىستىق قورىق، ورمان باقشاسى، ءتۇيىندى ساز جەرلەردى قورعاۋ قۇرىلىستارىن كۇشەيتۋ كەرەك.

6.دامۋدان ورتاق يگىلىكتەنۋگە تاباندى بولىپ، حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىزداندىرۋ جانە جاقسارتۋ كەرەك. 7- رەتكى «حالىق تۇرمىسى قۇرىلىسى جىلى» قيمىلىن تىڭعىلىقتى ورىستەتىپ، حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىزداندىرۋعا جۇمسالاتىن قارجى شىعىسىن ادەتتەگى مەجە ەسەپ شىعىسىنىڭ ٪70 نەن جوعارى بولۋعا كەپىلدىك ەتۋ. بەيقۇت ءۇي سالۋ ارقىلى حالىقتى اۋقاتتاندىرۋ ينجەنەرياسىنان 53 مىڭ 35 ءۇي، قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتتى بەيقۇت ءۇي ينجەنەرياسىنان 31 مىڭ 444 ءۇيدى جوعارى ولشەمدە سالۋ، قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتتى تۇرعىن ۇيلەردى ءادىل، تەپە - تەڭ بولىسكە سالۋ. ەگىنشى، مالشىلاردىڭ اۋىز سۋ حاۋىپسىزدىگىن جوعارىلاتۋ ينجەنەرياسىن اناعۇرلىم بەكەمدەۋ، «تابيعي گازدەن حالىققا تيمدىلىك جاساۋ» ينجەنەرياسىن جالعاستى اتقارىپ، بۇقاراعا اناعۇرلىم كوپ يگى ءىس، ناقتى ءىس ىستەۋ كەرەك

بۇكىل وبلىستىڭ كۇشىن جۇمىلدىرىپ، كەدەيىلىكتەن قۇتىلدىرۋدان قامال الۋ شايقاسىندا ءسوزسىز جەڭسكە جەتۋ كەرەك. كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋدان قامال الۋ لۋشيان كارتاسى مەن ۋاقىت كەستەسىن بەلگىلەپ، جان - جاقتىلى، جۇيەلەنگەن جاۋاپكەرلىكتى تياناقتاندىرۋ مەحانيزمىن ورناتىپ، «2017- جىلى اۆتونوميالى وبلىس بويىنشا بارلىق كەدەي اۋدانداردىڭ كەدەيلىك قالپاعىن الىپ تاستاۋ، كەدەي قىستاقتاردى كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋ ولشەمىنە جەتكىزۋ، قازىرگى ولشەم بويىنشا كەدەيلەردى جاپپاي كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋ» نىساناسىن باتىل جۇزەگە اسىرىپ، بىردە - ءبىر وتباسىن، بىردە - ءبىر ادامدى ودان قاعىس قالدىرماۋ كەرەك. كەدەيلەردى ءدال سۇيەمەلدەۋ مەن كەدەيلىكتەن ءدال قۇتىلدىرۋ باعىتىنا تاباندى بولىپ، قاداعالاي تەكسەرۋ، ارحيۆ تۇرعىزۋ، ساياساتتى تۇرلەر بويىنشا اتقارۋ سياقتى قىزمەتتەردى مۇقيات ويداعىداي ىستەپ، كەدەي رايوندار مەن كەدەيلەردىڭ ىسجۇزىندىك جاعدايىنا تىعىز ۇشتاستىرىپ، ناقتىلى احۋالىنا قاراي تياناقتاندىرۋ، ءوندىرىس جانە كاسىپتەنۋگە قاراي ويىستىرۋ، وقۋ - اعارتۋ جاعىنان سۇيەمەلدەۋ، باسقا جەرلەرگە كوشىرىپ ورنالاستىرۋ، ەكولوگيانى قورعاۋ نەگىزىندە كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋ، تومەن كىرىستى وتباسىلارىنىڭ تۇرمىسىن قامتاماسىزداندىرۋ ساياساتىن تياناقتاندىرۋ سىندى «5 ءبىر توپ» ينجەنەرياسىن اتقارىپ، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ وبيەكتىلەرىن، نىسانداردى ورنالاستىرۋ، قارجىدان پايدالانۋ، شارالاردى وتباسىلارىنا دەيىن تياناقتاندىرۋ، كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋدا ونىمدىلىككە قول جەتكىزۋدى ناقتىلى تياناقتاندىرۋعا كەپىلدىك ەتۋ كەرەك. ساياساتقا قانىق بولۋ، مەحانيزمدى كەمەلدەندىرۋ، ورتاق كۇش سالۋ، قازىنا، فينانس، قوعامدىق جاقتان كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ قارجى قوسىلىمىن ارتتىرىپ، كەدەي جان سانىنىڭ كاسىپتەنۋ تەحنيكالىق تاربيەسىن كۇشەيتىپ، كەدەي رايونداردىڭ نەگىزدىك قۇرىلعىلارى، الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ، كاسىپ ارقىلى كاسىپتەندىرۋ، ەكولوگيانى قورعاۋ سياقتى ولقىلىقتاردى جەدەل تولىقتاپ، جۇمىس مەرزىمىن ءتارتىبى بويىنشا ورنالاستىرىپ، جاۋاپكەرلىكتى قاتاڭ تياناقتاندىرىپ، پارمەندى تۇردە ىلگەرىلەتىپ، ۇستەگى جىلى چاپچال، تولى، شىڭگىل اۋداندارىنىڭ كەدەيلىك قالپاعىن الۋعا، 158 كەدەي قىستاقتى كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋ ولشەمىنە جەتكىزۋگە، 110 مىڭ كەدەيدى ورنىقتى كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋعا كەپىلدىك ەتۋ كەرەك.

ءتۇرلى ءادىس - امالدار ارقىلى كاسىپتەنۋدى جەبەۋ كەرەك. «بۇقارالىق يگىلىك جاراتۋ مەن جاڭالىق اشۋدى» كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، كاسىپتىك جاقتان جەتەكتەۋ، يگىلىك جاراتۋدى جەبەۋ، ساياساتتىق جاقتان سۇيەمەلدەۋ، شينجياڭعا كومەك بەرۋدى جەبەۋ، تاربيەلەۋ ورەسىن جوعارىلاتۋ ارقىلى كاسىپتەنۋ كولەمىن ۇزدىكسىز كەڭەيتىپ، كاسىپتەنۋ ساپاسىن جوعارىلاتۋ. كاسىپتەندىرۋ مولشەرى زور ەڭبەك كۇش شوعىرلانعان كاسىپتەردى، وسىزامانعى قىزمەت وتەۋ كاسىبىن، جالپىلىق مەنشىككە جاتپايتىن شارۋاشىلىقتى بارىنشا دامىتىپ، الەۋمەتتىك اۋماقتارداعى ءوندىرىس ورىندارى مەن كاسىپتەنۋگە تاربيەلەۋ بازا قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتىپ، كاسىپورىنداردىڭ جەرگىلىكتى ورىنداردان ەڭبەك كۇش قابىلداۋ قوعامدىق جاۋاپكەرلىگىن كۇشەيتىپ، قالا مەن اۋىلدارداعى تۇرعىنداردى جاقىن ماڭدا، ءوز جەرىندە كاسىپتەندىرۋ كەرەك. ءومىر بويى كاسىپتىك ونەرگە باۋلۋ ءتۇزىمىن ورناتىپ، جۇمىس ىستەۋ مەن ۇيرەنۋ ۇشتاستىرىلعان، مەكتەپ پەن كاسىپورىندار سەلبەسكەن تەحنيك جۇمىسشلاردى تاربيەلەۋ ۇلگىسىن جولعا قويىپ، كاسىپتەنۋشىلەردىڭ كاسىپتەنۋ شەبەرلىگىن جوعارىلاتۋ. ەڭبەك قامتاماسىزداندىرۋ، كاسىپتەنۋگە جانە يگىلىك جاراتۋعا قىزمەت وتەۋ سىندى 3 تەكشەنى ويداعىداي قۇرۋ كەرەك.

حالىق ريزا بولاتىن وقۋ - اعارتۋدى ويداعىداي ىستەۋ كەرەك. وقۋ - اعارتۋدى ماڭداي الدى ورىنعا قويۋدى كورنەكتىلەندىرىپ، «وقۋ - اعارتۋدى زاڭمەن جونگە سالۋ، ساپانى جوعارىلاتۋ جانە ءادىل جەبەۋدى» نەگىزگى جەلى ەتىپ، وقۋ - اعارتۋ جالپى بەتتىك رەفورماسىن تەرەڭدەتىپ، قوسىلىمدى قامتاماسىزداندىرىپ، باسقارۋ ورەسى مەن ساپاسىن جوعارىلاتىپ، ءار دارەجەلى وقۋ - اعارتۋدىڭ ونان ارى دامۋىن جەبەۋ كەرەك. وقۋعا تۇسۋدەن بۇرىنعى وقۋ - اعارتۋدىڭ جالپىلاسۋ كولەمىن كەڭەيتىپ، اۋىل - قالاشىقتارداعى ءتۇيىندى قىستاقتاردا قوس ءتىل بالالار باقشاسىنىڭ جالپى بەتتىك جالپىلاسۋىن كۇش سالا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. وقىتۋى ءالسىز مەكتەپ قۇرىلىسىن شىنايى مىقتى يگەرىپ، بىرلەسىپ مەكتەپ باسقارۋدى جەبەپ، مىندەتتى وقۋ - اعارتۋ ساتىسىنداعى مەكتەپتەردىڭ ولشەمدەندىرۋ قۇرىلىسى مەن مىندەتتى وقۋ - اعارتۋدىڭ بىركەلكى دامۋىن ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتۋ. تولىق ورتا ساتىسىنداعى وقۋ - اعارتۋدى جەدەل دامىتىپ، وتباسىندا قيىنشىلىعى بار تولىق ورتا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ وقۋ قاراجاتىن كەشىرىم ەتۋ. قوس ءتىل وقۋ - اعارتۋىن بەلسەنە ورنىقتى ىلگەرىلەتىپ، جالپىلاستىرۋ سالىستىرماسىن جوعارىلاتۋ. كاسىپتىك وقۋ - اعارتۋدى كۇش سالا دامىتىپ، كاسىپتىك وقۋ - اعارتۋدىڭ جاڭالىق جاراتۋ قۋاتىن جوعارىلاتىپ، ورتا دارەجەلى كاسىپتىك اعارتۋدىڭ وقۋ قاراجاتىن كەشىرىم ەتۋدى بىرتىندەپ جۇزەگە اسىرىپ، وبلىستىق كاسىپتىك وقۋ - اعارتۋ باقشا رايونى قۇرىلىسىن ىسكە قوسۋ. اۋىل - قىستاق وقىتۋشىلارىن قولداۋ ساياساتىن تياناقتاندىرىپ، شينجياڭ ەرەكشەلىگىنە يە «تورتتە جاقسى وقىتۋشىلار» قوسىنىن قۇرۋ كەرەك.

قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرۋ كەرەك. جالپى حالىقتى قامسىزداندىرۋعا قاتىناستىرۋ جوسپارىن اتقارىپ، قامسىزداندىرۋعا تيىستىلەرىن مۇمكىندىكتىڭ بارىنشا قامسىزداندىرۋعا كۇش سالۋ. زەينەتكەرلىك قامسىزداندىرۋىن كوپ تاپسىرعاندار كوپ الۋ شابىتتاندىرۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، نەگىزگى زەينەتكەرلىك قامسىزداندىرۋدى تەڭشەۋ ساياساتىن تياناقتاندىرىپ، جالعاستى قامسىزداندىرۋ سالىستىرماسىن ورنىقتىرۋ. اۋىل - قىستاق جاڭاشا سەلبەسىپ ەمدەلۋدىڭ اينالىمى مەن قامتاماسىزداندىرۋ دەڭگەيىن ونان ارى جوعارىلاتۋ، جان باسىنان جينالاتىن قارجى ولشەمى 510 يۋاننان تومەن بولماۋ، قامسىزداندىرۋعا قاتىناسۋ سالىستىرماسى ٪99 تەن جوعارى بولۋ، كەدەيلەردىڭ قامسىزداندىرۋعا قاتىناسۋ سالىستىرماسى ٪100 بولۋ كەرەك. قالا - قالاشىق تۇرعىنداردىڭ نەگىزگى ەمدەلۋ ءتۇزىمى مەن اۋىل - قىستاق جاڭاشا سەلبەسىپ ەمدەلۋ ءتۇزىمىن بىرلەستىرۋ قىزمەتىن ىلگەرىلەتۋ. ەمدەلۋ قامسىزداندىرۋ قاراجاتىن تاپسىرۋ فورماسىنا رەفورما جاساۋدى جەدەلدەتىپ، اۋدان دارەجەلى شيپاحانالاردىڭ الدىن - الا تاپسىرۋ ءتۇزىمى بويىنشا  اقىسىن تاپسىرىپ  شيپاحانادان شىعاتىن ناۋقاستاردىڭ سانى پرينسىپتىك جاقتان ٪50 تەن تومەن بولماۋ كەرەك. قالا مەن اۋىلدارداعى تۇرعىنداردىڭ سالماقتى اۋىرۋلارىن قامسىزداندىرۋ ءتۇزىمىن جاپپاي اتقارىپ، ساۋدا قامسىزداندىرۋ قۇرىلىمدارىنىڭ ەمدەلۋ قامسىزداندىرۋىنا اتسالىسۋىن شابىتتاندىرىپ، ءتۇرلى ەمدەلۋ قامسىزداندىرۋ تۇزىمدەرىمەن ويداعىداي ۇشتاستىرۋ. قوعامدىق قۇتقارۋ كومەكتەسۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرىپ، تومەن كىرىستى وتباسىلارىنىڭ تۇرمىسىن قامتاماسىزداندىرۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ ينجەنەرياسىن، ەمدەلۋدى تياناقتاندىرۋ ينجەنەرياسىن، شۇعىل قۇتقارۋ، قيىنشىلىعىنان قۇتقارۋ ينجەنەرياسىن، قىس ماۋسىمىنداعى جىلۋمەن قامداۋ ينجەنەرياسىن ويداعىداي ىستەۋ. ايەلدەر مەن ازامات جاسىنا تولماعانداردىڭ زاڭدى ۇقىق - مۇددەسىن قامتاماسىزداندىرىپ، مۇگەدەك ىستەرىنە كوڭىل ءبولۋ جانە قولداۋ كەرەك. قايىر - ساقابات ىستەرىنىڭ دامۋىن جەبەۋ. قارتتاردىڭ زەينەتكەرلىك قىزمەت وتەۋ كاسىبىن كۇش سالا دامىتىپ، «قۋاتىنان ايىرىلعان» قارتتارعا قامقورلىق جاساپ، تۇتاس قوعامدا «قارتتاردى قۇرمەتتەيتىن، قارتتاردى ايالايتىن، قارتتارعا كومەكتەسەتىن، قارتتاردى ارداقتايتىن» قوعامدىق سالت قالىپتاستىرۋ كەرەك. قامقورلىق جاساۋ ورنالاستىرۋ جانە «قوس قورعاۋ» قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋ. جەرىنەن ايىرىلعان ەگىنشى، مالشىلار مەن جەرى قايتارىپ الىنعانداردى ويداعىداي كوشىرىپ ورنالاستىرۋعا كەپىلدىك ەتۋ. زات باعاسى قوسىمشا قاراجاتى ساياساتىن جالعاستى اتقارىپ، باقىلاپ - باسقارۋدى كۇشەيتىپ، زات باعاسىن ورنىقتى مەڭگەرۋ كەرەك.

ەمدەۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ ىستەرىن جەدەل دامىتۋ كەرەك. نەگىزگى ءدارى - دارمەك ءتۇزىمىن اتقارۋ جەتىستىكتەرىن بەكەمدەپ، ۇكىمەت شيپاحاناسى  رەفورماسىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتۋ. ۇستەگى جىلى ٪70 اينالاسىنداعى جەرلەردە دارەجە بويىنشا ەمدەۋ سىناق ءتۇيىنى قىزمەتىن ورىستەتىپ،  اۋىل شيپاحانالارى مەن قىستاق ەمحانالارىنىڭ ٪70 تىن ولشەمدەندىرۋ قۇرىلىسى مىندەتىن ورىنداۋ. ەمدەۋ بايلىقتارىنىڭ نەگىزگى ساتىعا، ەگىن، مال شارۋاشىلىق رايوندارىنا بەيىمدەلۋىن جەبەپ، نەگىزگى ساتىداعى بۇقارانىڭ ناۋقاس كورسەتۋ ەمدەلۋ شارت - جاعدايىن جاقسارتۋ كەرەك. ايدس، تۋبەركۋلەز اۋىرۋى سياقتى سالماقتى جۇقپالى اۋىرۋلار مەن جەرگىلىكتى اۋىرۋلاردى تەكسەرۋ، الدىن الۋ جانە تىزگىندەۋ تەبىنىن ارتتىرۋ. «ەكى  پەرزەنتتى بولۋ» ساياساتى مەن جوسپارلى تۋىت ساياساتىن ويداعىداي ۇشتاستىرىپ، ساياساتتان ارتىق پەرزەنتتى بولۋدى قاتاڭ تىزگىندەپ، جان سانىنىڭ بىركەلكى دامۋىن جەبەۋ. ازىق - تۇلىك، ءدارى - دارمەكتى باقىلاپ - باسقارۋ ءتۇزىلىسى رەفورماسىن تەرەڭدەتىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ ىشپەك - جەمەك، ءدارى - دارمەكتەن پايدالانۋ حاۋىپسىزدىگىن ءونىمدى قامتاماسىزداندىرۋ كەرەك.

وسىزامانعى مادەنيەتتىڭ گۇلدەنىپ - كوركەيۋىن جەبەۋ كەرەك. مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك مادەنيەتكە قىزمەت وتەۋ جۇيەسىنەن ۇلگى كورسەتۋ رايونىن قۇرۋدى مىقتى يگەرىپ، مازمۇنى باي ءارى كورنەكتى ەرەكشەلىككە يە الەۋمەتتىك مادەنيەت ۇلگىسىن جەدەل قالىپتاستىرۋ كەرەك. اۋدان، قالالاردىڭ ءتۇيىندى مادەنيەت، دەنەتاربيە، راديو - كينو - تەلەۆيزيا نەگىزدىك قۇرىلعىلار نىسانى قۇرىلىستارىن جەدەل ىلگەرىلەتىپ، نەگىزگى ساتىنىڭ مادەنيەت بازاسىن ونان ارى كەمەلدەندىرىپ، الەۋمەتتىك مادەنيەتكە قىزمەت وتەۋدىڭ نەگىزگى ساتىعا كەڭەيۋىن جەبەۋ. « قىستاق مادەنيەتىن وركەندەتۋ» ينجەنەرياسىن كۇش سالا اتقارىپ، «ويىن - ساۋىق كونسەرت نومىرلەرىن نەگىزگى ساتىعا جەتكىزۋ»، ءجۇز كۇندىك مادەنيەت الاڭى، اۋىل - قىستاق ءجۇز كۇندىك مادەنيەت، دەنەتاربيە باسەكەسى سياقتى بۇقارانىڭ قۇمارتا تىڭداپ، قىزىعا كورەتىن قيمىلدارىن جالعاستى ويداعىداي ىستەپ، «جالپى حالىقتىق كىتاپ وقۋ» قيمىلىن جالپىلاستىرىپ، اۆتونوميالى وبلىستىڭ 18- كەزەكتى «اقىندار ايتىسى» جينالىسىن ويداعىداي وتكىزىپ، جالپى حالىقتىق دەنە شىنىقتىرۋ قيمىلدارىن بەلسەنە ۇيىمداستىرىپ، جاستار مەن وسپىرىمدەردىڭ فۋتبول جارىسىن جەدەل جالپىلاستىرىپ جانە دامىتىپ، باسەكەلىك دەنە تاربيە دەڭگەيىن كۇش سالا جوعارىلاتۋ. مادەنيەت جاقتاعى اۋىس - كۇيىس جاساۋ قيمىلدارىن ورىستەتىپ، مادەنيەت كاسىپتەرىنىڭ دامۋىن جەدەلدەتىپ، مادەنيەت كاسىپتەرى مەن «بەستەندىرۋ» قۇرىلىسىنىڭ ءوزارا توعىسۋىن جەبەۋ. مادەني مۇرالار مەن بەيزاتتىق مادەني مۇرالاردى قورعاۋدى كۇشەيتۋ كەرەك.

7.سايكەسىپ ىلگەرىلەۋگە تاباندى بولىپ، توعىسپالى دامۋدان ورتاق يگىلىكتەنۋدى جەبەۋ كەرەك. قالا مەن اۋىلداردىڭ ءبىر تۇلعالانىپ دامۋىن كۇش سالا جەبەۋ. ناپوس ءتۇزىمى رەفورماسىن تەرەڭدەتىپ، تۇرعىندار كۋالىگى ءتۇزىمىن جاپپاي اتقارىپ، قالا - قالاشىقتاردا ورنىقتى كاسىپتەنۋ جانە تۇرمىس كەشىرۋ قۋاتى بار اۋىل شاراۋشىلىق جىلجىمالى جان سانى وتباسىلارىن قالا ناپوسىنا كىرۋگە شابىتتاندىرۋ، قالا ناپوسىنا كىرگەن ديقانداردىڭ جەردى كوتەرمەگە بەرۋ ۇقىعىن، قوراجاي پايدالانۋ ۇقىعىن، كوللەكتيۆ مۇددەدەن ۇلەس الۋ ۇقىعىن قورعاپ، جوعارىداعى ۇقىقتارىن زاڭ بويىنشا ءوز ەركىمەن اقىلى وتكەرمەلەۋىن قولداۋ جانە وعان جەتەكشىلىك ەتۋ كەرەك. ونەركاسىپتى اۋىل شارۋاشىلىعىنا قايتارۋ، قالانىڭ اۋىل - قىستاقتى قولداۋىنان جازباي، قالا - قالاشىقتارداعى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋدىڭ اۋىل - قىستاققا كەڭەيۋىن ىلگەرىلەتىپ، نەگىزگى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەيتىن تۇراقتى جان سانىنىڭ جالپىلاسۋىن كۇش سالا جۇزەگە اسىرىپ، قالا مەن اۋىلداردىڭ دامۋىن ءبىر تۇلعالاندىرۋ ءتۇزىلىسى مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، قالا مەن اۋىلداردىڭ نەگىزگى فاكتورلارىن تەپە - تەڭ الماستىرۋ، ۇيلەسىمدى ورنالاستىرۋ جانە نەگىزگى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋدىڭ بىركەلكى بولۋىن جەبەۋ كەرەك. شينجياڭعا كومەك بەرۋ قىزمەتىن مۇقيات ويداعىداي ىستەۋ. كومەككە يە بولعان ورىنداردىڭ تۇلعالىق رولىن جانە كومەك بەرگەن ولكە، قالالاردىڭ شەشۋشى رولىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، ابزالدىلىقتارىن ءوزارا تولىقتاپ، دامۋدان ورتاق يگىلىكتەنۋ كەرەك. حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋدى ءتۇيىن ەتكەن 511 ءتۇرلى شينجياڭعا كومەك بەرۋ نىسانى قۇرىلىستارىن جەدەل ىلگەرىلەتىپ، شينجياڭعا كومەك بەرۋ نىسانىن تەكسەرىپ - بەكىتۋ «ىركىلىسسىز ارنا» ءتۇزىمىن جالعاستى اتقارىپ، شينجياڭعا كومەك بەرۋ نىساندارىنىڭ ءوز ۋاعىندا ىسكە قوسىلۋىن، بۇقارانىڭ يگىلىككە كەنەلۋىن بارىنشا قامتاماسىزداندىرۋ كەرەك. كاسىپ جاقتان شينجياڭعا كومەك بەرۋدى كۇش سالا جەبەپ، كاسىپ باقشا رايوندارىن ورتاق قۇرىپ، ءوزىن سەرپىلتۋ قۋاتىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتۋ. دارىندىلار جاعىنان شينجياڭعا كومەك بەرۋدى ىشكەرىلەي تەرەڭدەتىپ، كادر، وقىتۋشى، شيپاگەر دارىندىلارىن تاربيەلەۋ قىزمەتىن ورىستەتىپ، شينجياڭعا كومەككە كەلگەن كادرلار مەن دارىندىلاردىڭ كومەكتەسۋ جانە جەتەكتەۋ رولىن ساۋلەلەندىرۋ. شينجياڭعا كومەككە كەلگەن كادرلارعا قىزمەت وتەۋدى قامتاماسىزداندىرۋدى بار پەيىلىمەن ويداعىداي ىستەپ، جۇمىس ىستەپ، يگىلىك جاراتۋدىڭ تاماشا ورتاسىن جاراتۋ كەرەك. بيڭتۋان مەن جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ توعىسپالى دامۋىن جەبەۋ. بيڭتۋاننىڭ وبلىسىمىزدا تۇراتىن ديۆيزيالارىنىڭ «بەستەندىرۋ» قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋىن قولداۋ. بيڭتۋان مەن جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى توعىسپالى دامۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، بيڭتۋان مەن جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ ورنىقتىلىقتى قورعاۋ جاۋاپكەرلىگىن ورتاق ارقالاۋ، دامۋدى ورتاق جەبەۋ، قالانى ورتاق قۇرۋ، ەكولوگيالىق ورتانى بىرلىكتە جاراتۋىن جەبەپ، بيڭتۋان مەن جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ كەلەلى جوبالارى ءتارتىپتى ۇشتاستىرىلعان، كاسىپتەرى ءبىرىن - ءبىرى دەمەيتىن، ورتاسىن قورعاۋ وڭىرلەرىن ءبىرتۇتاس جوسپارلايتىن، نەگىزدىك قۇرىلعىلارى ءبىرىن - ءبىرى جەبەيتىن، كادرلار مەن دارىندىلاردىڭ اۋىس- كۇيىس جاسايتىن جاعدايىن قالىپتاستىرۋ، بيڭتۋان 7- ديۆيزياسىنىڭ، 9- ديۆيزياسىنىڭ توراڭعىلى قالاسىن، اقتەرەك قالاسىن قۇرۋىن قولداۋ كەرەك.

8.ۇكىمەتتىڭ وزىندىك قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ كەرەك. «جاڭا قالىپقا ۇيلەسىپ، جاڭا ناتيجەنى ايگىلەۋگە»، «جاڭا يدەيا ورناتىپ، جاڭا كۇيدە بولىپ، قاتار تۇزەۋدى دارىپتەۋ، قاتاڭ تالاپ قويۋ، <ءۇش قابىلەتتى> كۇشەيتۋ، جۇمىسقا شەبەر بولۋعا» تاباندى بولىپ، جاڭا جىلدا سونى لەپ بولۋعا، جاڭا باستاما كوتەرۋگە كەپىلدىك ەتۋ كەرەك.

جاۋاپكەرلىگى بار ۇكىمەت قۇرۋدى ىلگەرىلەتۋ كەرەك. ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ جانە اۆتونوميالى وبلىستىق پارتكومنىڭ شەشىمدەرى مەن ورنالاستىرۋلارىن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، كوزدە ۇستاۋ ءتۇيىنى مەن كۇش سالۋ ءتۇيىنىن ءبىرتۇتاس ورنالاستىرۋدىڭ رەفورما، دامۋ، ورنىقتىلىق قۋاتىن، جاڭا قالىپقا سايكەسۋ، مەڭگەرۋ، جەتەكشىلىك ەتۋ قۋاتىن، بازار شارۋاشىلىعى مەن زاڭمەن جونگە سالۋ فورماسىنان پايدالانۋ ارقىلى دامۋدى ىلگەرىلەتۋ قۋاتىن قۇلشىنا جوعارىلاتۋ كەرەك. ساياسي ءتارتىپ پەن ساياسي ەرەجەگە قاتاڭ بويسۇنىپ، «شوگەلدىكپەن قىزمەت ىستەۋ» جانە «قاجىرلىلىقپەن ناقتىلى قىزمەت ىستەۋ» رۋحىن ساۋلەلەندىرىپ، تىڭعىلىقتى قىزمەت ىستەۋ ارقىلى ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ جانە اۆتونوميالى وبلىستىق پارتكومنىڭ شەشىمدەرى مەن ورنالاستىرۋلارىن بۇلجىتپاي دايەكتى تياناقتاندىرۋعا كەپىلدىك ەتۋ كەرەك. قىزمەت ونىمدىلىگىن باعالاۋدى كۇشەيتىپ، ۇكىمەتتىڭ قۋزاپ - تەكسەرۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، قىزمەت ونىمدىلىگى مەن جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرۋدى جولعا قويىپ، ءتۇرلى قىزمەتتەردىڭ ناقتىلى تياناقتانۋى مەن ونىمدىلىگىن كۇش سالا جەبەۋ كەرەك.

زاڭمەن جونگە سالىناتىن ۇكىمەت قۇرۋدى ىلگەرىلەتۋ كەرەك. «زاڭمەن جونگە سالىناتىن ۇكىمەت قۇرۋدىڭ اتقارۋ پروگرامماسىن (2015- جىلدان 2020- جىلعا دەيىنگى)» باتىل تياناقتاندىرىپ، زاڭ بويىنشا ۇكىمەت فۋنكتسياسىن جاپپاي اتقارىپ، ۇكىمەت قۇرىلىمىن ىقشامداپ، ۇقىقتى تومەنگە بەرۋ، ەركىنە قويا بەرۋ مەن باسقارۋدى ۇشتاستىرۋ، قىزمەت وتەۋدى ساپالىلاندىرۋدى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىپ، جاڭا كەزەكتى ۇكىمەت قۇرىلىم رەفورماسى ارقىلى تاراۋلار فۋنكتسياسىنا رەتتەۋ جۇرگىزۋدىڭ ۇقىق پەن جاۋاپكەرلىك بايلانىسىن ايىرۋ، سايكەستىرۋ جانە جونگە سالۋدى تىڭعىلىقتى ويداعىداي ىستەۋ كەرەك. جان - جاقتىلى زاڭ اتقارۋ ءتۇزىلىسى رەفورماسىنىڭ سىناق ءتۇيىنىن ورىستەتۋ. اكىمشىلىك ىستەردى جاريا ۇستاۋدى زاڭ بويىنشا ىلگەرىلەتىپ، جىل سوڭىنان بۇرىن وبلىس، اۋدان دارەجەلى ۇكىمەت ۇقىقتارى تىزىمدىگىن جاپپاي جاريالاپ، جاۋاپكەرلىك تىزىمدىگى مەن ۇنامسىزدىق تىزىمدىگى ءتۇزىمىن جەدەل جاساۋ. زاڭ بويىنشا اكىمشىلىك جۇرگىزۋ ءتۇزىمى جۇيەسىن كەمەلدەندىرىپ، ۇكىمەتتىڭ زاڭ شىعارۋ ساپاسىن جوعارىلاتىپ، عىلمي، دەموكراتيالى، زاڭ بويىنشا شەشىم جاساۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرۋ كەرەك.

پاك ۇكىمەت قۇرۋدى ىلگەرىلەتۋ كەرەك. «پاك تە تارتىپشەڭ بولۋ ولشەمىن» جانە «ءتارتىپ جازاسى ەرەجەسىن» قاتاڭ اتقارىپ، پارتيا ستيلى پاكتىك قۇرىلىسىنىڭ تۇلعالىق جاۋاپكەرلىگى مەن باقىلاۋ جاۋاپكەرلىگىن جاپپاي تياناقتاندىرىپ، ءىرىپ - شىرگەندەردى جازالاۋ جانە ودان ساقتانۋ جۇيەسى قۇرىلىسىن ۇزدىكسىز كۇشەيتىپ، باستان - اياق جەمقورلىققا باتىل قارسى تۇرۋ كەرەك. «تومەنگى شەكتەن»، «قىزىل شەكتەن» وتۋدەي تارتىپكە، زاڭعا قايشى ارەكەتتەردى، بۇقارانىڭ مۇددەسىنە زيان جەتكىزەتىن ماسەلەلەردى قاتاڭ تەكسەرىپ ءبىر جاقتىلى ەتىپ، «تۇرپايىلىق، بويكۇيەزدىك، بىتىراڭقىلىق، سىلبىرلىق، ءسان - سالتاناتقا بەرىلۋ» سياقتى بۇرىلىس ستيل ماسەلەلەرىن قاتاڭ وڭاۋ كەرەك. اشىق - اشكەرە بولعان الەۋمەتتىك بايلىق ساۋدا تەكشەسىن ورناتىپ، ۇكىمەتتىڭ ساتىپ الۋ، مەردىگەرلىككە شاقىرۋ، مەملەكەت مەنشىگىندەگى كاپيتالدى وتكەرمەلەۋ، بايلىقتى ورنالاستىرۋ سياقتى ارەكەتتەردىڭ جالپى بارىسىن باقىلاپ - باسقارۋدى كۇشەيتۋ كەرەك. «ۇنەمشىلدىكپەن تۇرمىس كەشىرۋ» يدەياسىن بەرىك ورناتىپ، ۇنەمشىلدىكتى دارىپتەپ، سىراپشىلدىققا قارسى تۇرىپ، «زاڭ - ەرەجەلەردى» قاتاڭ اتقارۋ. قازىنالىق ءتارتىپتى قاتاڭداستىرىپ، «ءۇش ءتۇرلى ۇكىمەت قاراجاتىن» جالعاستى ازايتۋ. جەرگىلىكتى ۇكىمەتتەردىڭ شەكتى سومالى زايوم تاراتۋ ساياساتىن قاتاڭ اتقارىپ، سالالار بويىنشا ۇكىمەت قارىزدارىن باسقارۋدى كەمەلدەندىرىپ، قارىز حاۋىپ - قاتەرىن قاتاڭ تىزگىندەۋ كەرەك.

قىزمەت وتەگىش ۇكىمەت قۇرۋدى ىلگەرىلەتۋ كەرەك. بۇقارانىڭ قاجەتسىنۋىن باعدار، بۇقارانىڭ ريزا بولۋىن نىسانا، زاڭ - ەرەجەگە بويسۇنۋدى نەگىزگى پرينسىپ ەتىپ، بۋىنداردى اناعۇرلىم ىقشامداپ، قىزمەت ءتارتىبىن ساپالىلاندىرىپ، ستيلگە بۇرىلىس جاساپ، ونىمدىلىكتى جوعارىلاتىپ، قىزمەت وتەۋدى كۇشەيتىپ، حالىق ءۇشىن قىزمەت وتەۋ جالپى بارىسىنىڭ اشىق - اشكەرە جاريا بولۋىن، قۋزاستىرۋىن، تەكسەرۋىن جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ ينفورماتسيا تەكشەسى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، توراپتا قابىلداۋ، ءبىر جاقتى ەتۋ، اڭىس ەتۋدى كەڭ كولەمدە جالپىلاستىرىپ، تاراۋلار ارا ينفورماتسيالاردان ورتاق يگىلىكتەنۋىن، تەكسەرىپ سالىستىرۋىن، كاسىپتىك سەلبەسۋىن جەبەپ، «بۇقارانىڭ ارلى - بەرى شاپقىلاپ جۇمىس ءبىتىرۋىن» «تاراۋلار سەلبەسىپ جۇمىس بىتىرۋگە» قاراي وزگەرتىپ، بۇقارانىڭ جۇمىس بىتىرۋىندەگى «كەدەرگىلەردى» جويىپ، حالىق ءۇشىن قىزمەت وتەۋدىڭ «ەڭ سوڭعى شەشۋشى كەزەڭىن» ىركىلىسسىزدەندىرۋ كەرەك.

ۋاكىلدەر، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ «13- بەسجىلدىق» دامۋ ۇلى جوسپارى بەلگىلەندى، ءبىزدىڭ ارقالاعان مىندەتىمىز اۋىر، بورىشىمىز داڭىقتى، جاۋاپكەرلىگىمىز توتەنشە زور بولىپ وتىر. ءبىز اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم مەن حالىق ۇكىمەتىنىڭ جانە اۆتونوميالى وبلىستىق پارتكومنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، «كومپىستىك رۋح پەن تۇلپار تەبىنى» ارقىلى يدەيانى ازات ەتىپ، جاڭالىق اشا ناقتى قىزمەت ىستەپ، قايراتتانا العا ۇمتىلىپ، قيىنشىلىقتاردى جەڭىپ، قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىقتى ساقتاۋدىڭ ءتۇرلى قىزمەتتەرىن كۇش سالا ويداعىداي ىستەپ، ىنتىماقتى دا ورنىقتى، حالقى باي، وبلىسى الۋەتتى، ەكولوگياسى كوركەم اۆتونوميالى وبلىس قۇرۋ ءارى «13- بەسجىلدىق جوبانىڭ» العاشقى جىلىنداعى تىڭ جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن  قۇلشىنا كۇرەس جاسايىق

 

«ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداماداعى» اتاۋلارعا تۇسىنىك

1.« ءۇش زاڭسىز ارەكەت»: زاڭسىز ءدىني ارەكەت، زاڭسىز ءدىني كەسكىن، توراپتا زاڭسىز ءدىني وسەك - اياڭ تاراتۋ.

2.«ءۇشتىڭ ءبىر- بىرىنەن ايىرىلا الماۋى»: حانزۋلار از ۇلتتاردان ايىرىلا المايدى، از ۇلتتار حانزۋلاردان ايىرىلا المايدى، از ۇلتتاردا ءبىر- بىرىنەن ايىرىلا المايدى.

3.«5ورتاق تانىم»: 2015 - جىلى ماۋسىمنىڭ 14 - كۇنى، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم وتانشىل ءدىني قايراتكەرلەر اڭگىمە ءماجىلىسىن اشتى، ماجىلىستە ورتالىق ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ شۋجيى جاڭ چۇنشيان جولداس «بەس ورتاق تانىمدى» العا قويدى. اتاپ ايتقاندا، ۇلى وتان جونىندەگى ورتاق تانىم، جۇڭحۋا ۇلتى جونىندەگى ورتاق تانىم، جۇڭحۋا مادەنيەتى جونىندەگى ورتاق تانىم، جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى جونىندەگى ورتاق تانىم، جۇڭگوشا سوتسياليزىم جونىندەگى ورتاق تانىم

4.« ەكى تارماقتى قاتاڭ ءتارتىپ»: ءبىرىنشى تارماق: ورتانى باعالاۋداعى جانە «ءۇشتى ءبىر ۋاقىتتا جۇرگىزۋ» ءتۇزىمىن قاتاڭ اتقارۋ. ەكىنشى تارماق: مەملەكەتتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ كاسىپ سالاسى جونىندەگى ساياساتقا، دامۋ جوباسى مەن كاسىپ سالاسىنىڭ ورنالاسۋىنا، تازا ءوندىرىس تالابىنا، لاس زاتتاردىڭ شىعارىلۋ جالپى مولشەرىن تىزگىندەۋ كورسەتكىش تالابىنا، مەملەكەتتىڭ وزىق تەحنولوگيا تالابىنا ۇيلەسپەيتىن نىسانداردىڭ ىرگە تەبۋىنە قاتاڭ تيىم سالۋ.

5.« ۇلتتار ىنتىماعىن جەتىگە جەتكىزۋ قيمىلى»: ۇلتتار ىنتىماعى العا باسارلىعىندا ۇلگىلى ورىن قۇرۋ قيمىلىن ورگاندارعا، اۋىل (قالاشىق) - قىستاقتارعا، الەۋمەتتىك اۋماقتارعا، مەكتەپتەرگە، كاسىپورىندارعا، اسكەري كازارماعا (ساقشى بولىمشەلەرىنە)، ءدىني قيمىل ورىندارىنا جەتكىزۋ.

6.« ءۇشتى تەڭ يگەرۋ»: دۇرىس سەنىم ارقىلى ءدىني ۇشقارىلىقتاردىڭ ءورىسىن تارىلتۋ، مادەنيەت ارقىلى ىقپال جاساۋ، زاڭمەن جونگە سالۋ.

7.« بەس كىلت»: يدەياداعى ماسەلەنى يدەيالىق تاسىلمەن شەشۋ، مادەنيەتتەگى ماسەلەنى مادەنيەتتىك تاسىلمەن شەشۋ، سالت - ساناداعى ماسەلەگە قۇرمەت ەتۋ پوزيتسياسىندا بولۋ، ءدىن ماسەلەسىنە ءدىننىڭ زاڭدىلىعى بويىنشا قىزمەت ىستەۋ، زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك ماسەلەسىن زاڭمەن جونگە سالۋ جانە قاتاڭ سوققى بەرۋ تاسىلىمەن شەشۋ.

8.«ءۇش كۋالىكتى بىرىكتىرۋ، ءبىر كۋالىكتە ءبىر ءنومىر بولۋ»: كاسىپورىنداردىڭ رەت بويىنشا ءوتىنىش ەتكەن ونەركاسىپ ساۋدا تيجاراتى كۋالىگى، ۇيىمدىق قۇرىلىم شارتتى سيفىر كۋالىگى مەن باجىنى تىزىمدەۋ كۋالىگى سىندى ءۇش كۋالىكتى بىرلەستىرىپ، ءبىر كۋالىك ەتۋ، وسى نەگىزدە «ءبىر ورىندا قابىلداۋ، بىرگە تەكسەرىپ - بەكىتۋ، ينفورماتسيادان ورتاق يگىلىكتەنۋ، ناتيجەسىن ءوزارا تانۋ» ارقىلى، ءبىر تاراۋدا ءبىر تۇتاس قوعامدىق سەنىمدىلىك شارتتى بەلگىسىن قامتىعان تيجارات كۋالىگىن جۇزەگە اسىرۋ.

9.«سۋ ىعىستىرۋ قۇرىلعىلارى كەمەلدەنگەن قالا»: جاڭا داۋىردەگى قالالارداعى جاڭبىرلى سۋ تاسقىندارىن باسقارۋ ۇعىمىنا قاراتىلعان، بۇل قالانىڭ ورتاق وزگەرىسىنە ۇيلەسۋ جانە جاڭبىر سۋىنان تۋىلعان جاراتىلىستىق اپاتتارعا توتەپ بەرۋ جاقتارىنداعى كەمەلدەنگەن سۋ ىعىستىرۋ قۇرىلعىلارىن، ياعني جاڭبىر جاۋعاندا سۋدى ءسىمىرۋ، سۋ ساقتاۋ، سۋ ءسىڭىرۋ، سۋدى تازارتۋ، قاجەت بولعان كەزدە ساقتالعان سۋدان پايدالانۋدى مەڭزەيدى.

10.«قوس باتىس ينجەنەرياسى»: «ەۆروپانىڭ باتىس بولەگىنەن جۇڭگونىڭ باتىس بولەگىنە دەيىنگى» قاتىناس كاريدورى (قىسقارتىلىپ قوس باتىس ينجەنەرياسى دەپ اتالادى). شىعىسى جۇڭگونىڭ ليانيۇنگاڭ پورتىنان باستالىپ، قورعاس وتكەلىنەن قازاقستانعا كىرەدى، باتىسى رەسەيدىڭ 2- ۇلكەن قالاسى سانت - پەتربۋركقا دەيىن بولىپ، ەۆروپا ەلدەرىنىڭ تاس جول تورابىمەن تۇتاسىپ، جالپى ۇزىندىعى 8445 كيلومەتر كەلەدى.

11.«تورتتە جاقسى وقىتۋشىلار»: 2015- جىلى ماۋسىمنىڭ 3- كۇنى، ج ك پ ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ شۋجيى جاڭ چۇنشيان جولداس اۆتونوميالى رايوندىق وقۋ - اعارتۋ قىزمەتى ماجىلىسىندە: «تاريحي جاۋاپكەرشىلىگى بار جاقسى وقىتۋشى، ونەگەلى وقىتۋشى، ءمورال ارقىلى ادام تاربيەلەگەن جاقسى وقىتۋشى، كاسىپتە ىسىلعان جاقسى وقىتۋشى» دەگەندى العا قويدى.

 

 

ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﺣﺎﻟﯩﻖ ﯗﻛﯩﻤﻪﺗﻰ ﻛﻪﯕﺴﻪ ﻣﻪﯕﮕﻪﺭﻣﻪﺳﻰ ﯗﻳﯩﻤﺪﺍﺳﺘﯩﺮﻋﺎﻥ
ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ باسقارادى  [新ICP备05001353号]
ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ ﺗﻪﺣﻨﻴﻜﺎﻟﯩﻖ ﺟﺎﻗﺘﺎﻥ ﺟﻪﺗﻪﻛﺸﯩﻠﯩﻚ ﻩﺗﻪﺩﻯ
E-mail: kazak@xjyl.gov.cn