<%@LANGUAGE="JAVASCRIPT" CODEPAGE="65001"%>
中文 哈文

باس بەت>>اتامۇرا- اسىل قازىنا>>مادەنيەت

ورتا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ماقالا جازۋ قابىليەتىن قايتكەندە ويداعىداي جەتىلدىرۋگە بولادى؟

ىنتىماق داۋلەتباي ۇلى

ماقالا جازۋ ورتا مەكتەپ ادەبيەت وقىتۋىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولەگى ءارى وقۋشىلاردىڭ ۇيرەنگەن بىلىمدەرىنءىس جۇزىندىك امالياتتا ايگىلەۋ بارىسى ەسەپتەلەدى. مۇنان سىرت، وقۋشىلاردىڭ باقىلاۋ، ويلاۋ، قيالداۋ، جازۋ قابىليەتىنىڭ دامۋىنا جول اشىپ، ولاردىڭ جاسامپازدىق قابىليەتىن جەتىلدىرەتىن پىراكتيكالىلىعى اسا كۇشتى بولعان ءوز الدىنا دەربەس سالا. 

ماقالا جازۋ تولىق ورتا ساتىسىنداعى وقۋشىلاردىڭ ادەبيەتتىك ورەسىن ولشەيتىن بىردەن-ءبىر ولشەم، ۇيتكەنى ول وتكەندى قايتالاۋ نەمەسە باسقالاردىڭ شىعارماسىن كوشىرۋ بولماستان، قايتا وزدەرىنىڭ وبىرازدى ويلاۋىنا سۇيەنىپ، كوزقاراستارىن بىلدىرەتىن، وي-يدەيالارىن بەينەلەيتىن،ءتىلدىك  قابىليەتتەرىن ۇشتايتىن، تىڭنان بارلىققا كەلەتىن سونى ادەبي قيمىل.

    قازىر جوعارى مەكتەپ ادەبيەت ەمتيحان سۇراۋىندا دا ماقالا جازۋ تالابنىڭ ۇستايتىن ارا سالماعى نەداۋىر جوعارى، سوندىقتان تالاپ بويىنشا تولىمدى ماقالا جازۋ ولاردىڭ ويداعىداي نومەر الۋىنىڭ دا نەگىزى ەسەپتەلەدى. تومەندە مەن وقۋشىلاردىڭ ماقالا جازۋ قابىليەتىن جوعارلاتۋعا بولعان ويىمدى كوپپەن ورتاقتاستىرماقپىن.

    1. ەڭ اۋەلى وقۋشىلارعا ادەبيەتتىڭ نەگىزدىك بىلىمدەرى مەن جازۋشىلىق ونەرىنىڭ نەگىزدىك بىلىمدەرىن جۇيەلى تۇردە وقىتۋ كەرەك.

    نەگىزدىك بىلىمدەر وقۋشىلارعا ادەبيەتتىڭ جانە جازۋشىلقتىڭ ءتۇرلى ەرەجە-قاعيدالارىن، پىرينسىپ-زاڭدىلىقتارىن، ولشەم-تالاپتارىن ۇيرەتەدى، وقۋشىلار الدىمەن نەگىزدىك بىلىمدەردى تولىق يگەرگەندە عانا ادەبيەت شارۋاشىلىعىمەن عىلىمي تۇردە شۇعىلدانا الادى. قازىر كوپتەگەن وقۋشىلاردا نازاريالىقءبىلىم كەمشىل بولعاندىقتان ماقالا جازۋدا قاتتى قينالادى دا جازعان ماقالالارىءساتتى شىقپايدى، سونىمەن ەڭ سوڭىندا جازۋشىلىقتان سۋىنىپ، باس تارتاتىن بولادى.

    2. وقۋشىلاردى قوعامدىق ومىرگە كوبىرەك ارالاسۋعا مۇمكىندىك جاراتىپ، الەۋمەتتىك ورىندارعا، عىلىمي-مادەني قيمىلدارعا كوبىرەك  قاتىناسترۋ ارقىلى ولاردىڭ رەيال ءومىردى كورۋ، باقىلاۋ، ماتەريال جيناۋىنا مۇمكىندىك جاراتۋىمىز كەرەك.

    ادەبيەتتىڭ بىردەن-ءبىر قاينارى-قوعامدىق ءومىر. وقۋشى قوعامدىق ومىرگە ارالاسپاي، ونىڭ قىرى مەن سىرىنا قانىقپاي، ومىردىڭ اششىسى مەنءتاتتىسىن تاتپاي تۇرىپ، قوعام جونىندە ويلامايدى،  اسەر المايدى. قازىر «ەمتيحانعا توتەپ بەرۋدى›› نىسانا ەتكەندىكتەن، وقۋشىلارعا كىتابي بىلىمدەردى عانا وقىتۋ كوزدە ۇستالىپ، كۇن بويى ەلىكتەۋ سۇراۋلارىن ورىنداتىپ، كلاستان اتتاپ شىعارماي، ولاردىڭ پراكتيكالىقءبىلىم الۋىنا وراي جاراتا الماي وتىر. مۇنداي جاعدايدا وقۋشىلار قوعامدىق بىلىمدەردەن جۇرداي بولىپ، ءومىردى تۇسىنە المايدى دا جاسامپازدىققا بولعان قىزعىندىلىعى اسا تومەن بولادى.

    3. وقۋشىلارعا ۇلتتىق سالت-داستۇردى، ۇلتتىق عۇرىپ-ادەتتەردى، باسقا دا  ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەردى جان-جاقتىلى ۇيرەتۋ  كەرەك.

    قازىر كوپ ساندى بالالار باستاۋىشتان تارتىپ جاتاقتا جاتىپ، مەكتەپتىڭ  ءتارتىپ-ءتۇزىمىن قابىلدايدى، اسىرەسە قوسءتىلى كلاستارى اشىلعاننان بەرى حانزۋ  تىلىنە  بەيىمدەلۋ  اۋقىمى بارعان سايىن كۇشەيىپ، سەميادا، قازاقى ورتادا بولاتىن ۋاقىت تىم از بولعاندىقتان تۇنىق قازاق  تىلىندە سويلەۋ، قازاقى ادەت-عۇرىپتاردى ۇعىنۋ جانە اتقارۋ جاعى جەتەرسىز بولىپ وتىر. ءارقانداي  ۇلتتىڭ ۇرپاعى ءوز انا تىلىندە ماقالا جازادىءارى سول ۇلتتىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىگىن ماقالادا  ايگىلەيدى، قازىر كوپ ساندى وقۋشىلار ۇلتتىق قاعيدالاردى تولىق بىلە بەرمەيدى، ءتىپتى ۇلتتىق اتاۋلاردىڭ ماعىناسىن  دۇرىس تۇسىنبەيدى، ۇلتتىق ادەپ-يبالاردى،ءسوز ارەكەتتەردى، ىم-يشارالاردى دۇرىس قولدانا المايدى. مۇنداي   وقۋشىلاردىڭ  ۇلتتىقءتۇسى قانىق ماقالا جازۋى تىم قيىنداۋ ەكەنى بەسەنەدەن بەلگىلى.

    4. وقۋشىلارعا ادەبيەتتىڭ بەينەلەۋ تاسىلدەرى مەن كوركەمدەۋ امالدارىن جۇيەلى وقىتۋ جانە جاتتىق قولدانۋعا جەتەلەۋءتيىس.

    بەينەلەۋ تاسىلدەرى ماقالانىڭ شىرايىن اشىپ، وزەكتى ويدىڭ ايقىن دا اسەرلى بولۋىنىڭ نەگىزگى قۇرالى. ماقالانىڭ قاجەتىنە قاراي بايانداۋ، بايىمداۋ، تۇسىندىرۋ، سۋرەتتەۋ، ليريكالىق تولعانىس  تاسىلدەرىنىڭ قايسسىن بولسادا تالداپ قولدانۋعا، كوركەمدەۋ امالدارىنىڭ قايءتۇرى بولسادا ءوز لايىعىندا پايدالانۋعا تۇرا كەلەدى. وقۋشىلار جوعارداعى بىلىمدەردى تولىق بىلمەسە، وقيعانى قالاي بايانداۋدى، كەيىپكەردى قالاي سۋرەتتەۋدى، وزىنىڭ كوڭىل-كۇي تولعانىسىن قالايءبىلدىرۋدى بىلمەيدى دە، قالام تەربەۋدە قاباعات قيىندىقتارعا جولىعادى. سوندىقتان وقىتۋشى كۇندەلىكتى وقىتۋ بارىسىندا ساباق مازمۇندارىمەن بىرلەستىرە وتىرىپ ، ولارعا جۇيەلىءبىلىم بەرۋمەن بىرگە امالياتتا قولدانۋ شەبەرلىگىن جەتىلدىرۋگە باسا نازار اۋدارعانى ابزال.

    5. وقۋشىلاردىڭ سويلەۋ قابىليەتىن جوعارلاتىپ، سوزدىك قورىن بايىتۋعاءمان بەرۋ كەرەك.

    قازاق حالقىنىڭ سوزدىك قورى تەلەگەي-تەڭىز. ماقالا جازۋداءبىر سوزدىڭ ورنىن تاۋىپ قولدانۋ ءۇشىنءسوز تەڭىزىن الدە نەشە رەت قوتارۋعا تۋرا كەلەدى، وقۋشىلار ادەتتەگى اۋىز ەكى تىلدە حالقىمىزدىڭ ماقال-ماتەلدەرىن، شەشەندىك سوزدەرىن ايشىعىمەن ايتا الاتىن، سوزگە شەشەن، ويعا شۇلەن بولعاندا عانا ماقالا جازعاندا سوزدەن توسىلىپ قالمايتىن بولادى. بۇل ءۇشىن وقۋلىقتاعى ۇلگى ساباقتاردى تولىق وقىتۋمەن بىرگە، ايگىلى جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارىن كوبىرەك وقۋعا، ۇلتىمىزدىڭ ۇلاعاتتى سوزدەرىن ەستە ساقتاۋعا، كەۋدەسى قازىنا، كوكىرەگى داڭعىل  قارتتاردىڭ  اڭگىمەسىن كوبىرەك تىڭداۋعا باۋلۋىمىز كەرەك، سوندا عانا وقۋشىلاردىڭ قالامى قارىمدى بولادى.

    6. وقۋشىلاردى ماقالا جونىندە كوبىرەك ويلانىپ-تولعانۋعا، جازعان ماقالالارىن بايىپتىلىقپەن وڭدەۋگە، وقىتۋشى ولاردىڭ جازعاندارىن مۇقياتتىلىقپەن وقىپ، سارالاۋى، ماداقتاپ، شابىتتاندىرىپ وتىرۋدى ەستەن شىعارماۋى كەرەك.

    الدىمەن ماقالا جونىندە وي قورتۋ، سوڭىنان مۇقيات وڭدەۋ-ماقالانىڭ ساپاسىن بەلگىلەيتىن ماڭىزدى بۋىن. وقۋشى ەڭ اۋەلى ماقالانى قالاي جازۋ تۋرالى جوبا-جوسپار جاساۋىءتيىس. قازىر كوپ ساندى وقۋشىلار ماقالانىڭ تاقىرىبى، جانىرى، تالابى دەگەندەرگە كوپ باس قاتىرمايدى، تاپسىرماعا بەرىلگەن ماقالانىءبىرءتۇرلى مىندەت رەتىندە قارايدى دا،  تەزىرەك ورىنداپ بولۋدى عانا ويلايدى سونىمەن كەيبىرى مۇعالىمنىڭ وتكەن ساباعىمەن جارىسا وتىرىپ جازىپ بولىپ تاپسىرىپ ۇلگىرەدى، قايتالاي وي جۇگىرتۋگە، وڭدەۋگە مۇرساسى تيمەيدى. مۇنداي جاعدايدا قانداي تولىمدى ماقالا جازىلا قويسىن؟!

    مۇنان سىرت وقىتۋشى وقۋشىلاردىڭ جازعاندارىن مۇقيات وقىپ، ءادىل تۇرعىدا باعالاپ، جاقسى جاقتارىنا القاۋ ايتىپ، جەبەپ وتىرۋ  كەرەك. حالقىمىزدا:«جاقسى سوزگە جان سەمىرەدى» دەگەن اتالى ءسوز بار، ءار وقۋشى ءوز الىنشە قۇلشىنىپ جازادى، جازعاندارى ەسكەرۋسىز قالسا، ولاردىڭ جىگەرى مۇقالىپ، قىزعىندىلىعى تومەندەيدى، توپ ورتادا ماداقتالىپ، از بولسادا ارتىقشىلىعى كورنەكتىلەنىپ وتىرسا، شابىتى شارىقتاپ  وتىرادى.

    قىسقاسى، وقۋشىلاردى كوپ ىزدەنۋگە، كوپ جازۋعا، كوپ جاتتىعۋعا باۋلىپ، تەر توكپەي، جاپالى ەڭبەكتەنبەي تابىسقا جەتۋگە بولمايتىندىعىن ۇعىندىرعاندا عانا ءارى وسىنداي تاماشا داعدى قالىپتاستىرعاندا عانا كوزدەگەن كومبەگە جەتۋگە بولادى.

 

 

 

ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﺣﺎﻟﯩﻖ ﯗﻛﯩﻤﻪﺗﻰ ﻛﻪﯕﺴﻪ ﻣﻪﯕﮕﻪﺭﻣﻪﺳﻰ ﯗﻳﯩﻤﺪﺍﺳﺘﯩﺮﻋﺎﻥ
ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ باسقارادى  [新ICP备05001353号]
ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ ﺗﻪﺣﻨﻴﻜﺎﻟﯩﻖ ﺟﺎﻗﺘﺎﻥ ﺟﻪﺗﻪﻛﺸﯩﻠﯩﻚ ﻩﺗﻪﺩﻯ