<%@LANGUAGE="JAVASCRIPT" CODEPAGE="65001"%>
中文 哈文

باس بەت>>اتامۇرا- اسىل قازىنا>>ۇلتىق سالت-سانا

ناۋرىز جانە وعان قاتىستى سالتتار جونىندە

 ناۋرىز قازاق حالقىنىڭ ءتول مەرەكەسى.اي اتتارىن اتاۋدا جاڭاشا 3–اي ناۋرىز ايى دەلىنىپ،كونە جىل ەسەبى بويىنشا «ءبىردىڭ ايى»دەپ تە اتالادى.بۇل جەردە كوڭىل بولۋگە ءتيىستى ءىس مىناۋ:ناۋرىز ايى كوكتەمنىڭ كەلگەنىنەن دەرەك بەرىپ،«ءبىردىڭ ايى»دەگەن اتاۋ جاناما ماعىنادا ايتىلعان.بۇل بىزدەرگە:«1–ايدىڭ 1–كۇنىن»مەڭزەگەندەي سەزىلەدى.ءبىراق بۇل ءسوز اۋىسپالى ماعىنادا تۇر.ءار جىلى كونەشە ناۋرىز ايىنىڭ 11–كۇنى كونە ەسەپ بويىنشا«1–ناۋرىز»جىل باسى كوكتەم بولادى.ال تۋرا ماعىناسىن قولدانار بولساق،ناعىز 1–ايدىڭ ءبىرى جاڭا جىل ءدال وسى كوكتەم كەلۋىنىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن باستالادى.بۇل ماقالادا مىناداي ماڭىزدى ءتورت تۇيىنگە ارنايى توقتالامىز:

    1. ناۋرىز ۇعىمى

ناۋرىز قازاق حالقىنىڭ تاريحتان تاريحقا،اتادان بالاعا،ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىپ كەلە جاتقان سالت–ءداستۇر مەرەكەسى ءارى قازاق حالقىنىڭ ءتول مەرەكەسى سانالادى.

    ناۋرىز جىل باسى،ياعني ەسكى جىلدىڭ شىعىپ،جاڭا ءبىر كوكتەمنىڭ كەلۋى نەمەسە جاڭا ءبىر جىل كەلگەن كۇن دەگەن ماعىنادا.بۇل ادام،مال بولسىن تولىق ءبىر جاسقا كەلەتىن كۇن.ءبىزدىڭ قازاق حالقى مالعا مال،باسقا باس، جاسقا جاس قوسىلدى دەپ ايتىپ، تىلەۋ تىلەپ جاتادى.ءبىزدىڭ قازاقتىڭ جىل ساناۋ ەسەبى كەڭىستىك پەن ۋاقىتتى تولىق مەڭگەرگەن.وسى ەسەپ بويىنشا ەسەپتەگەندە،جىل تولىق شىعىپ،ءتورت ماۋسىمنىڭ اۋىسۋى،شەكاراسى انىق بەلگىلەنەدى ەكەن.سوندىقتان قازاقتىڭ جىل ساناۋ ەسەبىندە جىل باسى ناۋرىز دەلىنەدى.اتا–بابالارىمىزدىڭ جىل ەسەبى بويىنشا مۇنى كونە جىلدىڭ اقىرلاسىپ،جاڭا جىل باستالعان كۇن دەپ تۇسىنسەك بولادى.جيىپ ايتقاندا،ناۋرىز – ەسكى جىلدىڭ شىعىپ،جاڭا جىلدىڭ كەلۋى دەگەن ماعىنادا.بۇل جەردەگى جاڭا جىلدىڭ كەلۋى كوكتەمنىڭ كەلۋىمەن بايلانىسىپ تۇر دەپ تۇسىنسەك دۇرىس بولادى.

 2. ناۋرىز كوجە

    ناۋرىز ايى بولعان كۇنى ءسوزسىز،ناۋرىز كوجە ىشىلەدى.بۇل ءبىزدىڭ قازاق حالقىمىزدىڭ سوناۋ ىقىلىم زاماننان بەرى جالعاستىرىپ كەلە جاتقان تاريحي تۇرمىستىق سالت–ءداستۇرى،بۇل كوجە بىرەر كۇن ەمەس،ناۋرىز ايى باستالىسىمەن ناۋرىز ايى اياقتاعانعا دەيىن ءار سەميا باس سايىن جاسالادى.ناۋرىز كوجە جاساۋدا قاي كۇندى تالداۋ ءوز ەركى،كوجەگە باۋىر–تۋىس،جاماعات شاقىرىلادى.ءار وتباسى ءوزىنىڭ مۇمكىندىگى جەتىسىنشە ادام شاقىرۋدى بەلگىلەيدى. ءتىپتى،كەيبىر جاعدايلاردا سەميالىق كوجە (تىلەۋ كوجە)رەتىندە جاساپ ىشسە دە بولادى،بۇعان پالەندەي تالاپ قويىلمايدى.بۇل جەردە ەسكەرەر ءبىر ءجايت:ناۋرىز كوجە وسى ناۋرىز ايى بىتكەنشە،ناۋرىز ايىنىڭ ءار تاق كۇندەرىنە ورنالاستىرىلادى،جۇپ كۇندەرگە ناۋرىز كوجە جاسالمايدى،بۇل قازاق حالقىنىڭ ىرىم سالتىندا سولاي دەپ بەلگىلەنگەن.ال ناۋرىز ايى بىتكەن كۇنى كوجە جاساپ ىشپەيدى.ىشكەن كۇننىڭ وزىندە ناۋرىز كوجە ەسەپتەلمەيدى.سوندىقتان ناۋرىز كوجە تەك وسى ناۋرىز ايىندا عانا ىشىلەتىن قاسيەتتى كوجە.قىسقاسى ناۋرىز كوجە كوپ كوجە،تىلەۋ كوجە دەپ تە اتالا بەرەدى.مۇنىڭ ءبارى ءبىر ماعىنانى بىلدىرەدى.

    3. ناۋرىز كوجەنىڭ جاسالۋى

    ناۋرىز كوجە جەتى دامنەن جاسالادى.بۇل جەتى ءدام حالقىمىزدىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىسىنداعى وزدەرى ىستەتىپ جۇرگەن ءدام.ءدام جەتىدەن كەم بولسا بولمايدى،ارتىعى ەشتەڭە ەتپەيدى.(ەسكەرەر ءجايت ارتىق ءدام ەسەپكە جاتپايدى).بۇل جەردە جەتى ءدام كوجەگە ارنايى اكەلىنىپ، اتى اتالىپ قوسىلۋى كەرەك.مۇنى حالقىمىز ءالميساقتان بەرى بۇلجىتپاي ورىنداپ كەلەدى،كوجەگە جەتى ءدام قوسۋ ۇرپاق ساناسىندا كۇنى بۇگىنگە دەيىن مىقتاپ ورناعان، مۇنى بىلمەيتىن قازاق بالاسى جٶق.ناۋرىز كوجەنىڭ كورنەكتى ءبىر ەرەكشەلىگى ناۋرىز جاساۋدا،ءسوزسىز،ناۋرىز جىلىك بولۋى باستى شارت ەتىلەدى.ناۋرىز جىلىك دەگەنىمىز ءىرى قارانىڭ جىلقىنىڭ نەمەسە سيىردىڭ كارى جىلىگى. ناۋرىز جىلىك ەتپەن قوسىپ اسىلادى،ەتتىڭ شارت–جاعدايى دەگەندەي بولماسا دا،ءسوزسىز،ناۋرىز جىلىكتىڭ ءوزى كوجەدە بولۋى باستى شارت.مۇندا،كوجەگە ەت تۋراپ جاساسا دا بولادى،ەت اسسا دا،وسىلاي،تاباق تولى ەت،ىشىندە ناۋرىز جىلىك بولۋى كەرەك.ەگەر ناۋرىز جىلىك بولماي ەت اسىلىپ كوجە جاساسا،وندا بۇل تولىق ناۋرىز بولماعانداي بولىپ ەرسى سەزىلمەيدى،اتا–بابامىزدان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان سالت–ءداستۇر بۇرمالانعان ەسەپتەلەدى.

 ناۋرىز كوجە جاساۋدا،ءسوزسىز،ناۋرىز جىلىك بولۋى باستى ولشەم ەتىلەدى.جيىپ ايتقاندا،ناۋرىز جىلىگى ناۋرىز كوجە ىشۋدە،ناۋرىز تاباعىنىڭ باس سيى.بارلىق مەيمانعا ورتاق سي.مۇنىڭ ورنىن ءارقانداي باسقا تاباق باسا المايدى. سوندىقتان ناۋرىز كوجە جاساعاندا،ناۋرىز جىلىك بار ەت اسىلۋمەن بىرگە، قاسيەتتى جەتى دامنەن تۇرعان كوجە جاسالۋى كەرەك.مىنە،بۇل ناعىز ناۋرىز كوجە جاساۋدىڭ تولىق شارتى.ناۋرىز كوجە ىشۋشىلەرگە الدىمەن ناۋرىز جىلىگى بار تاباق تارتىلىپ كوجە بىرگە قۇيىلادى،تاباقتاعى ەتپەن بىرگە كوجە ىشىلەدى دە،ىشكەن سايىن ءسىڭىپ وتىرادى،كوجە ۇلكەن كەسەگە قۇيىلادى،ءبىر ادام ەكى كەسەدەن كەم ىشپەۋى كەرەك،جول وسىلاي.ەگەر ءبىر ۇيدەن ءبىر ادام كەلىپ، ەندى ءبىرىنىڭ ۋاقىتى بولماي قالسا،كەلە الماعان ادامنىڭ سىباعاسىن كەلگەن ادام ىشەتىن جول دا بار.قىسقاسى ناۋرىز كوجە سيلاسىمدىلىقتىڭ،بەرەكەنىڭ كوجەسى.ىشسەڭ سىڭە بەرەتىن،ەتىن جەسەڭ جەگىڭ كەلە بەرەتىن ەرەكشە سي تاماق.ناۋرىز كوجەنى قاسيەتتى كوجە دەپ ايتۋىمىز دا وسىدان.

    4. ناۋرىز مەرەكەسى

    قوعامنىڭ ۇزدىكسىز الماسۋىنا بايلانىستى ناۋرىز مەرەكەسى سالت–داستۇرلىك مەرەكەدەن قوعامدىق مەرەكەگە قادام تاستادى.ناۋرىز كوجە ىشۋدەن بارىپ،ناۋرىز مەرەكەسى جارىققا شىققان.ناۋرىز مەرەكەسى حالقىمىز تاريحىنداعى ەڭ ۇلكەن مەرەكە.مەرەكە كۇندەرى كوجە ىشىلسە دە،ىشىلمەسە دە بولادى.ءبىراق مۇنداعى ءبىر شارت:ناۋرىز مەرەكەسى ناۋرىز ايىندا وتكىزىلۋى كەرەك.ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ مازمۇنى ناۋرىز كونسەرتى.ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ دامۋىنا ساي، بۇل كۇندەرى اۋىلدان تارتىپ ساتى–ساتى بويىنشا،ورتالىق قالا ۇرىمجىگە دەيىن،ءتىپتى،استانامىز بەيجىڭگە دەيىن كوگىلدىر ەكراندا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارناپ كونسەرت قويىلاتىن بولدى.بۇل جاقسى باستاما،يگى ءىس،قۋانارلىق ءجايت. مۇنى ءبىز ىنتىماقتىلىقتىڭ،جاراسىمدىلىقتىڭ ءتىپتى،ۇلتىمىزدىڭ قۇندىلىعى دەپ كەسىپ ايتۋىمىزعا ابدەن بولادى.ناۋرىز مەرەكەسىن وتكىزۋدەگى ماقسات مىناۋ:بىرىنشىدەن،ءداستۇرلى مادەنيەتىمىزدىڭ وزىق جاقتارىن ءوز مانەرىن بۇزباي ساۋلەلەندىرۋ؛ەكىنشىدەن،باقىتتى زامانعا دەگەن حالقىمىزدىڭ قۋانىشى مەن شاتتىعىن،سونداي–اق،پارتياعا دەگەن حالىقتىڭ شەكسىز مەيىر–شاپاعاتىن جەتكىزۋ،جىرلاۋ بولىپ تابىلادى.سوندىقتان ناۋرىز مەرەكەسىن تومەننەن تارتىپ جوعارىعا دەيىن باسقىش بويىنشا ارناۋلى وتكىزۋ وتە دۇرىس دەپ قارايمىن.حالىقتىڭ مۇنداي يگى ىستەرىن پارتيا مەن ۇكىمەتىمىز دە قولداپ–قۋاتتاپ وتىر.

مۇنى ءبىز پارتيامىزدىڭ دۇرىس ساياساتىنىڭ ابزالدىعى دەپ تۇسىنەمىز.ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ بەرەر پايداسى كوپ.ول حالىقتىڭ رۋحىن سەرپىلتىپ،جان ازىعى بولا الادى.سول ءۇشىن ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ مازمۇنى باي،ماعىناسى تەرەڭ بولۋى كەرەك.ناۋرىز مەرەكەسىن وتكىزگەندە حالىق ونەرپازدارىن تالداپ،حالىق بۇقاراسىنىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن كونسەرت نومىرلەرىن دايىنداۋ ءتيىس.سونىمەن قاتار زاڭعا،ءمورالعا جات تەرىس پيعىلداردى دا سىن تەزىنە الۋ قاجەت.بۇل سول جەردەگى ناۋرىز مەرەكەسى كونسەرتىن ۇيىمداستىرعان ورىنداردىڭ قىزمەت ءونىمى مەن مادەنيەت ساپاسىنا قاتىستى.كونسەرت نومىرلەرىنىڭ كوپ بولۋى مەن ءبىر سارىندىلىعى ساپانى بەلگىلەمەيدى،قايتا،الۋان ءتۇرلى ورامدىلىعى مەن تارتىمدىلىعى جانە قانىق ۇلتتىق بوياۋ العان وبرازى ناۋرىز مەرەكەسى كونسەرتىنىڭ قانداي دەڭگەيدە ەكەندىگىن كورسەتەدى.ناۋرىز كونسەرتىنىڭ ساپاسى جىلدان جىلعا جاقسارۋدا.ءارقانداي ءبىر ۇلتتىڭ تامىرى مادەنيەتپەن قويۋ بايلانىستا بولادى،ءدال وسى نەگىزدەن قاراعاندا،ءبىزدىڭ حالىقتىق مادەنيەتىمىزدىڭ تاريحتان تاريحقا جالعاسىپ،قۇدىرەتتى ومىرشەڭدىك كۇشكە يە بولۋىندا بىرىنشىدەن،كەڭ پەيىلدىلىك، ەكىنشىدەن،سيلاسىمدىلىق،ۇشىنشىدەن، جاراسىمدىلىق سىندى ەرەكشەلىككە يە دەپ ايتا الامىز.مادەنيەتتىڭ ءوزارا توعىسۋى ءداۋىردىڭ تابيعي تالابى.ءبىراق ءبىز وسى مادەنيەتتىڭ ۇلتتىق بوياۋىن،ءنارىن جانە ءوز ەرەكشەلىگىن ساقتاۋىمىز كەرەك ءارى داۋىرمەن بىرگە قادام تاستاپ،جاسىعىن الىپ،وزىعىن قابىلداۋىمىز قاجەت.

    قورىتىپ ايتقاندا،ناۋرىز كوكتەمنىڭ العاشقى كۇنى بولىپ،قازاقشا جاڭا جىل كەلدى دەگەن ماعىنادا.ناۋرىز كوجە ءىشۋ  حالقىمىزدىڭ تۇرمىس سالتىندا كەم بولسا بولمايتىن اسىل قاسيەتى.قازاق حالقى بار جەردە،ءسوزسىز، ناۋرىز كوجە جاساپ ىشىلەدى.بۇل قازاق حالقىنىڭ باسقا تۋىسقان ۇلت حالىقتارىنان بوگەنايى بولەك ەرەكشەلىگى سانالادى.ال ناۋرىز مەرەكەسى تاريحتان تاريحقا جالعاسىپ كەلە جاتقان حالقىمىزدىڭ سالت–ءداستۇر مەرەكەسى.مەيلى ول پارس ءتىلى بولسىن،الدە ول اقىلدى كاريانىڭ نەمەسە ءاز انانىڭ اتى بولسىن ياكي باتىر ءبىر بابا بولسىن،مۇنى تالاسقا سالۋدىڭ تۇك تە قاجەتى جوق،ماقسات قۇندىلىعى مەن ۇرپاق تاربيەلەۋدەگى پايدالى جاعىندا.ناۋرىز قازاق حالقىنىڭ تۇرمىس تىرشىلىگى، تابيعاتى جانە تاريحىمەن بىتە قايناسىپ جاتقان ءتول مەرەكەمىز ەسەپتەلەدى.

كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى

 

 

 

 

ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﺣﺎﻟﯩﻖ ﯗﻛﯩﻤﻪﺗﻰ ﻛﻪﯕﺴﻪ ﻣﻪﯕﮕﻪﺭﻣﻪﺳﻰ ﯗﻳﯩﻤﺪﺍﺳﺘﯩﺮﻋﺎﻥ
ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ باسقارادى  [新ICP备05001353号]
ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ ﺗﻪﺣﻨﻴﻜﺎﻟﯩﻖ ﺟﺎﻗﺘﺎﻥ ﺟﻪﺗﻪﻛﺸﯩﻠﯩﻚ ﻩﺗﻪﺩﻯ