<%@LANGUAGE="JAVASCRIPT" CODEPAGE="65001"%>

وسى توراپتان ىزدەۋ

中文 哈文

باس بەت>>اۋىل شارۋاشىلىعىنا قىزمەت وتەۋ>>حالىق تۇرمىسى

بالا تاربيەسىندەگى باستى تۇلعا − اتا مەن انا

بالانىڭ ءىس-قيمىلىنا قاراپ-اق،ونىڭ قانداي وتباسىندا وسكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.ويتكەنى بالانىڭ ەس بىلگەننەن قالىپتاساتىن ءىس-ارەكەتى « بالاپان ۇيادا نە كورسە،ۇشقاندا سونى ىلەدى»گە سايارى ءسوزسىز.وتباسىنىڭ بالاعا جاساعان ءىس-ارەكەتتەرى قانداي بولسا،بالا بويىندا دا سونداي ءىس-ارەكەتتەر قالىپتاسادى.بۇل تۋراسىندا تاجىريبەلى پەداگوگتار مىناداي وي ايتادى:
    «اتا-انا − بالا تاربيەسىندەگى باستى تۇلعا.سوندىقتان اكە دە، شەشە دە بالالارىنىڭ جان دۇنيەسىنە
ءۇڭىلىپ،مىنەز-قۇلقىنداعى ەرەكشەلىكتەردى جەتە بىلگەنى ءجون».بالالارمەن اڭگىمەلەسكەندە ولاردىڭ پىكىرىمەن دە ساناسىپ وتىرعان ورىندى.ءوز بالاسىمەن اشىق سويلەسە الماي،سىرلاسا بىلمەيتىن اتا-انالار «ەكەۋىمىز دە جۇمىستامىز،كەشكىسىن ءۇي شارۋاسىنان قول تيمەيدى،بالامەن سويلەسۋگە ۋاقىت جوق»دەگەندى ايتادى.بۇل دۇرىس ەمەس.بالامەن سويلەسۋگە ءتىپتى ارنايى ۋاقىت ءبولۋدىڭ قاجەتى جوق.اكە مەن شەشە ۇل-قىزدارمەن ءۇي شارۋاسىندا ءجۇرىپ-اق اڭگىمەلەسىپ،وي بولىسۋگە نەگە بولماسقا.جانۇياداعى جاڭجال، ۇلكەندەردىڭ اۋزىنا كەلگەن سوزدەردى ايتۋى،بالانىڭ كوزىنشە باسقا بىرەۋدى سوگۋى،بىرەۋدىڭ سىرتىنان وسەك ايتۋى بالاعا تەرىس اسەر ەتەدى.بالا الدىندا اكە-شەشەنىڭ،ءۇي ءىشىنىڭ،ۇلكەندەردىڭ ادەپتىلىك تانىتقانى ءجون.مىسالى،اراق پەن تەمەكىنىڭ تولىپ جاتقان زيانىن بىلە تۇرا،بالالاردىڭ كوزىنشە اراق ءىشىپ،ءۇستى-ۇستىنە تەمەكى تارتقاندار بار.«كورىنگەن تاۋدىڭ الىستىعى جوق»دەيدى،ەرتەڭ-اق ۇل ءوسىپ ەرجەتەدى،قىز ءوسىپ بويجەتەدى.سوندا اراق پەن تەمەكىنىڭ زيانىن قالاي ۇقتىرامىز.
    نەگىزىنەن جانۇيانىڭ شىرقى بۇزىلعان،اتا -اناسى ماسكۇنەمدىككە سالىنعان نەمەسە ازعىنداعان ورتادا بالا،جاس
ءوسپىرىم قاشانعى جيرەنىشتى كورىنىسكە، ونداعى ايقاي-شۋ مەن داۋ-جاڭجالعا،ۇرىس-كەرىسكە شىداپ جۇرە بەرمەك.باسقا ءومىردى اڭسايدى نەمەسە تەرىس تاربيەگە تەز بوي الدىرىپ ۇلگىرەدى، ەگەر وسى تەرىس جولعا مۇلدە بەت بۇرىپ كەتسە،وندا بايتەرەكتىڭ ءبىر بۇتاعى قيسىق ءوستى دەي بەرىڭىز.باقىتسىز قىز،بۇزاقى ۇل وسىدان شىعادى.سوندا نەگىزگى كىنانى كىمنەن ىزدەيمىز؟!
تومەندە
ءبىر-بىرىنە مۇلدەم ۇقسامايتىن ءۇش تۇرگە جاتاتىن اتا-انالار كورسەتىلىپ ءارى ولاردىڭ ءار قيلى ارەكەتتەرى ناتيجەسىندە بالانىڭ قانداي بولىپ وسەتىندىگى بەرىلگەن.
1.قورعاۋشى وتباسىنىڭ
ءىس-ارەكەتى.ەگەر ءسىزدىڭ ءىس-قيمىلىڭىز تومەندەگىدەي بولسا، وندا قورعاۋشى وتباسىعا ءتان.بالانىڭ استى-ۇستىنە ءتۇسىپ بايەك بوپ، بارىنشا اينالىپ-تولعانۋ نەمەسە تىم وبەكشىل بولۋ:
− ويباي-اۋ، جارىعىم-اۋ. قۇدايدان سۇراپ العان قۇلىنىم عوي مەنىڭ، سەنى جىلاتقاننىڭ كوزى شىقسىن!
− قارنىڭ اشىپ قالماسىنشى، جانىم! ۇرتى تومپاڭداپ جۇرگەنى قۋانىش ەمەس پە بۇنىڭ؟!
− قاراشى، تاماقتى تاعى دا تاۋىسپاپتى. مەنىڭ بالامنىڭ اۋزى اسپانداي، كانە، كانە، مىنالاردى دا جەي عوي.

− اينالايىن - اي، اۋىرا كورمەسىنشى. تۇشكىرسە دە شيپاگەرگە قاراتىپ تۇرعانعا نە جەتسىن!

− كوزىڭنەن تاسا قىلماشى قۇلىنىمدى، بىردەڭەگە ۇشىراپ قالار.

− ويناسا دا
ءوزىڭ قاسىندا جۇرسەيشى؟! بالالار ۇرىپ كەتە مە، شالىنىپ قۇلاپ قالا ما، كىم بىلسىن؟!

ءتۇن ورتاسىندا بالمۇزداق جەگىم كەلدى دەي مە؟ سول دا ءسوز بولىپ پا، ءتايىرى؟ اشىق دۇكەن ءالى دە بار شىعار؟!

− جولىڭا قۇربان بوپ كەتەيىن، كيىمىن
ءوزىڭ - اق كيىندىرە سالشى! تەگى، تاماعىن دا ءوزى جەي المايتىن شىعار، سەن جەگىز!..

− كۇنىم سول، مەنىڭ جانىم دا، بارىم دا سەنسىڭ، اينالايىن!

وندا بالاڭىز مىناداي بولىپ وسەدى:

ءوزىمشىل؛

ارتىنان بىرەۋدىڭ ىلعي دا جۇگىرىپ جۇرگەنىن قالامايتىن؛

ءۇي ىشىندە دە، سىرتتا دا جۇمىسقا قىرسىز؛

قورعاۋشىسى بولماسا
ءوزىن جالعىز سەزىنەتىن؛

ءومىر بەينەتىنەن قاشاتىن؛

وزىنە سەنىمسىز؛

ءتارتىپسىز، تيىسكىش؛

تاۋەلدىلىكتەن ارىلا الماعان؛

قاتە ىستەرگە باسقالار جاۋاپتى دەپ بىلەتىن؛

كوزگە ونشا تۇسە بەرمەيتىن؛

بىرەۋ كورسەتكەن جولمەن عانا جۇرەتىن، ياعني باسقا بىرەۋدىڭ باسقارۋىمەن جۇمىس ىستەيتىن؛

ءوز بالالارىن تاربيەلەۋگە دارمەنسىز؛

2. قىسىم كورسەتۋشى وتباسى
ءىس - ارەكەتى. ەگەر ءسىزدىڭ ءىس - قيمىلىڭىز تومەندەگىشە بولسا، وندا قىسىم كورسەتۋشى وتباسىعا ءتان. بالانىڭ وي - پىكىرى مەن سەزىمدەرىنە ءمان بەرمەۋ:

− تىڭداما بالانىڭ ايتقانىن! مىناۋ
ءجوندى، مىناۋ ءجونسىز دەپ قاراپ جاتپا!

− ەشقاشان ايتقانىن ىستەۋشى بولما!

− بەتىن قايتارىپ ۇرسىپ تاستا! وتە قاتال بول!

− سەنەن قورقاتىن بولسىن!

− ەسىرتپە، جازاسىن بەرىپ، كوكەسىن تانىت ابدەن! كورسىن سەنىڭ كۇشىڭدى!

− نە ىستەسە دە ىلعي
ءوزىڭ ارالاسىپ وتىرماساڭ، ول ءبارىبىر وزدىگىنەن ەشتەڭە ىستەي المايدى.

− وسى نەمەنىڭ، تەگى، بىردە -
ءبىر وڭدى قىلىعىن كورمەپپىن! جانىنا باتىرىپ تۇرىپ سىنا!

− ەلدىڭ الدىندا قاتتى ۇيالتىپ، كەلەكە قىلساڭ، ىستەگەن قىلىعىنان ساباق الىپ، ەكىنشى ۇمىتپايتىن بولادى!...

وندا وزىڭىزگە قارسى شىعۋىمەن قاتار تومەندەگىدەي:

اشۋلانعىش؛

جانى اشىمايتىن؛

وزىنەن السىزدەرگە الىمجەتتىك جاساعىش؛

ءوز كىناسىن مويىندامايتىن؛

بەت قاراتپايتىن؛

ءتىل المايتىن، قىرسىق بولادى.

نە بولماسا تومەندەگىدەي تۇيىق بولىپ وسەدى:

تەز جىلاعىش؛

سەزىمتالدىق كۇيزەلىسكە بەيىم؛

ىشتەن تىنعىش؛

مومىن؛

وزىنە سەنىمسىز؛

وزگەلەردى قۋانتۋ
ءۇشىن ءومىر سۇرەتىن، ءوزىن ەش ەسەپكە المايتىن؛

ويىن ايتۋعا باتپايتىن؛

ۇيالشاق
ءارى جالىققىش.

3. دەموكراتياشىل وتباسىنىڭ
ءىس - ارەكەتى. ەگەر ءسىزدىڭ ءىس - قيمىلىڭىز تومەندەگىشە بولسا، وندا دەموكراتياشىل وتباسىعا ءتان. بالانىڭ دا وي - پىكىرىنە ءمان بەرۋ، سەزىمدەرىمەن ساناسۋ.

− نە ىستەسە دە، از دا بولسا ەڭبەكتەنگەندىگىن، تىرىسقاندىعىن ايتىپ، ونى قولدا! وعان سەنىم ارتاتىندىعىڭدى
ءبىلدىر!

− قانداي دا
ءبىر جاعداي بوپ قالعاندا، بالانىڭ نە ايتقانىن بۇكىل جان - تانىڭمەن، بار جۇرەگىڭمەن تىڭدا!

− قيسىندى نارسە سۇراسا، بالانىڭ مەسەلدەسىن قايتارما!

− «بالا، بالانىڭ
ءىسى شالا» دەگەن، بالانىڭ قاتەلىك جاساي ءجۇرىپ ەسەيەتىندىگىن ۇمىتپا. بالانى قاتەلىكتەرىمەن قوسا جاقسى كور.

− بالانى ەركىن ويلاپ، ەركىن سويلەۋگە داعدىلاندىر. سەنەن باسقاشا ويلاۋى مۇمكىن ەكەندىگىن دە ەستەن شىعارما.
ءتىپتى، سەنەن وزگەشە ويلاعان كۇننىڭ وزىندە ونىڭ وي - پىكىرىنە قۇرمەتپەن قاراي ءبىل.

وندا سىزدىڭ بالاڭىز:

كوپشىلىكپەن
ءتىل تابىسا الاتىن؛

ورتاق ىسكە
ءازىر؛

ءوزىن تۇسىنەتىن؛

دوستارىمەن تاتۋ؛

سەزىمتالدىعى بايسالدى؛

ءتىل تابىسقىش؛

باقىتتى؛

وزىنە سەنىمى مول بولىپ وسەدى.

دايىنداعان: سەرىك تۇرسىنالى ۇلى

 

 

ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﺣﺎﻟﯩﻖ ﯗﻛﯩﻤﻪﺗﻰ ﻛﻪﯕﺴﻪ ﻣﻪﯕﮕﻪﺭﻣﻪﺳﻰ ﯗﻳﯩﻤﺪﺍﺳﺘﯩﺮﻋﺎﻥ
ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ باسقارادى  [新ICP备05001353号]
ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ ﺗﻪﺣﻨﻴﻜﺎﻟﯩﻖ ﺟﺎﻗﺘﺎﻥ ﺟﻪﺗﻪﻛﺸﯩﻠﯩﻚ ﻩﺗﻪﺩﻯ
E-mail: kazak@xjyl.gov.cn