<%@LANGUAGE="JAVASCRIPT" CODEPAGE="65001"%>

وسى توراپتان ىزدەۋ

中文 哈文

باس بەت>>اتامۇرا- اسىل قازىنا>>تاريحي تۇلعالار

وسىزاماندانۋ - حالىق بۇقاراسىنىڭ مادەنيەتتىك ساناسىنا مۇقتاج

مۇقامەتجان وسپان ۇلى

پارتيا 17-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ 6-جالپى ءماجىلىسى سوتسياليستىك مادەنيەت قۇرىلىسى ماسەلەسىن ماڭىزدى تالقى تاقىرىبىنا ەنگىزىپ، وسى زامانعى مادەنيەت ارقىلى جەتەكشىلىك ەتۋدى العا قويدى.

ولاي بولسا مادەنيەت دەگەنىمىز نە؟ مادەنيەت دەگەنىمىز -ادامزات قوعامىنىڭ تاريحي دامۋى بارىسىندا قالىپتاسقان زاتتىق بايلىعى مەن رۋحاني بايلىعىنىڭ قوسىندىسى. مەملەكەت پەن ۇلتتىڭ جان تامىرى، جان جۇيەسى جانە باعالى قاسيەتى. ەلدى قۇدىرەتتەندىرەتىن، ۇلتتى كوركەيتەتىن قوزعاۋشى كۇش، جۇرت كوڭىلىن توعىستىراتىن دانەكەر، قوعامنىڭ العا باسۋىنا دەم بەرەتىن ماڭىزدى ءتاسىل جانە قوعامدىق ءتۇزىمنىڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ارقاۋى، ول اينالىپ كەلىپ قوعامدىق رۋحتان بەينەلەنەدى.«رۋح-اقىل-ويدىڭ كومەسكى قۋاتى.ءار ادامدا اقىل ءار ءتۇرلى بولادى. اقىلدىڭ قۋاتى كۇشتى بولسا، ادامنىڭ رۋحى دا كۇشتى بولادى» دەيدى گەگەل. سول ءۇشىن ماۋ زىدۇڭ جولداس سوناۋ توڭكەرىستىك ءداۋىردىڭ وزىندە-اق، جۇڭحۋا ۇلتتارىنىڭ جاڭا مادەنيەتىن ورناتۋدى پارتيامىزدىڭ كۇرەس نىساناسى ەتىپ: «ءارقانداي قوعام مادەنيەتسىز قۇرىلمايدى» دەگەن ەدى. جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان كەيىن دە، ءتورتتى وسى زامانداندىرۋ مازمۇنىنا «عىلمي مادەنيەتتى وسى زامانداندىرۋ» دەگەن تارماقتى ارنايى قوسىپ، سول ارقىلى مادەنيەت قۇرىلىسىن ناقتى نىسانعا اينالدىرۋدى دارىپتەگەن. ال، دىڭ شياۋپيڭ جولداس رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋ تاريحي بارىسى باستالعان تۇستا: «بىزدە ماڭىزدى ءبىر وي جەلىسى بار، ول سوتسياليستىك مادەنيەتتىڭ عىلمي ورەسى جونىندەگى وي جەلىسى. ونىڭ دامۋى كاپيتاليزمدىكىنىڭ دامۋىنان دا تەز بولۋى ءتيىس. سوندا عانا مۇنى سوتسياليزم دەپ اتاۋعا بولادى» دەپ سوتسياليستىك رۋحاني وركەنيەت قۇرىلىسىن كۇشەيتۋدى باستان-اياق دارىپتەگەن-دى. رەفورمانىڭ كۇن سايىن تەرەڭدەۋىنە بايلانىستى جياڭ زىمين جولداس: «كۇش شوعىرلانىپ، شارۋاشىلىق شالقىپ، رەفورما تەرەڭدەگەن سايىن مادەنيەتتىڭ قۇدىرەتتى رۋحاني كۇشى سولعۇرلىم قاجەت بولادى» دەگەن ەدى. ول مادەنيەت پەن شارۋاشىلىقتىڭ جانە ساياسيدىڭ تەرەڭدەي توعىسا دامۋ اۋقىمىنا نەگىزدەلىپ: مادەنيەت دەگەنىمىز مەملەكەت جالپى قۋاتىنىڭ ماڭىزدى بوگەنايى، ونىڭ حالىقارالىق باسەكەدەگى ورنى مەن رولى بارعان سايىن كورنەكتىلەنىپ بارادى،-دەدى.جاڭا عاسىرمەن جاڭا كەزەڭگە قادام باسقاننان كەيىن دە مادەنيەت قۇرىلىسى جۇڭگوشا سوتساليزم ىستەرىنىڭ، جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام قۇرۋدىڭ ماڭىزدى مازمۇنىنا اينالدى.حۋ جيناۋ جولداس مەملەكەت مادەنيەتىنىڭ جۇمساق بولشەك قۋاتىن كۇشەيتۋدى دامۋ ستراتەگياسىنىڭ نەگىزى ەتتى، ت.ب.وسىنىڭ ءبارى مادەنيەت قۇرىلىسىنىڭ ورنى مەن رولىنىڭ  باستان-اياق پارتيا مەن حالىق ىستەرىنىڭ دامۋ ستراتەگياسىنىڭ بيىك بەلەسىنە كوتەرىلە دارىپتەلگەندىگىن، سونداي - اق، جاڭا تۇجىرىم، جاڭا تۇرعى، جاڭا تانىمعا قول جەتكىزگەندىگىن تولىق راستادى.

ولاي بولسا،مادەنيەتتىڭ قانداي بەتالىسىندا تاباندى بولىپ، مادەنيەتتى قالاي گۇلدەندىرەمىز؟ بۇل ءبىر ساياسي پارتيانىڭ يدەيالىق جاقتاعى، رۋحاني جاقتاعى العا باسۋ بەتالىسىن بەلگىلەيدى. پارتيامىز وتكەن كەزدەردە جاڭا مادەنيەتتى گۇلدەندىرۋدى، ياعني جاڭا دەموكراتيالىق مادەنيەتتى گۇلدەندىرۋدى تىلگە تيەك ەتكەن-دى. ال، قازىر وزىق مادەنيەتتى گۇلدەندىرۋدى، ياعني جۇڭگوشا ەرەكشەلىككە يە سوتسياليستىك مادەنيەتتى، وزىق مادەنيەتتىڭ العا باسۋ بەتالىسىنا وسى زامان مادەنيەتى ارقىلى جەتەكشىلىك ەتۋدە تاباندى بولۋدى دارىپتەپ وتىر.سونداي-اق ونىڭ ۇلتتىق، عىلمي، بۇقارالىق سيپاتى سىندى ءۇش سيپاتىن، وسىزاماندانۋعا، دۇنيەگە ، بولاشاققا بەتالۋ سىندى ءۇش بەتالىسىن، وتانشىلدىق، كوللەكتيۆشىلدىك، سوتسياليستىك رۋحقا يە بولۋ سىندى ءۇش رۋحىن ايقىن اتاپ كورسەتتى. پارتيانىڭ16-قۇرىلتايىنان كەيىن، مادەنيەت قۇرىلىسىنىڭ جاۋھارىن سوتسياليزمنىڭ وزەكتى قۇن جۇيەسى بويىنشا جيناقتاۋ، ياعني، ماركسيزمنىڭ جەتەكشى ورنىندا تاباندى بولۋ، جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ ورتاق مۇراتىندا بەرىك بولۋ.وتانشىلدىقتى وزەك ەتكەن ۇلتتىق رۋحتى، رەفورما مەن جاڭالىق جاراتۋدى وزەك ەتكەن ءداۋىر رۋحىن ساۋلەلەندىرۋ، سوتسياليستىك داڭق-نامىس كوزقاراسىن ورناتۋ دارىپتەلدى.وسى مازمۇنداردىڭ بارلىعى مادەنيەتتىڭ دامۋ سيپاتى مەن بەتالىسىن بەلگىلەيدى، سونداي-اق، ول مادەنيەت قۇرىلىسىمىزدىڭ باستان-اياق دۇرىس بەتالىستى بويلاپ العا باسۋىنداعى ءتۇبىرلى يدەيالىق كەپىلى بولىپ تابىلادى. ماركسيزمنىڭ جەتەكشى ورنىندا تاباندى بولىپ جانە ونى بەكەمدەپ، سوتسياليستىك وزەكتى قۇن جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋ-پارتيامىزدىڭ مادەنيەت قۇرىلىسىنا باسشىلىق ەتۋىندەگى ەڭ قۇندى تاجىريبەسى جانە يدەيالىق لۋشيانى سانالادى. بۇل تۇپتەپ كەلگەندە مادەنيەتتى كىم ءۇشىن، نە ءۇشىن قىزمەت ەتتىرۋ كەرەك؟ -دەگەن ماسەلەگە سايادى.بۇل ماسەلە شەشىلمەسە، ءوز تياناعىنان، باعىتىنان اۋىتقيدى.سوندىقتان ماۋ زىدۇڭ جولداس: «ءبىزدىڭ مادەنيەتىمىز-حالىقتىڭ مادەنيەتى» دەگەن بولاتىن. دىڭ شياۋپيڭ جولداس: «حالىققا كوركەمونەر قاجەت، كوركەمونەرگە حالىق، ءتىپتى، قاجەت» دەپ، جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى باسشىلىعىنداعى مادەنيەت قۇرىلىسى مەن حالىق بۇقاراسىنىڭ عىلمي قاتىناسىن اشالاپ كورسەتكەن.بۇل پارتيامىزدىڭ «كىم ءۇشىن»قىزمەت وتەۋ ماسەلەسىندەگى ايقىن مايدانىن اڭعارتادى.ناقتاپ ايتقاندا، ەڭ الدىمەن جۇمىسشى، ديقان، اسكەرلەر ءۇشىن قىزمەت وتەيدى. بۇگىنگى سوزبەن ايتقاندا، نەگىزگى ساتىداعى بۇقارا ءۇشىن ءتۇيىندى تۇردە قىزمەت ىستەيدى. زامان تالابىنا نەگىزدەلگەندە، پارتيامىز مادەنيەت حالىق ءۇشىن دەيتىنءتۇبىرلى تۇرعىسىن داۋىرمەن بىرگە ايقىنداپ، جان-جاقتى كەمەلدەندىرە ءتۇستى. مىسالى، مادەنيەت قۇرىلىسىنىڭ باستى شىعار ءتۇيىنى مەن نەگىزگى مىندەتى-حالىقتىڭ كۇن سايىن ارتىپ وتىرعان رۋحاني مادەنيەت جاعىنداعى قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋ، اسىرەسە، حالىقتىڭ كوپ ۇيەكتى، سان سالالى، الۋان ءتۇرلى رۋحاني قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋ. سوتسياليستىك ءتۇزىمنىڭ ابزالدىعى تۇرعىسىنان العاندا، حالىقتىڭ مادەنيەت جاقتاعى نەگىزگى ۇقىق-مۇددەسىن، وقۋ- اعارتۋدىڭ رولى جاعىنان العاندا، حالىق ساپاسىنىڭ جوعارىلاۋى مەن ادامداردىڭ جان-جاقتى دامۋىنا دەم بەرۋ.قوعامنىڭ دامۋى مەن جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام قۇرۋ سىندى تاريحي بارىس تۇرعىسىنان العاندا، حالىق بۇقاراسىن مادەنيەتتىڭ دامۋ جەمىسىنەن يگىلىكتەندىرۋ. ال، مادەنيەت جاسامپازدىعىن دامىتاتىن قوزعاۋشى كۇش رەتىندە حالىقتىڭ تۇلعالىق رولىن تولىق ساۋلەلەندىرۋ كەرەك.مادەنيەت قىزمەتكەرلەرى بۇقارامەن ەتەنە بايلانىس ورناتىپ، ولاردىڭ ارمان-تىلەگىن بەينەلەپ، بۇقارانىڭ ادال جارشىسى بولۋى، امالياتقا، ومىرگە، بۇقاراعا جاناسىمدى بولۋى ءتيىس.مادەنيەت ىستەرى مىندەتىن ورنالاستىرعاندا بۇكىل قوعامدى قامتىعان الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن قۇرۋ كەرەك.

بۇقارانىڭ ءتول مۇددەسىنە ساياتىن مادەنيەت قۇرىلىستارىنىڭ نىساندارىن الدىمەن ورنالاستىرۋ كەرەك. مادەنيەت قۇرىلىستارىنىڭ جەمىسىن باعالاۋ جاعىنان العاندا، حالىقتىڭ رازى بولۋ-بولماۋىن نەگىزگى ولشەم ەتۋ قاجەت، ت. ب. مۇنىڭ ءوزى پارتيامىزدىڭ مادەنيەت قۇرىلىسىندا حالىقتى وزەك ەتىپ وتىرعانىن، حالىققا قىزمەت وتەۋ مەن حالىق قاجەتىن شىعار ءتۇيىن ەتكەندىگىن ءار جاقتان ايعاقتايدى. ءسويتىپ، پارتيامىزدىڭ ءتۇبىرلى ماقساتىن ايگىلەيدى.

مادەنيەتتىڭ دامۋ زاڭدىلىعىن سانالى مەڭگەرۋ-پارتيامىزدىڭ مادەنيەت قۇرىلىسىنا باسشىلىق ەتۋدەگى تياناعى.مادەنيەتتىڭ دامۋى دا ەكونوميكانىڭ، ساياسيدىڭ جانە قوعامنىڭ دامۋى سياقتى وزىندىك زاڭدىلىققا يە. بۇل زاڭدىلىقتى مەڭگەرۋ وڭاي-وسپاق جۇمىس ەمەس، ول جالاڭ ىستىق ىقىلاس پەن سوبيەكتيۆ ەرىك بويىنشا جۇرە بەرمەيدى. زاۋەدە مادەنيەت دامۋىنىڭ زاڭدىلىعىنا قايشىلىق جاسالسا، حالىق بۇقاراسىنىڭ مادەنيەتكە دەگەن قاجەتىنىڭ قاناعاتتانۋى بىلاي تۇرسىن، اۋەلدەسەڭ، اۋىر زارداپ تۋدىرادى. سول ءۇشىن، پارتيامىز مادەنيەت قۇرىلىسىنا باسشىلىق ەتۋ بارىسىندا، سانالى تۇردە ۇزدىكسىز ىزدەنۋ جانە قورىتىندىلاۋ ارقىلى، مادەنيەتتى ءوز دامۋ زاڭدىلىعى بويىنشا مەڭگەرىپ جانە قولدانىپ، مادەنيەت زاڭدىلىعى جونىندەگى تانىمدى ايقىنداۋدى دارىپتەدى. مىسالى، ءداستۇرلى ۇلتتىق مادەنيەتكە سىن كوزبەن مۇراگەرلىك ەتۋ، ەرتەدەگىنى قازىرگىنىڭ كادەسىنە جاراتۋ، ەسكىدەن جاڭانى تۋدىرۋ، شەتەلدىكىن جۇڭگو ءۇشىن پايدالانۋ. مادەنيەت كوركەمونەردى قالاي گۇلدەندىرۋ ماسەلەسىندە، «بارشا گۇل شەشەك اتسىن، جالپى جارىسا ءۇن قاتسىن»رۋحىن ساۋلەلەندىرۋ دارىپتەلدى.وزىق مادەنيەتتى دامىتۋ، اقاۋسىز مادەنيەتتى قولداپ-قۋاتتاۋ، مەشەۋ مادەنيەتتى وزگەرتۋ،ءىرىپ-شىرىگەن مادەنيەتتى تەجەۋ، تۇرپايى-ناشار ادەتتەر مەن جارامساقتانىپ جالپاقتايتىن كۇيكى مادەنيەت سالتتارىن شەكتەۋ قۋاتتالدى. ت. ب. مادەنيەتكە باسشىلىق ەتۋ ءتاسىلى جاعىندا ءبىر جاقتان گۇلدەندىرۋدى جانە ءبىر جاقتان باسقارۋدى؛ زاتتىق وركەنيەت پەن رۋحاني وركەنيەتتى؛ مەملەكەتتى زاڭمەن باسقارۋ مەن مورالمەن باسقارۋدى ءوزارا ۇشتاستىرىپ، مادەنيەت ىستەرى مەن مادەنيەت كاسىپتەرىن بىرگە دامىتۋ العا قويىلدى.اسىرەسە، مادەنيەت رەفورماسىن دامىتۋ، كوركەيتۋ ماسەلەسىندە، مۇراگەرلىك ەتۋ نەگىز، جاڭالىق جاراتۋ ءتۇيىن رەتىندە كورسەتىلدى.

جوعارىداعى سوتسياليستىك مادەنيەت قۇرىلىسىنىڭ زاڭدىلىقتارىن بەينەلەيتىن باعىت-ساياساتتاردىڭ ءوزى-پارتيامىزدىڭ زامان تالابى بويىنشا، ءارقاشان باسشىلىق ءتاسىلىن سانالى تۇردە كەمەلدەندىرىپ وتىراتىندىعىن، مادەنيەت قۇرىلىسىنا باسشىلىق ەتۋ ارنالارىن ۇزدىكسىز مولىقتىرىپ وتىراتىندىعىن، مادەنيەت قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋ قابىلەتتەرىن جوعارىلاتۋعا نازار اۋداراتىندىعىن كورسەتەدى.

ماقالادا پارتيامىزدىڭ مادەنيەت قۇرىلىسىنا باسشىلىق ەتۋ بارىسىنداعى باعالى تاجىريبەلەرىن قىسقاشا تانىستىرىلدى.وسى باعالى تاجىريبەلەر ءبىزدىڭ جۇڭگوشا ەرەكشەلىككە يە سوتسياليستىك مادەنيەتتى دامىتۋ جونىندەگى تانىمىمىزدى كۇشەيتەدى جانە بايىتا تۇسەدى.ءسويتىپ،17- كەزەكتى 6-جالپى ءماجىلىستىڭ رۋحىن اماليات ارقىلى دايەكتىلەندىرە تياناقتاندىرۋعا، مادەنيەت جاقتاعى قىزمەتتەردى ويداعىداي ىستەۋىمىزگە سەپتىگىن تيگىزەدى.

 

 

ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﺣﺎﻟﯩﻖ ﯗﻛﯩﻤﻪﺗﻰ ﻛﻪﯕﺴﻪ ﻣﻪﯕﮕﻪﺭﻣﻪﺳﻰ ﯗﻳﯩﻤﺪﺍﺳﺘﯩﺮﻋﺎﻥ
ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ باسقارادى  [新ICP备05001353号]
ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ ﺗﻪﺣﻨﻴﻜﺎﻟﯩﻖ ﺟﺎﻗﺘﺎﻥ ﺟﻪﺗﻪﻛﺸﯩﻠﯩﻚ ﻩﺗﻪﺩﻯ
E-mail: kazak@xjyl.gov.cn