<%@LANGUAGE="JAVASCRIPT" CODEPAGE="65001"%>
中文 哈文

باس بەت>>ۇكىمەت ءىسىن جاريا ۇستاۋ>>ۇكىمەتىڭ قىزمەت بايانداماسى

ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداما(2011- جىل)

اۆتونوميالى وبلىستىق 12- كەزەكتى حالىق

قۇرىلتايى 4- ءماجىلىسىنىڭ قۇجاتى  (1)

 

ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداما

2011- جىلى اقپاننىڭ 16- كۇنى ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق 12- كەزەكتى حالىق قۇرىلتايىنىڭ 4- ماجىلىسىندە جاسالدى

 

 

اۆتونوميالى وبلىستىڭ باستىعى ماۋكەن سەيىتقامزا ۇلى

 

 

ۋاكىلدەر:

قازىر مەن اۆتونوميالى وبلىستىق حالىق ۇكىمەتى اتىنان ماجىلىسكە ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداما جاسايمىن، «ىلە قازاق

اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ حالىق شارۋاشىلىعى مەن قوعامدىق دامۋىنىڭ 12- بەسجىلدىق جوبا پروگرامماسىن (جوباسىن)» بىرگە قاراپ شىعۋلارىڭىزدى ءارى ساياسي كەڭەس مۇشەلەرى مەن سىرتتاي قاتىناسقان ۋاكىلدەردىڭ پىكىر بەرۋىن وتىنەمىن.

ءبىرىنشى، «11- بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىندەگى قىزمەتتەرگە شولۋ

 

«11- بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىندە، ءبىز عىلمي دامۋ كوزقاراسىن بەرىك ورناتىپ، ەكولوگيالىق وبلىس قۇرۋ، وبلىستى عىلىم - تەحنيكا، وقۋ - اعارتۋمەن كوركەيتۋ، ابزال بايلىقتى كادەگە جاراتۋ، سىرتقا ەسىك اشۋ جانە باياندى دامۋداعى بەس ءىرى ستراتەگيانى بۇلجىتپاي اتقارىپ، جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋدى، ەگىن، مال شارۋاشىلىعىن وسىزامانداندىرۋدى، جاڭاشا قالا - قالاشىقتاندىرۋدى، سىرتقا باعىتتالعان ەكونوميكانى، 3- كاسىپتى جانە قوعامدىق ىستەردىڭ دامۋىن پارمەندى ىلگەرلەتىپ، «11- بەسجىلدىق» جوباداعى باستى دامۋ نىسانالارىن جۇزەگە اسىردىق. «11- بەسجىلدىق» جوبانىڭ سوڭىندا، وبلىس بويىنشا ءوندىرىستىڭ جالپى قۇنى 89 ميلليارد 140 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪13.6 ارتاتىندىعى؛ ءوندىرىستىڭ جان باسىندىق جالپى قۇنى 19 مىڭ 316 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪12.9 ارتاتىندىعى؛ جەرگىلىكتى قازىنانىڭ ادەتتەگى مەجە ەسەپ كىرىسى 6 ميلليارد 490 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪27.4 ارتاتىندىعى؛ تۇتاس قوعامدىق تۇراقتى مۇلىككە قوسىلعان قارجى 52 ميلليارد 400 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪27.8 ارتاتىندىعى؛ سىرتقى ساۋدانىڭ يمپورت - ەكسپورت جالپى سوماسى 6 ميلليارد 220 ميلليون دوللارعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪19.6 ارتاتىندىعى، مۇندا ەكسپورت جالپى سوماسى 4 ميلليارد 220 ميلليون دوللارعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪17 ارتاتىندىعى؛ شارۋالاردىڭ جان باسىندىق تازا كىرىسى 6 مىڭ 905 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪14.1 ارتاتىندىعى؛ قالا - قالاشىق تۇرعىندارىنىڭ جان باسىندىق تيەسەلى كىرىسى 13 مىڭ 238 يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪13.4 ارتاتىندىعى مەجەلەندى. وبلىس بويىنشا ەكونوميكا دامىعان، قوعامى ورنىقتى، ۇلتتارى ىنتىماقتى، شەكارا قورعانىسى بەكەمدەلگەن، ءار ۇلت حالقى الاڭسىز تىرشىلىك ەتكەن تاماشا جاعداي جارىققا شىقتى.

كاسىپ قۇرىلىمىن رەتتەۋ ۇزدىكسىز ساپالىلاندىرىلىپ، ەكونوميكانىڭ ارتۋى كورنەكتى جوعارىلاتىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىرۋ اياق الىسى جەدەلدەتىلىپ، جاڭاشا اۋىل - قىستاق قۇرىلىسىنىڭ ونىمدىلىگى كورنەكتى بولدى، استىق حاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتۋ العى شارتىندا، مايلى داقىل، مال شارۋاشىلىق ونىمدەرى، جەمىس - جيدەك جانە اۋىل شارۋاشىلىق قوسالقى ونىمدەرىن ەكسپورت ەتۋ، مانەرلەۋ بازا قۇرىلىسى قادامى جەدەلدەتىلدى، كولەمدى باعىمشىلىق، مالشىلاردى وتىرىقتاندىرۋ، جەم - ءشوپ بازاسى جانە ىندەتتەن ساقتانۋ جۇيەسى قۇرىلىسى ورنىقتى ىلگەرىلەتىلدى، اۋىل شارۋاشىلىعىن قولدايتىن، شارۋالارعا تيىمدىلىك جاسايتىن ساياساتتار جاپپاي تياناقتاندىرىلىپ، ەڭبەككۇش ەكونوميكاسى، اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاتپايتىن كاسىپتەر شارۋالاردىڭ كىرىسىن ارتتىرۋداعى كورنەكتى تۇيىنگە اينالدى. جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋ اياق الىسى بەلسەنە ىلگەرلەتىلىپ، ونەركاسىپ باقشا رايونى قۇرىلىسى جەدەلدەتىلدى، ءبىر توپ جاڭا كاسىپ سالالارى جەتىلدىرىلىپ، ءبىر توپ ءداستۇرلى كاسىپ سالالارى جاقسارتىلدى، بولات - تەمىر، التىن، كومىر ەلەكتر، كومىر - حيميا ونەركاسىبى، مۇناي حيميا ونەركاسىبى، باعالى مەتال، ءتۇستى مەتال، جوعارى ەنەرگيالى كاسىپ سالالارى ونەركاسىپتىڭ ارتۋىن جەبەۋدەگى ماڭىزدى كۇشكە اينالدى. «11- بەسجىلدىق» جوبانىڭ سوڭىندا، وبلىس بويىنشا ونەركاسىپتە ارتقان قۇن 22 ميلليارد 870 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪28.3 ارتتى. 3- كاسىپ جەدەل دامىدى، مۇندا ساياحات كىرىسى 11 ميلليارد 890 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪28.5 ارتتى. قارجى باۋراۋدا 35 ميلليارد 640 ميلليون يۋان تياناقتانىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪36.7 ارتتى. 1-، 2-، 3- كاسىپ سالاسىنىڭ سالىستىرماسى «10- بەسجىلدىق» جوبانىڭ سوڭىنداعى 37.3 : 29 : 33.7 قاتىناسىنان «11- بەسجىلدىق» جوبانىڭ سوڭىنداعى 34.7 : 37.6 : 27.7 قاتىناسىنا رەتتەلدى.

نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىندا ناتيجەلەر كورنەكتى بولىپ، قاتىناس جاعىنداعى تۇساۋ بولىپ وتىرعان كەدەرگىلەر ازايتىلدى. مەملەكەتتىڭ باتىس بولەكتى قاۋىرت اشۋ جانە شينجياڭعا سالالار بويىنشا كومەكتەسۋ ورايى مىقتى يگەرىلىپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ بولاشاقتىق دامۋىنا ساياتىن نەگىزدىك قۇرىلعىلار نىساندارىنان ءبىر توبى جۇمىس باستادى جانە ارت - ارتىنان پايدالانۋعا بەرىلدى، ءتۇيىندى، ءىرى سۋارمالى ءوڭىردى تۇلعالاندىرۋ، سۋ ۇنەمدەۋ ينجەنەرياسى، تاسقىننان ساقتانۋ ينجەنەرياسى، سۋ قويمالارىنداعى حاۋىپ- قاتەردى جويۋ جانە ونى بەكەمدەۋ، مال شارۋاشىلىق رايونىنداعى سۋ يگىلىگى ينجەنەرياسى جانە ەگىن، مال شارۋاشىلىق رايوندارىنداعى اۋىز سۋ حاۋىپسىزدىگى سياقتى ءبىر توپ نىساندار قۇرىلىسىنىڭ اياق الىسى ءساتتى بولدى. نارات اۋەجايى، قاناس اۋە جايى، جىڭ - قۇلجا -  قورعاس تەمىر جولى، كۇيتۇن - بەيتۇن تەمىر جولى، كەڭسايدان قورعاسقا، چيڭشۇيحىدان قۇلجاعا، كۇيتۇننەن سايرامعا دەيىنگى جوعارى دارەجەلى تاس جول، ىلە وزەنى ۇلكەن كوپىرى، قارابۋرا سۋ قويماسى، سارىكتى سۋ قويماسى، ەرتىس وزەنىنىڭ سۋىن ۇرىمجىگە باستاۋ ينجەنەرياسى جانە قاپشاعاي سۋ يگىلىگى تورابى، قاراشوقى، جىرىنتاي سۋ ەلەكتر ستانسياسى، جۇڭگو گۋاڭدۇڭ يادرولىق ەلەكتر سەرىكتىگىنىڭ جەمەنەيدەگى جەل ەلەكتر ستانسياسى سياقتى ءىرى نىسانداردان ءبىر توبى سالىنىپ پايدالانۋعا بەرىلدى. قارامايلىدان شاۋەشەككە دەيىنگى جوعارى قارقىندى تاس جول جانە تەمىر جول قۇرىلىسى مەملەكەتتىڭ جوباسىنا ەنگىزىلدى. تابيعي ورماندى قورعاۋ، سۋ توپىراقتى ساقتاۋ، ورماندى، جايىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋ سياقتى ءتۇيىندى ەكولوگيالىق ينجەنەريالار ىشكەرىلەي اتقارىلدى. وڭىرلىك ەكولوگيالىق ورتا ساپاسى قالىپتى بولىپ، نەگىزگى لاس زاتتاردى ىعىستىرۋ اۆتونوميالى رايوننىڭ كورسەتكىشى كولەمىندە تەجەلدى. سارعۋسىن ەكولوگيالىق ينجەنەرياسىن ءتۇيىن ەتكەن قۇلىستاي ويپاتىنىڭ ەكولوگيالىق ورتاسىن جاپپاي وڭاۋ ينجەنەرياسى ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتىلدى. وبلىس بويىنشا 2 ميلليون 905 مىڭ مۋ جەرگە اعاش ەگىلىپ، ورمانمەن كومكەرىلۋ مولشەرى ٪10.5 كە جەتتى. قالا جولدارى، كونە قالانى وزگەرتۋ، جىلۋمەن، سۋمەن شوعىرلى قامداۋ، قوقىر - قوقسىقتى، لاس سۋدى ءبىر جاقتى ەتۋ، باۋ- باقشا، جاسىلداندىرۋ نىساندارى نەگىزىنەن ورىندالىپ، حالىقتىڭ تۇرمىس ورتاسى جاقسارا ءتۇستى. ەلەكتر تورابىنا ءبىر ميلليارد 450 ميلليون يۋان قارجى قوسىلىپ، وتباسىلارىنا ەلەكتر جەتكىزۋ جانە اۋىل - قىستاق ەلەكتر تورابىن وزگەرتۋ سياقتى حالىققا يگىلىك جاراتۋ ينجەنەرياسى اتقارىلدى. «11- بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىندە، 53 ميلليارد يۋان قارجى قوسىلىپ، 15 مىڭ 700 كيلومەتر تاس جول جاڭادان جانە وزگەرتىپ جاسالىپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ قاتىناس ىستەرى اناعۇرلىم جاقسارتىلدى.

ءتۇرلى رەفورما ۇزدىكسىز تەرەڭدەتىلىپ، سىرتقى ساۋدادا تىڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى. ورمان مەنشىك ۇقىعى ءتۇزىمى، قازىنا باجى، فينانس ءتۇزىلىسى، ۇكىمەت قۇرىلىمى رەفورماسى جانە ءىس ورىنداردى تۇرگە ايىرۋ رەفورمالارى ورنىقتى ىلگەرىلەتىلىپ، ەكونوميكانىڭ دامۋ ورتاسى كورنەكتى جاقسارتىلدى. جالپىلىق مەنشىككە جاتپايتىن شارۋاشىلىق بارىنشا دامىتىلىپ، قازىناعا، باجىعا قوسقان ۇلەسى جىل سايىن جوعارىلادى. سىرتقا باعىتتالعان ەكونوميكا تەز دامىپ، سىرتقا ەسىك اشۋ دەڭگەيى ۇزدىكسىز جوعارىلاتىلىپ، سىرتقا باعىتتالعان ءبىر توپ قۋاتتى كاسىپورىندار جەتىلدىرىلدى جانە ەنگىزىلدى. جۇڭگو - قازاقستان قورعاس حالىقارالىق شەكارالىق سەلبەستىك ورتالىعى ءتۇيىندى رايونىنىڭ نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسى تولىق ورىندالدى، «قازاقستان ساۋدا جارمەنكەسى» 5 كەزەك تابىسپەن وتكىزىلدى. شەكارا اتتاعان ساۋدا ەسەبىن حالىق اقشاسىمەن جابۋدا تىڭ ىلگەرىلەۋ بولىپ، ساۋدا سوماسى 4 ميلليارد 218 ميلليون يۋانعا جەتتى. شاۋەشەكتەگى شەكارا تۇرعىندارىنىڭ ءوزارا ساۋدا بازارى مەن جەمىس - جيدەك، كوكونىس ەكسپورت ەتۋ ارناسى ىركىلىسسىزدەندىرىلدى، قازاقستاننىڭ شىعىس قازاقستان وبلىسىندا «اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى ساۋدا جارمەنكەسى» 5 كەزەك وتكىزىلدى. وبلىس بويىنشا 5 وتكەل جىل بويى اشىلدى، جەمەنەي وتكەلىندە قازاقستان ازاماتتارىنىڭ «ءبىر كۇندىك ۆيزاسىز» شەكارا تۇرعىندارى ساۋدا بازارى اشىلدى. «11- بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىندە، وبلىس بويىنشا ناقتى پايدالانىلعان شەتەل قارجىسى 245 ميلليون دوللارعا جەتتى.

قوعامدىق سان - سالالى ىستەر جاپپاي دامىتىلىپ، حالىقتىڭ تۇرمىس ورەسى ۇزدىكسىز جوعارىلاتىلدى. كاسىپتەندىرۋ جانە قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ قىزمەتى ۇزدىكسىز كۇشەيتىلدى. وبلىس بويىنشا قالا - قالاشىقتاردا 619 مىڭ ەڭبەككۇش كاسىپتەندىرىلدى، قالا - قالاشىقتاردا تىزىمدەلگەن جۇمىسسىزدىق مولشەرى ٪3.2 كولەمىندە تىزگىندەلدى. قالا - قالاشىقتارداعى زەينەتكەرلىكتى، جۇمىسسىزدىقتى، ەمدەلۋدى، جۇمىس ۇستىندە جارالانۋدى، تۋىتتى قامسىزداندىرۋ سونداي- اق، ەڭ تومەنگى تۇرمىستى قامتاماسىزداندىرۋ كولەمى كەڭەيتىلە ءتۇستى، كاسىپورىنداردان دەمالىسقا، پەنسياعا شىققان جۇمىسشى- قىزمەتشىلەردىڭ زەينەت اقىسى ۋاعىندا تولىعىمەن تاراتىلدى. عىلىم - تەحنيكا العا باسارلىعى بەلسەنە جەبەلىپ، 213 عىلىم - تەحنيكا جەتىستىگىنە قول جەتتى. وقۋ - اعارتۋ ىستەرى تەز دامىپ، ساپا اعارتۋى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىلىپ، مەكتەپتەردىڭ ورنالاسۋى ويداعىداي بولدى. «ەكى نەگىزدىك» وقۋ - اعارتۋ قىزمەتى مەملەكەتتىڭ تەكسەرۋىنەن ءساتتى ءوتتى. قوس ءتىل اعارتۋى ورنىقتى ىلگەرىلەتىلدى، وقۋعا تۇسۋدەن ىلگەرگى تاربيە، نەگىزدىك اعارتۋ، كاسىپتىك اعارتۋ جانە جوعارى دارەجەلى اعارتۋ ىستەرى ۇزدىكسىز كۇشەيتىلىپ، وقۋ- اعارتۋدىڭ نەگىزدىك قۇرىلعىلارى كورنەكتى جاقسارتىلدى. الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ، ەمدەۋ جۇيەسى قۇرىلىسىنىڭ تەبىنى ارتتىرىلىپ، اۋىل - قىستاقتارداعى 3 دارەجەلى ەمدەۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ تورابى ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىلدى، ەگىن، مال شارۋاشىلىق رايوندارىنداعى جاڭاشا سەلبەسىپ ەمدەلۋ سىناق ءتۇيىنى قىزمەتى جاپپاي ورىستەتىلىپ، ەگىن، مال شارۋاشىلىق رايوندارىنىڭ ەمدەۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ شارت - جاعدايى جاقسارتىلدى. جان سانى جانە جوسپارلى تۋىت قىزمەتى ونان ارى كۇشەيتىلدى، راديو - تەلە باعدارلامالارىن قىستاقتارعا جەتكىزۋ ينجەنەرياسى، شيزاڭ - شينجياڭ ينجەنەرياسى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىلدى. مادەنيەت ىستەرى كۇن سايىن گۇلدەنىپ، بۇقارالىق مادەنيەت، دەنە تاربيە قيمىلدارى كەڭ كولەمدە ورىستەتىلدى. حالىقتىڭ تۇرمىس ورەسى ۇزدىكسىز جوعارىلاتىلدى. «11- بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىندە، ارزان باعادا مايعا بەرىلەتىن 21 مىڭ ءۇي جاڭادان سالىندى؛ 347 قىستاقتا 249 مىڭ ادام كەدەيلىكتەن ارىلدى؛ ءبىر مىڭ 52 قىستاقتا 945 مىڭ ادامنىڭ اۋىز سۋ حاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى شەشىلدى، تۇرعىنداردى كوشىرۋ جانە اپاتقا ۇشىراعان بۇقارانى ورنالاستىرۋ قىزمەتى ءساتتى جۇرگىزىلدى.

دەموكراتيالىق زاڭ - ءتۇزىم قۇرىلىسى ۇزدىكسىز كۇشەيتىلىپ، قوعامنىڭ ساياسي جالپى جاعدايى ورنىقتى بولدى. مەملەكەت قورعانىسى قۇرىلىسى مەن قوس قولداۋ قىزمەتى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىلىپ، تىنىش، ىنتىماقتى قوعامدىق ساياسي جاعداي كۇشەيتىلدى. پارتيانىڭ ۇلت ساياساتى جاپپاي دايەكتىلەندىرىلىپ، ۇلتتار ىنتىماعى تاربيە ايى قيمىلى تاباندىلىقپەن ورىستەتىلىپ، «ءۇشتىڭ ءبىر- بىرىنەن ايىرىلا الماۋ» يدەياسى جۇرت جۇرەگىنە تەرەڭ ۇيالاپ، ۇلتتار ىنتىماعى العا باسارلىعى ىستەرى ۇزدىكسىز دامىپ، التاي ايماعىنداعى ءانيپا «جۇڭگونى اسەرلەندىرگەن ون ادامنىڭ» ءبىرى بولىپ باعالاندى، تەڭ، ىنتىماقتى، قارايلاسىمدى، جاراسىمدى سوتسياليستىك جاڭاشا ۇلت قاتىناسى بەكەمدەلدى. ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ ورنىقتىلىقتى قورعاۋ جونىندەگى شەشىمدەرى مەن ورنالاستىرۋلارى مۇقيات دايەكتىلەندىرىلىپ، شەكارا ءىشى - سىرتىنداعى «ءۇش ءتۇرلى كۇش» پەن ءتۇرلى قىلمىستى ىستەر قىلمىستىلارىنىڭ ءبۇلدىرۋ ارەكەتتەرىنەن قاتاڭ ساقتانىپ، ولارعا سىلەيتە سوققى بەرىلدى. قوعام اماندىعىن جاپپاي وڭاۋدىڭ شارالارى جان - جاقتى تياناقتاندىرىلىپ، «ءتورتتى ءبىلۋ، تورتكە قانىق بولۋ، ءتورتتى يگەرۋ» قىزمەت مەحانيزمى ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىلدى، «التىعا كومەكتەسۋ، التىعا جاردەم بەرۋ، التىعا قىزمەت وتەۋ» قيمىلى ىشكەرىلەي ورىستەتىلىپ، ارميا، قارۋلى ساقشى، بيڭتۋان، حالىق جاساعى تۇلعالاندىرىلعان شەكارا قورعانىسىن مەڭگەرۋ جۇيەسى ونان ارى بەكەمدەلدى. ارىز ىستەرى زاڭ بويىنشا ءبىر جاقتى ەتىلىپ، قايشىلىق ۋاعىندا شەشىلىپ، وبلىسىمىزدىڭ قوعامدىق ساياسي جالپى جاعدايىنىڭ ورنىقتىلىعى ءونىمدى قورعالدى. ۇكىمەت فۋنكتسياسىندا ونان ارى بۇرىلىس جاسالىپ، حالىق قۇرىلتايىنىڭ زاڭدىق باقىلاۋى مەن ساياسي كەڭەستىڭ دەموكراتيالىق باقىلاۋىن سانالى قابىلداپ، حالىق قۇرىلتايى جانە ونىڭ تۇراقتى كوميتەتىنە قىزمەتتەن دوكلاد بەرۋ مەن ساياسي كەڭەسكە قىزمەتتى حابارلاندىرۋ ءتۇزىمى مۇقيات اتقارىلدى. 5 جىلدان بەرى، حالىق قۇرىلتايى ۋاكىلدەرىنىڭ كەڭەستىك جوباسىنان 12 سى، ۇسىنىسىنان 1291 ى، ساياسي كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ ۇسىنىس جوباسىنان 1740 ى ءبىر جاقتى ەتىلىپ، جاۋاپ قايتارۋ مولشەرى ٪100 بولدى. حالىقتىق ۇيىمدارمەن، ونەركاسىپ ساۋداگەرلەر بىرلەستىگىمەن جانە پارتيادا، توپتا جوق قايراتكەرلەرمەن بولعان بايلانىس كۇشەيتىلدى. سوتسياليستىك دەموكراتيالىق زاڭ - ءتۇزىم قۇرىلىسى بەكەمدەلىپ، «5- بەسجىلدىق» زاڭ جالپىلاستىرۋ تاربيەسىنىڭ ونىمدىلىگى كورنەكتى بولىپ، ىلە وزەنى، ەمىل وزەنى الابىنىڭ ەكولوگيالىق ورتاسىن قورعاۋ جونىندە زاڭ شىعارۋ قىزمەتى بەلسەنە ورىستەتىلىپ، اكىمشىلىكتى زاڭ بويىنشا جۇرگىزۋدىڭ «2- بەسجىلدىق» جوباسى جاسالدى، قوعامدىق باسقارۋ مەن الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ كۇشەيتىلىپ، زاڭمەن باسقارىلاتىن ۇكىمەت قۇرۋ اياق الىسى ىلگەرىلەتىلدى. شىرىكتەسۋگە قارسى تۇرۋ جانە ستيل دۇرىستاۋ قىزمەتىن ارناۋلى وڭاۋ قيمىلى ىشكەرىلەي ورىستەتىلىپ، ورگان يقۋاتى قۇرىلىسى مىقتى يگەرىلىپ، زاڭعا، تارتىپكە قايشى دەلولار تەكسەرىلىپ ءبىر جاقتى ەتىلدى.

شينجياڭعا كومەك بەرۋ قىزمەتىنە وسكەلەڭ ءمان بەرىلىپ، بيڭتۋان مەن جەرگىلىكتى ورىننىڭ توعىسپالى دامۋى جەبەلدى. مەملەكەت پەن اۆتونوميالى رايون اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن قوعامىنىڭ دامۋ ىستەرىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولدى جانە قولداپ - قۋاتتادى. ورتالىقتىڭ مەملەكەت ورگاندارىنداعى، جياڭسۋ ولكەسىندەگى جانە ورتالىقتىڭ كاسىپورىندارىنداعى كادرلار اۆتونوميالى وبلىسىمىزدى ءوز اتا مەكەنىندەي كورىپ، وبلىسىمىزداعى ءار ۇلت حالقىنا شىن پەيىلىمەن ناقتى، يگى ىستەر ىستەدى، شينجياڭعا كومەك بەرگەن 302 سەلبەستىك نىسانعا تىكە قاتىسىپ، 6 ميلليارد 740 ميلليون يۋان قارجىنى تياناقتاندىردى. وبلىسىمىزدا تۇراتىن بيڭتۋاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىق ديۆيزيالارى ءوز رولىن ساۋلەلەندىرىپ، وبلىسىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋداعى، قوعام ورنىقتىلىعىن قورعاۋداعى جانە ءار ۇلت حالقىنا باقىت جاراتۋداعى ماڭىزدى كۇشكە اينالدى.

2010- جىلى، ءبىز اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم مەن حالىق ۇكىمەتىنىڭ جانە وبلىستىق پارتكومنىڭ دۇرىس باسشىلىعىندا، عىلمي دامۋ كوزقاراسىن جەتەكشى ەتىپ، ورتالىقتىڭ شينجياڭ قىزمەتى اڭگىمە ءماجىلىسى مەن ج ك پ اۆتونوميالى رايوندىق 7- كەزەكتى كوميتەتى 9- جالپى (كەڭەيتىلگەن) ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن مۇقيات تياناقتاندىرىپ، قارىشتاپ دامۋ مەن باياندى تىنىشتىقتى جەبەۋ سىندى باس تاقىرىپتى توڭىرەكتەپ، وبلىسىمىزداعى ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسىن ىنتىماقتاستىرىپ جانە باستاپ، 60 جىلدا كەزدەسپەگەن جاڭبىر، قار، تاسقىن سياقتى جاراتىلىستىق اپاتتاردى جەڭىپ، يدەيانى ونان ارى ازات ەتىپ، قيىنشىلىققا مويىماي، نىسانالار مەن مىندەتتەردى تولىق ورىنداپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىز تاريحىنداعى دامۋ مەن ورنىقتىلىقتىڭ ەڭ تاماشا مەزگىلىنە قادام تاستادىق. وبلىس بويىنشا ءوندىرىستىڭ جالپى قۇنى الدىنداعى جىلداعىدان ٪14.9 ارتاتىندىعى، مۇندا: وبلىسقا توتە قاراستى ورىنداردىڭ ءوندىرىس جالپى قۇنى 41 ميلليارد 40 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪16 ارتاتىندىعى؛ تارباعاتاي ايماعىنىكى 34 ميلليارد 680 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪15.4 ارتاتىندىعى؛ التاي ايماعىنىكى 13 ميلليارد 410 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪10.2 ارتاتىندىعى؛ وبلىس بويىنشا 1- كاسىپتىكى 24 ميلليارد 690 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪7.7 ارتاتىندىعى؛ 2- كاسىپتىكى 33 ميلليارد 530 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪22.7 ارتاتىندىعى؛ 3- كاسىپتىكى 30 ميلليارد 920 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪12.6 ارتاتىندىعى؛ قازىنانىڭ ادەتتەگى مەجە ەسەپ كىرىسى ٪31.3 ارتاتىندىعى؛ تۇرعىنداردىڭ تۇتىنۋ باعاسى ٪5.2 جوعارىلايتىندىعى مەجەلەندى. وسىزامانعى ەگىن، مال شارۋاشىلىعىندا تىڭ دامۋ بولىپ، شارۋالاردىڭ جان باسىندىق تازا كىرىسى 1289 يۋان ارتتى. جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋدىڭ اياق الىسى جەدەلدەتىلىپ، ونەركاسىپتە ارتقان قۇن ٪24.8 كە جەتتى. 3- كاسىپ تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىلىپ، ءىرى ساياحات جۇلگەسى العاشقى قادامدا قالىپتاستى، ەل ءىشى - سىرتىنان 10 ميلليون 280 مىڭ ساياحاتشى قابىلدانىپ، ساياحات كىرىسى 3 ميلليارد 890 ميلليون يۋانعا جەتىپ، جەكە - جەكە ٪48 جانە ٪66.6 ارتتى؛ وبلىس بويىنشا تۇتىنۋ بۇيىمدارىنىڭ بولشەك ساتىلۋ جالپى سوماسى 17 ميلليارد 260 ميلليون يۋانعا جەتىپ، ٪15.7 ارتتى. سىرتقا باعىتتالعان ەكونوميكادا تىڭ ناتيجە جاراتىلىپ، سىرتقى ساۋدا يمپورت - ەكسپورت جالپى سوماسى ٪24.1 ارتىپ، جەرگىلىكتى ونىمدەردىڭ ەكسپورت سوماسى 220 ميلليون دوللارعا جەتىپ، ٪28.9 ارتتى. نەگىزدىك قۇرىلعىلار مەن ەكولوگيالىق ورتا جاقسارتىلدى، سۋ يگىلىگى، قاتىناس، ەنەرگيا، ەكولوگيالىق قۇرىلىس سياقتى ءبىر توپ ءىرى نىساندار جەدەل ىلگەرىلەتىلدى، ەل ىشىندەگى بىرلىك ءوندىرىس جالپى قۇنىنىڭ ەنەرگيا جۇمسالىمى تومەندەتىلىپ، نەگىزگى لاس زاتتاردى ىعىستىرۋ جالپى مولشەرى ءونىمدى تىزگىندەلدى، تۇتاس قوعامدىق تۇراقتى مۇلىككە قوسىلعان قارجى ٪45.6 ارتتى. قازىنالىق كىرىس كوبەيىپ، فينانس اينالىم ساپاسى جوعارىلاپ، اۋىل شارۋاشىلىعى مەن حالىق تۇرمىسى سياقتى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ سالاسىنا قارجى قوسۋ تەبىنى ارتتىرىلدى. قوعامدىق ىستەردىڭ دامۋ اياق الىسى جەدەلدەتىلىپ، حالىققا تيىمدىلىك جاساۋ ساياساتتارى تياناقتاندىرىلدى، ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسىنىڭ ىنتىماقتاسا كۇرەس جاساۋ، ورتاق گۇلدەنىپ - كوركەيۋ يدەيالىق نەگىزى ءتىپتى دە بەكەمدەلىپ، قوعام جاراسىمدى دا ورنىقتى بولدى. ۇكىمەت ىسىندە جاريا بولۋ ورنىقتى ىلگەرىلەتىلىپ، ۇكىمەتتىڭ وزىندىك قۇرىلىسى ۇزدىكسىز كۇشەيتىلدى. ۇلت، ءدىن ىستەرى، ورتانى قورعاۋ، سىرتقى ىستەر مەن مۇھاجىرلار ءىسى، ءتىل - جازۋ، اقپارات - باسپا ءسوز، اۋا رايى، سۋ رايى، جەر سىلكىنىسىن باقىلاۋ، ساپانى باقىلاۋ، ءدارى - دارمەكتى باقىلاۋ، قازىنالىق باقىلاۋ، ساناق، حالىقتىق اۋە قورعانىسى، ارحيۆ، شەجىرە، ايەلدەر مەن بالالار، قارتتار، مۇگەدەكتەر جانە قىزىل كىرەسىت قوعامى سياقتى قىزمەتتەردە تىڭ ىلگەرىلەۋشىلىك بولدى. ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ وبلىسىمىزدا تۇراتىن ورىندارى جەرگىلىكتى ورىننىڭ ەكونوميكاسى مەن قوعامنىڭ دامۋىنا تىڭ ۇلەستەر قوستى.

ۋاكىلدەر! وتكەن 5 جىلداعى دامۋ جەتىستىكتەرىنە قول جەتكىزۋىمىز- اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم مەن حالىق ۇكىمەتىنىڭ جانە وبلىستىق پارتكومنىڭ دۇرىس باسشىلىعىنىڭ، وبلىستىق حالىق قۇرىلتايى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ جانە ونىڭ ۋاكىلدەرىنىڭ زاڭ بويىنشا باقىلاۋىنىڭ، پارمەندى قولداپ - قۋاتتاۋىنىڭ، وبلىستىق ساياسي كەڭەس جانە ءار سالا ساياسي كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ دەموكراتيالىق باقىلاۋى مەن بەلسەنە اتسالىسۋىنىڭ، وبلىسىمىزداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ ءبىر نيەت، ءبىر تىلەكتە بولا وتىرىپ، قايراتتانا كۇرەس جۇرگىزۋىنىڭ ناتيجەسى. وسى ورايدا، مەن اۆتونوميالى وبلىستىق حالىق ۇكىمەتى اتىنان ءار شەپتە كۇرەس جاساپ جاتقان ءار ۇلت كادرلارى مەن بۇقاراسىنا، زيالىلارعا، قوعام حاۋىپسىزدىگى حالىق ساقشىلارىنا، بيڭتۋانداعى جۇمىسشى - قىزمەتكەرلەرگە، قوعامداعى ءار ۇلت ءار سالا قايراتكەرلەرىنە، وبلىسىمىزدا تۇراتىن ازاتتىق ارمياعا، قارۋلى ساقشى وفيسسەر - جاۋىنگەرلەرىنە، ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ وبلىسىمىزدا تۇراتىن ورىندارىنداعى كادرلارعا، جۇمىسشى - قىزمەتكەرلەرگە جانە شينجياڭعا كومەككە كەلگەن كادرلارعا وسكەلەڭ قۇرمەت بىلدىرەمىن ءارى شىنايى العىس ايتامىن!

وتكەن 5 جىلداعى ناتيجەلەردىڭ وڭاي قولعا كەلمەگەندىگىن تەرەڭ سەزىندىك. اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ دامۋى بىزگە: يدەيانى ازات ەتۋدە، عىلمي دامۋدا، رەفورما جاساۋ، ەسىك اشۋدا، وڭىرلىك ەكونوميكانى سايكەستى دامىتۋدا، حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋدا، ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسىندا، قوعام ورنىقتىلىعىن قورعاۋدا، اكىمشىلىكتى زاڭ بويىنشا جۇرگىزۋدە ءسوزسىز تاباندى بولۋ كەرەك ەكەندىگىن ۇعىندىردى.

ەكىنشى، «12- بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىندەگى جەتەكشى يدەيا جانە كۇرەس نىساناسى

جەتەكشى يدەيا: جۇڭگوشا سوتسياليزم ۇلى تۋىن بيىك كوتەرىپ، دىڭ شياۋپيڭ نازارياسى مەن «ۇشكە ۋاكىلدىك ەتۋ» ماڭىزدى يدەياسىن جەتەكشى ەتىپ، عىلمي دامۋ كوزقاراسىن ىشكەرىلەي تياناقتاندىرىپ، ەكونوميكالىق قۇرىلىستى وزەك ەتۋدە تاباندى بولىپ، يدەيانى ازات ەتۋدى باستاما، رەفورما جاساۋ، جاڭالىق جاراتۋدى قوزعاۋشى كۇش، وسىزامانعى مادەنيەتتى جەتەكشى، عىلىم - تەحنيكا مەن وقۋ - اعارتۋدى تىرەك، شارۋالار كىرىسى مەن قازىنالىق كىرىستى ارتتىرۋدى ۇيىتقى، حالىقتىڭ تۇرمىس ورەسى مەن جالپىلىق قۋاتتى جوعارىلاتۋدى نىسانا ەتىپ، ەكولوگيالىق وبلىس قۇرۋ، وبلىستى عىلىم - تەحنيكا، وقۋ - اعارتۋ ارقىلى كوركەيتۋ، ابزال بايلىقتى كادەگە جاراتۋ، سىرتقا ەسىك اشۋ جانە باياندى دامۋ ستراتەگياسىن بۇلجىتپاي اتقارۋ، ءبىر جاعىنان رەفورما مەن دامۋدى، ەندى ءبىر جاعىنان ىنتىماقتىلىق پەن ورنىقتىلىقتى يگەرۋدەن جازباي، ەكونوميكالىق قۇرىلىمدى بارىنشا ساپالىلاندىرىپ، دامۋ تاسىلىندە بۇرىلىس جاساپ، نەگىزدىك قۇرىلعىلار مەن ەكولوگيالىق ورتا قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، دامۋ ارقىلى نىسانداردى، رەفورما ارقىلى جاڭالىق جاراتۋدى، جاراسىمدىلىق ارقىلى حالىق تۇرمىسىن، تىنىشتىق ارقىلى ورنىقتىلىقتى يگەرىپ، جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋ، ەگىن، مال شارۋاشىلىعىن وسىزامانداندىرۋ، جاڭاشا قالا - قالاشىقتاندىرۋ، ساياحاتتى وركەندەتۋ، سىرتقا باعىتتالعان ەكونوميكا مەن قوعامدىق ىستەردى دامىتۋدا كورنەكتى ناتيجەگە قول جەتكىزىپ، ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى شىنايى ىلگەرىلەتىپ، اۆتونوميالى وبلىستىڭ قارىشتاپ دامۋى مەن باياندى تىنىشتىعىن جۇزەگە اسىرۋعا كۇش سالۋ.

كۇرەس نىساناسى: 2015- جىلعا بارعاندا، وبلىس بويىنشا ءوندىرىستىڭ جالپى قۇنىن 213 ميلليارد يۋانعا جەتكىزىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪16 ارتتىرۋ، 3 كاسىپتىڭ قۇرىلىمىن 28.3 : 57.7 : 14 قاتىناسىنا رەتتەۋ؛ ءوندىرىستىڭ جان باسىندىق جالپى قۇنىن 44 مىڭ يۋانعا جەتكىزىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪14 ارتتىرىپ، اۆتونوميالى رايونمەن بىرگە مەملەكەتتىڭ ورتاشا ورەسىنە جەتۋ؛ قازىنانىڭ ادەتتەگى مەجە ەسەپ كىرىسىن 19 ميلليارد 700 ميلليون يۋانعا جەتكىزىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪25 ارتتىرۋ؛ قالا - قالاشىق تۇرعىندارىنىڭ جان باسىندىق تيەسەلى كىرىسىن 22 مىڭ يۋانعا جەتكىزىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪11 ارتتىرۋ، شارۋالاردىڭ جان باسىندىق تازا كىرىسىن 10 مىڭ يۋاننان اسىرىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪11 ارتتىرۋ، قالا، اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كىرىسى مەن نەگىزگى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ دەڭگەيىن باتىس بولەكتىڭ ورتاشا ورەسىنە جەتكىزۋ، اۆتونوميالى وبلىستىڭ وڭىرلىك ەكونوميكاسىنىڭ سايكەستى دامۋىن، حالىقتىڭ اۋقاتتانۋىن، ەكولوگيانىڭ جاقسارۋىن، ۇلتتاردىڭ ىنتىماعىن، قوعامنىڭ ورنىقتىلىعىن، شەكارا قورعانىسىنىڭ بەكەمدەلۋىن، مادەنيەتتىڭ العا باسۋىن جەبەپ، شينجياڭمەن جانە مەملەكەتپەن بىرگە جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام قۇرۋ كۇرەس نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋعا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ.

اۆتونوميالى وبلىسىمىز جاڭا تاريحي كەزەڭدە، زور دامۋ ورايىنا يە بولىپ وتىر. ەلىمىز جاعدايىنان العاندا، دامۋدىڭ ءتيىمدى شارت - جاعدايى، ىشكى ابزالدىلىعى مەن بولاشاقتىق تاماشا بەتالىسى وزگەرمەدى، ءالى دە ماڭىزدى ستراتەگيالىق وراي مەزگىلىندە تۇر. وبلىسىمىزدىڭ جاعدايىنان العاندا، ورتالىقتىڭ شينجياڭ قىزمەتى اڭگىمە ءماجىلىسى اشىلىپ، مەملەكەت اۆتونوميالى رايوننىڭ دامۋىن قولدايتىن ءبىر قىدىرۋ ءتيىمدى ساياساتتار بەلگىلەدى، اۆتونوميالى رايون ىلەنى سولتۇستىك تيانشاننىڭ باتىسىنداعى ەكونوميكاسى مىعىم وڭىرگە جانە باتىسقا ەسىك اشۋداعى كوپىرگە اينالدىرۋدى تالاپ ەتتى، جياڭسۋ، لياۋنيڭ، جيلين جانە حيلۇڭجياڭ ولكەلەرىنىڭ جاڭا كەزەكتى وبلىسىمىزعا كومەكتەسۋ قىزمەتى باستالىپ، ورايدى مىقتى يگەرىپ، قارىشتاپ دامۋىمىزدى پارمەندى قولدادى. قورعاس ەرەكشە ەكونوميكالىق اشۋ رايونى قۇرىلىسى، جۇڭگو - قازاقستان قورعاس حالىقارالىق شەكارالىق سەلبەستىك ورتالىعىنىڭ جابىق تيجارات جۇرگىزۋى جانە باقتى، تايكەشكەن وتكەل قۇرىلىسى، سونداي- اق، جىڭ - قۇلجا - قورعاس، كۇيتۇن - بەيتۇن تەمىر جولى مەن ءبىر توپ جوعارى دارەجەلى تاس جولداردىڭ ىركەس - تىركەس سالىنىپ ىسكە قوسىلۋىنا بايلانىستى، اۆتونوميالى وبلىستىڭ جەرلىك، وڭىرلىك ابزالدىلىقتارى كورنەكتىلەنىپ، سىرتقى ساۋدا كولەمى ەسەلەپ ارتىپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ عىلمي قارىشتاپ دامۋىن، توپ جارىپ، توپتان وزۋىن پارمەندى قولدايتىندىعى داۋسىز. سوندىقتان، ءبىز قاۋىرت قۇرىلىستاندىرۋ، جاپپاي اشۋ، بارىنشا دامىتۋ تاريحي ورايىنا يە بولدىق. الايدا، تاريحي، جاراتىلىستىق، قوعامدىق فاكتورلاردىڭ ىقپالىنان اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ دامۋىندا وڭىرلىك دامۋدىڭ ءبىر كەلكى بولماۋى، ەكونوميكالىق قۇرىلىمنىڭ ۇيلەسىمسىز بولۋى ءالى دە ورىن تەبۋدە؛ بايلىق، وڭىرلىك ابزالدىلىقتار ءالى دە تولىق ساۋلەلەندىرىلمەي، عىلمي دامۋدىڭ ءتۇزىلىس مەحانيزىمىنە تۇساۋ بولعان كەدەگىلەر ءالى دە ءبىرشاما كوپ؛ نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسى مەشەۋ، اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جاراتىلىستىق اپاتتارعا توتەپ بەرۋ قۋاتى ءالسىز؛ ۇكىمەت قىزمەتى مەن حالىقتىڭ كۇتكەن ءۇمىتى اراسىنداعى پارىق ءبىرشاما زور بولىپ، حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋدىڭ مىندەتى ءالى دە اۋىر؛ ۇلتتىق بولشەكتەۋشىلىككە قارسى تۇرۋ، قوعامنىڭ ورنىقتىلىعىن قورعاۋ مىندەتى توتەنشە جاپالى بولىپ وتىر. سوندىقتان، ءبىز ءسوزسىز، رەيالدىققا جۇگىنىپ، ءتىپتى دە پارمەندى شارا قولدانىپ، بۇعان بەلسەنە توتەپ بەرۋىمىز جانە شەشۋىمىز قاجەت. وبلىسىمىزدىڭ ىشكى - سىرتقى دامۋ ورتاسىنىڭ جاڭا جاعدايى مەن تىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ «12- بەسجىلدىق» جوبا كۇرەس نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋدا، ءسوزسىز، جەرگىلىكتىڭ ىسجۇزىندىگىن تياناق ەتىپ، يدەيانى ازات ەتىپ، رەفورمادا جاڭالىق جاراتىپ، ىنتىماقتاسا كۇرەس جاساپ، شىنايى يگەرىپ، ناقتى ىستەپ، دامۋ وزگەرىسى بارىسىندا تىڭ ورايدى مىقتى يگەرىپ، سايىستارعا توتەپ بەرۋ بارىسىندا قارىشتاپ دامىپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ رەفورما، دامۋ، ورنىقتىلىعىندا جاڭا جاعداي جاراتۋعا كۇش سالۋىمىز كەرەك.

ءۇشىنشى،  «12- بەسجىلدىق» جوبا نىسانالارىن جۇزەگە اسىرۋداعى باستى شارالار

 

1. ەكونوميكالىق قۇرىلىمدى بارىنشا رەتتەپ، دامۋ تاسىلىندە بۇرىلىس جاساۋدى جەدەلدەتۋ

مال شارۋاشىلىعىن وسىزامانداندىرۋدى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتۋ. زالالسىز، ورگانيكالى سيىر، قوي ەتى، جۇمىرتقا ءسۇت ءوندىرىسى بازاسىن قۇرۋدى توڭىرەكتەپ، جەم - ءشوپ بازاسى قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ، باعىمشىلىقتى كولەمدەندىرۋ، ءوندىرىستى ولشەمدەندىرۋ جانە باسقارۋدى كاسىپ سالالاندىرۋ فورماسىن كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، ءداستۇرلى مال شارۋاشىلىعىن وسىزامانعى مال شارۋاشىلىعىنا ويىستىرۋدى جەبەۋ، مالشىلاردى وتىرىقتاندىرۋ اياق الىسىن جەدەلدەتىپ، 2015- جىلعا بارعاندا، مالشىلاردى تولىق وتىرىقتاندىرىپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدى شينجياڭ بويىنشا شينجياڭ قوڭىر سيىرى، باسباي قويى، ءبياز ءجۇندى قوي جانە ەرەكشە مال شارۋاشىلىعى مەن ءۇي قۇستارىنىڭ ماڭىزدى باعىمشىلىق بازاسى ەتىپ قۇرۋ. ەرەكشە ەگىمشىلىكتى بەلسەنە دامىتىپ، استىق حاۋىپسىزدىگىنە ءمان بەرۋ، ەگىمشىلىك قۇرىلىمىن رەتتەپ جانە ساپالىلاندىرىپ، جۇڭگو - قازاقستان شاۋەشەك ەرەكشە اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى سەلبەستىگىنەن ۇلگى كورسەتۋ رايونىن قۇرۋدى بەلسەنە جەبەپ، كولەمىن كەڭەيتۋدە، ساپاسىن جوعارىلاتۋدا جانە ءونىمىن ارتتىرۋدا زور ناتيجە جاراتۋ. وسىزامانعى قۇرىلعىلى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتىپ، ولشەمدەندىرىلگەن جىلى قالتقى قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ، ونىمدەردىڭ ساپاسى مەن ونىمدىلىگىن جوعارىلاتىپ، 2015- جىلعا بارعاندا، قالتقىنى 160 مىڭعا جەتكىزۋ. ەرەكشە جەمىس- جيدەك كاسىبىن دامىتۋدى پارمەندى جەبەپ، جۇيەلى باپتاۋعا، عىلمي باسقارۋعا، ءوندىرىستى ولشەمدەندىرىپ، بازارلاندىرىپ شوعىرلى باسقارۋعا كۇش سالىپ، 2015- جىلعا بارعاندا، وبلىس بويىنشا جەمىس - جيدەك اۋماعىن 4 ميلليون مۋعا جەتكىزۋ. ەڭبەككۇش ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىن جەدەلدەتۋ، شارۋالاردى ءوز جەرىندە جانە سىرتقا جۇمىس ىستەۋگە باستاپ، شارۋالار كىرىسىن ارتتىرۋدىڭ تىڭ ارنالارىن ۇزدىكسىز اشۋ. اۋىل شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىرۋدى بەلسەنە جەبەپ، عىلىم - تەحنيكالىق قامتىلىمى جوعارى، جەبەۋ، جەتەكشىلىك ەتۋ قۋاتى مىعىم اۋىل شارۋاشىلىق قوسالقى ونىمدەرىن مانەرلەيتىن ءبىر توپ كاسىپورىنداردى كۇش سالا قولداپ جانە جاقسارتىپ، شارۋالار كىرىسىن بارىنشا ارتتىرۋ. كەدەيلەردى وركەندەتۋ سيپاتىنداعى سۇيەمەلدەۋدى ىشكەرىلەي جۇرگىزىپ، قىستاقتار بويىنشا ىلگەرىلەتۋ، سالالار بويىنشا كومەك بەرۋ جانە تۇيىندەر بويىنشا سۇيەمەلدەۋ جۇمىستارىن ويداعىداي يگەرىپ، وبلىس بويىنشا 279 مىڭ ادامدى كەدەيلىكتەن ارىلتۋ. تۇرعىنداردى كوشىرىپ ورنالاستىرۋ قىزمەتىن كۇش سالا ويداعىداي ىستەپ، ولاردىڭ زاڭدى ۇقىق - مۇددەسىن قورعاۋ. ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن كۇشەيتۋ جانە شارۋالارعا تيىمدىلىك جاساۋ ساياساتتارىن مۇقيات تياناقتاندىرىپ، اۋىل - قىستاق، مال شارۋاشىلىق رايوندارىنداعى نەگىزگى ەكونوميكالىق تۇزىمدەردى ورنىقتىرىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، شارۋالاردىڭ ۇقىق - مۇددەسىن ويداعىداي قورعاۋ. اۋىل - قىستاقتاردىڭ جالپى بەتتىك رەفورماسىن ۇزدىكسىز تەرەڭدەتىپ، قورا جايلىق جەرلەردى باسقارۋ مەحانيزىمىن كەمەلدەندىرۋ؛ كوللەكتيۆ ورمان مەنشىك ۇقىعى مەن مەملەكەت يەلىگىندەگى ورماندى وڭىرلەردىڭ ورمان مەنشىك ۇقىعى ءتۇزىمى رەفورماسىن ىلگەرلەتىپ، جايىلىمداردى كوتەرمەگە بەرىپ باسقارۋ ءتۇزىمىن كەمەلدەندىرۋ.

جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋ اياق الىسىن بەلسەنە جەبەۋ. عىلىم - تەحنيكالىق العا باسارلىقتى قوزعاۋشى كۇش، بازاردى باستاما ەتىپ، «ەنەرگيا، كومىر - حيميا ونەركاسىبى، مۇناي حيميا ونەركاسىبى، يمپورت - ەكسپورت ونىمدەرىن مانەرلەۋ، وسىزامانعى ازىق - تۇلىك، بولات - تەمىر جانە قۇرىلىس ماتەريالدارى» كاسىپ سالاسى شوعىرىن ءتۇيىندى دە كورنەكتىلەندىرىپ، ءداستۇرلى ونەركاسىپتى وزگەرتىپ جانە دارەجەسىن جوعارىلاتىپ، جاڭا كاسىپ سالالارىن جەتىلدىرۋ، ونەركاسىپ ەكونوميكاسىنىڭ ينفورماتسيالانۋىن كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، ينفورماتسيالاندىرۋ ارقىلى ونەركاسىپتەندىرۋدى جەبەۋ، ونەركاسىپ قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرۋدى جەدەلدەتىپ، مۇناي حيميا ونەركاسىبى، بولات - تەمىر، ءتۇستى مەتال جانە كومىر - حيميا ونەركاسىبىن نەگىز ەتكەن ابزال كاسىپتەردى قالىپتاستىرۋ. وبلىسقا توتە قاراستى ورىندار مەملەكەتتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ ماڭىزدى ەنەرگيا بازاسى مەن كومىر - حيميا ونەركاسىبى بازاسىن قۇرۋدى توڭىرەكتەپ، 10 ميلليون توننالىق ءىرى كومىركەننەن 3 تە 5 ىن اشۋدى جوبالاۋ،  كومىر - حيميا ونەركاسىبى كاسىپورىندارىنان 5 تە 7 سىن ءتۇيىندى تۇردە ورنالاستىرىپ، كومىردەن تابيعي گاز، ماي جانە ولەفين ايىرۋداعى ۇلگى كورسەتۋ قۇرىلىستارىن جەدەلدەتۋ. 2015- جىلعا بارعاندا، كومىردەن 20 ميلليارد تەكشەمەتر تابيعي گاز، 3 ميلليون 600 مىڭ توننا ماي، 2 ميلليون 400 مىڭ توننا ولەفين ايىرۋ، 5 ميلليون توننا كوكس، ءبىر ميلليون 700 مىڭ توننا حيميالىق تىڭايتقىش، ءبىر ميلليون توننا گاليكول جانە 500 مىڭ توننا PVC ءوندىرۋ قۋاتىن قالىپتاستىرۋ. تارباعاتاي ايماعى تۇز حيميا ونەركاسىبىن دامىتۋمەن بىرگە، تەمىر، مىس، التىن، ۋران، نيكەل سياقتى كەن بايلىقتارىن بارلاۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، شيحۋداعى شەگىشور، ساۋان، تولىداعى تەمىرتام - كۇرە، قوستولاعاي سياقتى 4 ءىرى كومىركەن رايونىن ءتۇيىن ەتىپ، كومىر بايلىعىن تەكسەرىپ باعالاۋ قىزمەتىن ورىستەتۋ، 2015- جىلعا بارعاندا، كومىر زاپاسىنان 100 ميلليارد توننا تەكسەرىپ انىقتاپ، تەمىركەنى، ءتۇستى مەتال، باعالى مەتال جانە مۇناي سياقتى كەن بايلىعىن بارلاۋدا زور ناتيجەگە قول جەتكىزىپ، قوبىقسارى اۋدانىنىڭ كومىردەن جىلىنا 6 ميلليارد تەكشەمەتر گاز ايىرۋ، ءبىر ميلليون 200 مىڭ توننا ولەفين ايىرۋ سياقتى نىساندارىنىڭ الدىڭعى مەرىزىمدىك قىزمەتىندە ماندىك ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزۋگە كۇش سالۋ. التاي ايماعى مىس، تەمىر، الۋمين، مىرىش، كومىر سياقتى بايلىقتار مەن وتكەل ابزالدىلىقتارىنا سۇيەنىپ، كوكىستەندىرۋ، كومىردەن ماي ايىرۋ، مۇناي يمپورت ەتۋ حيميا ونەركاسىبى، ەرەكشە بولات مانەرلەۋ جانە كرەمني كاسىپتەرىن جەدەل دامىتىپ، تابيعي گاز، ءتۇستى مەتال جانە سيرەك كەزدەسەتىن مەتال، مەتاللويتتاردى مانەرلەۋ سياقتى ەكونوميكانى ارتتىرۋدىڭ تىڭ تۇيىندەرىن جەتىلدىرۋگە ءمان بەرۋ، 2015- جىلعا بارعاندا، گۋاڭحۇي توبىنىڭ كومىردەن 4 ميلليارد تەكشەمەتر تابيعي گاز جانە 3 ميلليون 600 مىڭ توننا ماي ايىرۋ، موڭعۇليا (شياڭگاڭ) ەنەرگيا توبىنىڭ كومىردەن 4 ميلليون توننا ماي ايىرۋ نىساندارىنىڭ وندىرىسكە قوسىلۋىنا كۇش سالۋ.  قارجى باۋراۋ تەبىنىن ونان ارى ارتتىرىپ، ءىرى كاسىپورىنداردى، ءىرى توپتاردى، ءىرى نىسانداردى ەنگىزۋگە كۇش سالىپ، ابزال بايلىقتى كادەگە جاراتۋ اياق الىسىن جەدەلدەتۋ. اۆتونوميالى رايوننىڭ «ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردىڭ دامۋىن جەبەۋ جونىندەگى اتقارۋ پىكىرىن» دايەكتى تياناقتاندىرىپ، دامۋ ورتاسىن ساپالىلاندىرۋ، قازىنا، باجىنى قولداۋ تەبىنىن ارتتىرۋ، قارجى توپتاۋداعى قيىنشىلىقتاردى باسەڭدەتۋ، قىزمەت وتەۋ ارنالارىن كەڭەيتۋ جانە قۇرىلىمدى رەتتەۋ جاقتارىنان قولداۋ كورسەتىپ، ۇيىتقىلىق، باسەكەلىك قۋاتقا يە ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردان ءبىر توبىن قالىپتاستىرۋ، 2015- جىلعا بارعاندا، ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردىڭ جاراتقان سوڭعى ونىمدەرى مەن قىزمەت وتەۋ قۇنىنىڭ وبلىسىمىزدىڭ GDP دان يەلەيتىن سالىستىرماسىن ٪35 تەن اسىرۋ.

3- كاسىپتى كۇش سالا دامىتۋ. قىزمەت وتەۋ كاسىبىن جەدەل دامىتىپ، قۇلجا، شاۋەشەك، بۋرىلتوعاي، كۇيتۇن، قورعاس سياقتى ءبىر توپ وسىزامانعى ساۋدا زات اينالىمى ورتالىعىن قۇرۋعا كۇش سالۋ، قورعاس، باقتى، جەمەنەي وتكەلدەرىنىڭ زات قابىلداۋ، جونەلتۋ ابزالدىلىقتارىن ساۋلەلەندىرىپ، ءىرى زات اينالىم كاسىپورىندارىنان ءبىر توبىن جەتىلدىرىپ جانە ەنگىزىپ، زات اينالىمىن ينفورماتسيالاندىرۋ قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ. فينانس، قامسىزداندىرۋ كاسىپتەرىنىڭ دامۋىن قولداپ، ونەركاسىپ باقشا رايوندارىنا جانە وتكەلدەرگە كاسىپتىك جاقتان قىزمەت وتەۋدى كۇشەيتۋ. قىزمەت وتەۋ كاسىبىن تىڭ سالالارعا كەڭەيتىپ، جاڭا كاسىپ تۇرلەرىن دامىتىپ، تىڭ قىزمەت وتەۋ تۇيىندەرىن جەتىلدىرىپ، كولەمدەندىرىپ، ماركالاندىرىپ، توراپتاندىرىپ باسقارۋ. ينفورماتسيالاندىرۋ ورەسىن جاپپاي جوعارىلاتىپ، تەلەگراف تورابى، راديو - تەلەۆيزيا تورابى مەن ينتەرنەت تورابىنىڭ توعىسپالى دامۋىن جەبەۋ. ساياحات كاسىبىن بەلسەنە دامىتىپ، قاناس، كوكتوعاي كورىنىس رايونىن ءتۇيىن ەتكەن، ماڭىنداعى اۋدان، قالالاردىڭ كورىنىس تۇيىندەرىن قامتىعان التاي ايماعىنىڭ شىعىس - باتىس ساياحات اۋماعىن اشىپ، «ەكى ءتۇيىن، ەكى اۋماق جانە ءبىر جەلى» ءىرى ساياحات جۇلگەسىن قالىپتاستىرۋ؛ نارات ءىرى كورىنىس رايونىن توڭىرەكتەپ، كولدەنەڭ، قاراجون جانە سەگىز تاڭبالى قالاشىق كورىنىس رايونىن قۇرۋ ورەسىن جوعارىلاتۋ؛ باقتى وتكەلى ساياحات رايونى، شيحۋ قالاسىنداعى مەملەكەت دارەجەلى بالشىق جانار تاۋى، قوبىقسارى اۋدانىنىڭ ۋاڭ ورداسى بۋ اراسانى، ازيا ەۆروپا قۇرىلىعىنىڭ كىندىگى بولعان تولى اۋدانى سياقتى ساياحات كورىنىس رايوندارىنىڭ قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن ءتۇيىندى تۇردە ويداعىداي يگەرىپ، باقتى وتكەلىندە سەيىلدەۋ، زات ساتىپ الۋ ساياحاتىن تەز ارادا اشىپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدى مەملەكەتتەگى ايگىلى ساياحات ورنىنا اينالدىرۋعا كۇش سالۋ.

2. وڭىرلىك ەكونوميكانىڭ سايكەستى دامۋىن جەبەپ، ەكونوميكانى ارتتىرۋدىڭ تىڭ تۇيىندەرىن جەتىلدىرۋ

ىلە وبلىسىنا توتە قاراستى ورىندار قورعاس ەرەكشە ەكونوميكالىق اشۋ رايونى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، قورعاس وتكەلىن قالا ەتىپ قۇرۋ قىزمەتىن بەلسەنە جەبەپ، 2015- جىلعا بارعاندا، سىرتقا باعىتتالعان ەكونوميكانى ءتۇيىن ەتكەن كاسىپ سالاسى نەگىزدەرى مەن حالىقارالاندىرىلعان قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن العاشقى قادامدا قالىپتاستىرۋ كەرەك. قۇلجا قالاسى سولتۇستىك تيانشاننىڭ باتىسىنداعى وزەكتى قالا جانە ميلليون جان سانى بار قالا قۇرۋ نىساناسىن تىعىز توڭىرەكتەپ، قۇلجا قالاسىن وزەك ەتكەن، قۇلجا، قورعاس، چاپچال اۋداندارى مەن ەكى وتكەلدى قامتىعان قالا ەكونوميكالىق اۋماعىن جانە قالا - قالاشىق شوعىرىن قۇرۋعا كۇش سالىپ، باتىس بولەك جانە ورتا ازياداعى ومىرشەڭدىك كۇشكە، باۋراۋ قۋاتىنا، قارجى قوسۋ كومەسكى كۇشىنە يە كورنەكتى قالاعا اينالدىرۋ كەرەك. كۇيتۇن قالاسى وڭىرلىك دامۋدى جانە كاسىپ سالاسى نەگىزدەرىن توڭىرەكتەپ، ساۋدا زات اينالىمى ورتالىعىن قۇرۋعا، وڭتۇستىك تيانشان باۋرايىنداعى ەكونوميكانى ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى ءتۇيىنى جانە وڭتۇستىك - سولتۇستىك شينجياڭدى تۇتاستىراتىن ماڭىزدى دانەكەر قالا ەتىپ قۇرۋعا كۇش سالۋ كەرەك. كۇنەس اۋدانى وڭىرلىك ابزالدىلىق پەن كاسىپ سالالارىن دامىتۋدى تياناق ەتىپ، قالا قۇرۋ اياق الىسىن جەدەلدەتىپ، ىلە اڭعارىنىڭ شىعىسىنداعى 2- وزەكتى قالا ەتىپ قۇرۋعا قۇلشىنۋ كەرەك.

تارباعاتاي ايماعى شيحۋ - ساۋان، قۇلىستاي ويپاتى جانە قوبىقسارى، تولى سياقتى ءۇش ۇلكەن وڭىرلىك ابزال كاسىپ سالاسى شوعىرىن قالىپتاستىرۋ، شيحۋ - ساۋان ءوڭىرى ماقتا توقىماشىلىعى، استىق، ماي جانە كومىر ەلەكتر سياقتى ابزال كاسىپ سالالارىن كۇشەيتۋ نەگىزىندە مۇناي، مۇناي حيميا، جابدىق جاساۋ، جاڭا كاسىپ سالالارى، عىلىم - تەحنيكا كاسىبى جانە عىلىم - تەحنيكالىق جاڭالىق جاراتۋ جاقتارىندا تىڭ ناتيجەگە قول جەتكىزىپ، ٪20 تەن جوعارى قارقىنمەن دامۋعا كەپىلدىك ەتىپ، سولتۇستىك تيانشان باۋرايىنداعى ەكونوميكالىق رايونىنىڭ الدىڭعى قاتارىنان ورىن الۋعا قۇلشىنىپ، جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام قۇرۋ نىساناسىن الدىمەن جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. قوبىقسارى - تولى ءوڭىرى كومىر ەلەكتر ەنەرگياسى، مەتال، مەتاللويد كەندەرىن اشۋ، حيميا ونەركاسىپ كاسىبى مەن مال شارۋاشىلىق ونىمدەرىن  مانەرلەۋ ونەركاسىپتەرىن ىرگەلەندىرۋ نەگىزىندە بايلىقتان ىشكەرىلەي پايدالانۋ تۇرعىسىنان كاسىپ سالالارى جۇيەسىن كەمەلدەندىرۋگە كۇش سالىپ، ونەركاسىپ، اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ سايكەستى دامۋىندا تىڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ، ٪25 تەن جوعارى قارقىنمەن دامۋعا كەپىلدىك ەتۋ ارقىلى وڭىرلەردىڭ قارىشتاپ دامۋىن پارمەندى قولداۋ كەرەك. قۇلىستاي ويپاتى زالالسىز استىق، ماي، ەكسپورت ەتىلەتىن جەمىس - جيدەك، كوكونىس، مال شارۋاشىلىق ونىمدەرى، ەرەكشە اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى بازاسى مەن ەرەكشە ساياحات كاسىبىن ساپالىلاندىرۋ نەگىزىندە اۋىل شارۋاشىلىق ءوندىرىسىن ولشەمدەندىرۋ، اۋىل شارۋاشىلىق قوسالقى ونىمدەرىن جىنتىكتەي مانەرلەۋ، ەكونوميكالىق فاكتورلاردى شوعىرلاندىرۋ جانە دامۋ ورىستەرىن كەڭەيتۋ جاقتارىندا تىڭ ناتيجە جاراتۋعا كۇش سالىپ، ٪18 تەن جوعارى قارقىنمەن دامۋعا كەپىلدىك ەتىپ، وڭىرلەردىڭ باياندى دامۋىنا كاسىپ سالاسى نەگىزىن بەرىك قالاۋ كەرەك.

التاي ايماعى بۋرىلتوعاي جاڭا رايونى جوبا قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋمەن بىرگە، بايلىق جانە وڭىرلىك ابزالدىلىقتارعا سۇيەنىپ، «ەكى باقشا، ەكى رايون» (بۋرىلتوعاي، كوكتوعاي ونەركاسىپ باقشاسى، تايكەشكەن، جەمەنەي وتكەلىندەگى مانەرلەۋ رايونى) ينجەنەرياسىن ءتۇيىندى تۇردە قۇرىپ، جوعارى تەحنيكالى كاسىپ سالالارىن قالىپتاستىرىپ، ونەركاسىپتە ارتقان قۇندى جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪37، يمپورت- ەكسپورت ساۋدا سوماسىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن ٪50 ارتتىرىپ، جوعارى باستاما، جوعارى ورە، جوعارى ونىمدىلىك جاراتاتىن قارىشتاپ دامۋ جولىمەن جۇرىپ، التايدى التاي تاۋى باۋرايىنداعى دامۋ ورتالىعىنا اينالدىرۋ كەرەك. بۋرىلتوعاي ونەركاسىپ باقشا رايونى عىلىم - تەحنيكا قامتىلىمى، ونىمدەرىنىڭ قوسالقى قۇنى جوعارى، جىنتىكتەي مانەرلەۋ باقشا رايونى نىساناسى بويىنشا، مۇناي، تابيعي گاز، حيميا ونەركاسىبى، ءتۇستى مەتال جانە قارا مەتالدى جىنتىكتەي مانەرلەۋ، جاڭا ماتەريالدار، جاڭا ەنەرگيا، يمپورت - ەكسپورتتاعى قۇراستىرۋ، مانەرلەۋ، ەگىن، مال شارۋاشىلىق ونىمدەرىن جىنتىكتەي مانەرلەۋ جانە بيولوگيالىق ءدارى - دارمەك ءوندىرۋ كاسىپتەرىن كۇش سالا دامىتىپ، اينالمالى ەكونوميكا، سىرتقا باعىتتالعان ونەركاسىپ باقشا رايونىندا اۆتونوميالى رايوندىق ۇلگى بازاسىن قۇرىپ، ونى سولتۇستىك شينجياڭعا قىزمەت وتەيتىن، رەسەيگە، قازاقستانعا، موڭعۇلياعا بەتالعان حالىقارالىق، توراپتانعان وسىزامانعى زات اينالىمى بازاسىنا بىرتىندەپ اينالدىرۋ كەرەك. كوكتوعاي ونەركاسىپ باقشا رايونى قارا، ءتۇستى، سيرەك كەزدەسەتىن مەتال جانە مەتاللويد كەندەرىن اشۋ، مانەرلەۋ كاسىبىن ءتۇيىندى تۇردە دامىتىپ، كوكتوعاي اۋدانىن كەن رۋدا بازاسىنان مانەرلەۋ بازاسىنا اينالدىرۋعا كۇش سالۋ. تايكەشكەن وتكەلى مانەرلەۋ رايونى تەمىر، كومىر بايلىقتارىن يمپورت ەتۋ ارقىلى توتىقسىزداندىرىلعان تەمىر، كوكىس جانە قۇراستىرۋ، مانەرلەۋ كاسىبىن دامىتىپ، يمپورت ەتىلگەن شيكىزاتتاردى ەل ىشىندە مانەرلەۋدى جۇزەگە اسىرۋ. جەمەنەي وتكەلى مانەرلەۋ رايونى مۇناي، تابيعي گاز بايلىقتارىن يمپورت ەتۋ ارقىلى جىنتىكتەي مانەرلەۋ جانە قۇراستىرۋ، مانەرلەۋ كاسىبىن دامىتىپ، سىرتقا باعىتتالعان كاسىپ شوعىرى باقشا رايونىن قۇرۋ كەرەك.

3. نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، قارىشتاپ دامۋدىڭ نەگىزىن بەكەمدەۋ

سۋ يگىلىگى نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. سۋ باستاۋ، ساقتاۋ، جەتكىزۋ جانە سۋارمالى ەگىنجايدى تۇلعالاندىرۋ ينجەنەريا قۇرىلىسىن جالعاستى ويداعىداي يگەرىپ، جەر اشۋ، رەتتەۋ ينجەنەرياسىن جەدەل ىلگەرىلەتۋ؛ ەرتىس وزەنىنىڭ سۋىن ۇرىمجىگە باستاۋدى تۇلعالاندىرۋ جانە ءدام وزەنىنەن سۋ باستاۋ ينجەنەريا قۇرىلىسىن اتقارۋ، حالىقتى بەيقۇت ءۇي ارقىلى اۋقاتتاندىرىپ، مال شارۋاشىلىق رايونى سۋ يگىلىگى ينجەنەريا قۇرىلىسىن جالعاستى ىلگەرىلەتىپ، ءىرى، ورتا سۋارمالى ءوڭىرلەردى جالعاستى تۇلعالاندىرۋ جانە سۋ ۇنەمدەۋ، تاسقىننان ساقتانىپ، قۋاڭشىلىققا قارسى تۇرۋ، ەگىن، مال شارۋاشىلىق رايوندارىنداعى اۋىز سۋ حاۋىپسىزدىگى مەن سۋ توپىراقتى ساقتاۋ نىسانى قۇرىلىستارىن جەدەلدەتۋ، 2015- جىلعا بارعاندا، وبلىس بويىنشا تىڭنان ارتتىرىلعان سۋارمالى جەر كولەمىن 2 ميلليون 800 مىڭ مۋعا جەتكىزۋ. كەمەلدەنگەن قاتىناس - تاسىمال تورابىن قالىپتاستىرىپ، جوعارى قارقىندى تاس جول تورابى، نەگىزگى تاس جول تورابى، اۋىل - قىستاق تاس جول تورابى، ساياحات تورابى جانە بايلىق تاسىمالى جول تورابىن ورنالاستىرۋدى كۇشەيتۋ ارقىلى تاس جول، تەمىر جول جانە اۋە جولدارىن وسىزاماندانعان كەمەلدى تاسىمال جۇيەسى ەتىپ قۇرۋعا كۇش سالۋ؛ دوڭمازاردان توعىزتاراۋعا، كۇنەسكە، ناراتقا، كۇيتۇننەن قارامايلىعا، قارامايلىدان شاۋەشەككە، قارامايلىدان التايعا، بۋرىلتوعاي جاڭا رايونىنان فۋكاڭعا، بۋرىلتوعاي جاڭا رايونىنان كوكتوعايعا، ۇرىمجىگە دەيىنگى جوعارى قارقىندى تاس جول مەن ءبىر توپ جوعارى دارەجەلى تاس جول قۇرىلىسىن ءتۇيىندى تۇردە ويداعىداي يگەرۋ؛ جىڭ- قۇلجا - قورعاس تەمىر جولى، كۇيتۇن - بەيتۇن تەمىر جولى قوسالقى لەنياسىن نىسانعا ەنگىزۋگە جانە بەيتۇننەن جەمەنەي وتكەلىنە، بەيتۇننەن التايعا دەيىنگى تەمىر جول قۇرىلىسىن ءتۇيىندى ىلگەرىلەتىپ، قورعاس تەمىر جول وتكەلىن سالۋدى جانە بەيتۇننەن كوكتوعايعا، شىعىس جوڭعارعا، كوكتوعايدان تايكەشكەن وتكەلىنە دەيىنگى تەمىر جول جاساۋدى سونداي- اق، بۋرىلتوعاي تەمىر جول زات تاسىمال ورتالىق بەكەتىن سالۋدى جەدەلدەتىپ، قۇلجادان وڭتۇستىك شينجياڭعا، قارامايلىدان شاۋەشەككە دەيىنگى تەمىر جول جانە قاناس وتكەلى تەمىر جولىن سالۋدىڭ الدىڭعى مەرىزىمدىك جۇمىستارىن بەلسەنە ىستەپ، مەملەكەت جوسپارىنا كۇن ىلگەرى ەنگىزۋگە قول جەتكىزۋ كەرەك. حالىقتىق اۆياتسيانىڭ جولاۋشى تاسىمالداۋ مولشەرىن ارتتىرىپ، ىشكى ولكەلەرگە توتە قاتىنايتىن جانە ورتا ازيا حالىقارالىق اۋە لەنيالارىن اشۋعا كۇش سالۋ. ەنەرگيا قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، قايتا تۋىندايتىن ەنەرگيانى بەلسەنە اشۋ ارقىلى 2015- جىلعا بارعاندا، ەلەكتر قۋاتى جالپى گەناراتور سيىمدىلىعىن 25 ميلليون كيلوۆاتتان اسىرۋ، مۇندا سۋ ەلەكتردى 5 ميلليون كيلوۆاتقا، كومىر ەلەكتردى 16 ميلليون كيلوۆاتقا جەتكىزۋ؛ قالا، اۋىلدارعا ەلەكتر جەتكىزۋ تورابى قۇرىلىسىن وزگەرتىپ سالۋدى كۇشەيتىپ، 220 كيلوولتتىق نەگىزگى لەنيا توراپ جۇلگەسىن كەمەلدەندىرۋ جانە كەڭەيتۋ، قۇلجا - فىڭحۋاڭ، ىلە - كۇشار قوس لەنيالى 750 كيلوولتتىق، سولتۇستىك جوڭعاردىڭ 750 كيلوولتتىق ەلەكتر جەتكىزۋ، كەرنەۋ اۋىستىرۋ، ينجەنەرياسىن جەدەل قۇرۋ؛ مايتاس، سارعۋسىن، بۋىرشىن، جەمەنەي سياقتى جەل ەلەكتر قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، كۇن ەنەرگياسى ەلەكترى سىندى تازا ەنەرگيا ءوندىرىسىن بارىنشا جالپىلاستىرۋ؛ اۋىل - قىستاق ەلەكتر تورابى قۇرىلىسى تەبىنىن ارتتىرىپ، توكپەن قامداۋ سەنىمدىلىگىن جوعارىلاتىپ، سىلكىنسكە ءتوزىمدى بەيقۇت ۇيلەرگە جانە كوشىرىلگەن وتباسىلارىنا ەلەكتر جەتكىزۋ ماسەلەسىن ويداعىداي شەشۋ كەرەك.

ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسىن شىنايى كۇشەيتۋ. بايلىقتى ۇيلەسىمدى اشىپ پايدالانىپ، بايلىقتان پايدالانۋ جالپى مولشەرىن تولىق مەڭگەرۋ، قامداۋ - قاجەتسىنۋ بەتالىسىنا قاراي رەتتەپ، پارىقتاندىرىپ باسقارۋ. سۋ، جەل، كۇن ەنەرگياسى سياقتى قايتا تۋىندايتىن بايلىقتاردى بارىنشا اشىپ پايدالانىپ، تارباعاتاي ايماعىندا ميلليون كيلوۆاتتىق جەل ەلەكتر بازاسى مەن كۇن ەنەرگياسىنان جان - جاقتى پايدالانۋدان ۇلگى كورسەتۋ بازاسىن ءتۇيىندى تۇردە قۇرۋ. اينالمالى ەكونوميكا سىناق ءتۇيىنى قىزمەتىن كۇشەيتىپ، جەردەن شوعىرلى پايدالانۋ، جاراقسىز زاتتاردان پايدالانۋ، ەنەرگيادان ساتىلى پايدالانۋ، جاراقسىز سۋدى اينالمالى پايدالانۋ جانە جاراقسىز زاتتاردى شوعىرلى ءبىر جاقتى ەتۋ. بايلىقتى اشىپ پايدالانۋ مولشەرىن جوعارىلاتىپ، وبلىس بويىنشا كومىر كەندەردى قايتا اشۋ مولشەرىن ٪65 تەن اسىرۋ، ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ قىزمەتىن كۇشەيتىپ، لاس زاتتاردىڭ ىعىستىرىلۋىن ازايتۋ نىسانالىق جاۋاپكەرلىك ءتۇزىمىن تياناقتاندىرىپ، لاس زاتتاردىڭ ىعىستىرىلۋىن ازايتۋ جانە تىزگىندەۋدى كۇشەيتىپ، لاستانۋشىلارعا تولەم بەرۋ ءتۇزىمىن ورناتىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، تىنىستى تۇرمىس ءتاسىلىن دارىپتەپ، تۇتاس قوعامدا ەنەرگيا ۇنەمدەۋ ارەكەتىن جۇيەلىلەندىرۋ. ىلە ، ەرتىس، ۇلىڭگىر وزەنى الابى مەن تارباعاتاي سارعۋسىن ءوڭىرىنىڭ ەكولوگيالىق ورتاسىن جاپپاي وڭاۋدى كۇشەيتۋ، ىقتاسىندى ورمان، تابيعي ورمان جانە سازدى جەرلەردى قورعاۋ سياقتى ءتۇيىندى ەكولوگيالىق ينجەنەريا قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، قۇلىستاي جايىلىمىنداعى سازدى جەرلەردى قورعاۋدى مەملەكەت دارەجەلى ءتۇيىندى ينجەنەرياعا ەنگىزۋگە قول جەتكىزۋ. 12- بەسجىلدىق جوبانىڭ سوڭىندا، نەگىزگى لاس زاتتاردى ىعىستىرۋ مولشەرىن ءونىمدى تىزگىندەپ، وبلىس بويىنشا ون مىڭ يۋاندىق GDP دەگى ءونىم قۇنىنا جۇمسالاتىن حيميالىق قاجەتتى وتتەگىن، ازوتتى امياكتى، كۇكىرت قىشقىلىن، ازوتتى وتتەگىن جەكە - جەكە 6.62، 0.44، 9.83، 6.41 كيلوگرام اينالاسىندا تىزگىندەۋ.

4. سىرتقا ەسىك اشۋ ستراتەگياسىن اتقارىپ، سىرتقا ەسىك اشۋ ورەسىن جوعارىلاتۋ

سىرتقى ساۋدانى ارتتىرۋ تاسىلىندە بۇرىلىس جاساۋدى جەدەلدەتىپ، سىرتقى ساۋدانى ونان ارى كەڭەيتۋ. سانىن، كولەمىن ارتتىرۋدان ساپا ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا، نارقى تومەن، باعاسى ارزان بولۋ ابزالدىلىعىنان جالپى باسەكەلىك قۋاتى ابزالدىلىعىنا قاراي بۇرىلىس جاساۋ. يمپورت - ەكسپورت تاۋارلارىنىڭ قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرىپ، باسەكەلىك قۋاتىن تەز جوعارىلاتۋ. بازار قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرىپ، ءداستۇرلى ەكسپورت بازارلارىن بەكەمدەۋ، جاڭا بازارلاردى بەلسەنە اشىپ، ولاردىڭ حاۋىپ - قاتەردەن ساقتانۋ جانە وعان توتەپ بەرۋ قۋاتىن كۇشەيتۋ. قورعاس ەرەكشە ەكونوميكالىق اشۋ رايونى قۇرىلىسىن بارىنشا ىلگەرىلەتىپ، جۇڭگو - قازاقستان قورعاس حالىقارالىق شەكارالىق سەلبەستىك ورتالىعى مەن قۇلجا وتكەلى قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ. باقتى، دۋلات، جەمەنەي، تايكەشكەن وتكەلدەرىنىڭ نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، شەكارا جاعالاۋىنداعى تۇرعىندار بازارى مەن شەكارا اتتاعان ساياحات قىزمەتىن ورىستەتىپ، كەدەننىڭ وتكەرمەلەۋ قۋاتىن جوعارىلاتۋ، ساۋدا ەرەكشەلىكتەرىن كورنەكتىلەندىرىپ، ەكسپورت ونىمدەرىن مانەرلەۋ رايوندارىنان ءبىر توبىن قۇرۋ، بايلىق ابزالدىلىعىنا سۇيەنىپ، ەكسپورت ونىمدەرىن مانەرلەۋ بازاسىن، تاۋار اينالىمى بازاسىن جانە شىعىسپەن بايلانىس جاساپ، باتىسقا شىعارۋ بازاسىن قۇرۋ. جۇڭگو - رەسەي باتىس لەنياسىنىڭ گاز جەتكىزۋ قۇبىرى قۇرىلىسى ورايىن مىقتى يگەرىپ، جۇڭگو - رەسەي قاناس تىكە تاسىمال كاريدورىن كۇن ىلگەرى اشۋ. سالىستىرمالى ابزالدىلىقتاردى تولىق ساۋلەلەندىرىپ، «ەنگىزۋگە» دە «شىعارۋعا» دا تەڭ ءمان بەرۋ پرينسيبىنەن جازباي، شارت - جاعدايى بار كاسىپورىنداردىڭ ءتۇرلى فورمالار مەن ارنالار ارقىلى سىرتقا شىعۋىن قولداۋ جانە شابىتتاندىرۋ. شەتەل قارجىسىنان پايدالانۋ كولەمىن ۇلعايتىپ، پايدالانۋ ورەسىن جوعارىلاتۋ. ەكسپورت بازاسىن تىزىمگە الدىرۋ قىزمەتىن ويداعىداي ىستەپ، جەرگىلىكتى ونىمدەردى ەكسپورت ەتۋ تەبىنىن ارتتىرۋ. ورتا، باتىس ازياعا بەتالعان ازىق - تۇلىك، جەڭىل توقىما، قۇرىلىس ماتەريالى، ماشينا - ەلەكتر، جاساۋ كاسىبى، جارمەنكە، ساۋدا، زات اينالىمى، مادەنيەت كاسىبىن جەدەل دامىتۋ كەرەك.

5. قوعامدىق ىستەردى دامىتىپ، حالىق تۇرمىسىن شىنايى قامتاماسىزداندىرۋ جانە جاقسارتۋ

عىلىم - تەحنيكانى دامىتۋعا باسا ءمان بەرىپ، دەربەس جاڭالىق جاراتۋ، ءتۇيىندى سالالاردا قارىشتاپ دامۋ، دامۋدى دەمەۋ جانە بولاشاققا جەتەلەۋ باعىتىندا تاباندى بولىپ، عىلمي زەرتتەۋ مەن جوعارى مەكتەپ اعارتۋىن ورگانيكالى ۇشتاستىرۋدى كۇشەيتىپ، كاسىپورىندى تۇلعا، بازاردى باعدار، ءوندىرىستى، وقىتۋدى، زەرتتەۋدى ءوزارا ۇشتاستىرعان تەحنيكالىق جاڭالىق جاراتۋ جۇيەسىن قۇرۋدى جەدەلدەتىپ، عىلىم - تەحنيكا جەتىستىكتەرىنىڭ ناقتى وندىرگىش كۇشكە اينالۋىن جەبەۋ. وقۋ - اعارتۋ ىستەرىن الدىمەن دامىتۋ. «الدىمەن دامىتۋ، ادام باۋلۋدى ارقاۋ ەتۋ، رەفورمادا جاڭالىق جاراتۋ، ادىلدىكتى جەبەۋ جانە ساپانى جوعارىلاتۋ» تالابى بويىنشا، وقۋعا تۇسۋدەن ىلگەرگى تاربيەنى بەلسەنە دامىتىپ، «ەكى نەگىزدىك» وقۋ - اعارتۋ جەتىستىكتەرىن بەكەمدەۋ جانە جوعارىلاتۋ، تولىق ورتا مەكتەپ كەزەڭىندەگى اعارتۋدى جالپىلاستىرۋدى جەدەلدەتىپ، قوس تىلدە وقىتۋدى يگەرۋدى كورنەكتىلەندىرىپ، «12- بەسجىلدىق» جوبانىڭ سوڭىندا، قوس ءتىل وقىتۋىن نەگىزىنەن جالپىلاستىرۋعا كۇش سالۋ؛ كاسىپتىك اعارتۋدى كۇش سالا دامىتىپ، كاسىپتىك اعارتۋ باقشا رايونىن قۇرۋ؛ الىس ارالىقتى وقىتۋ مەن جالعاستى تاربيەلەۋدى جەدەل دامىتۋ، ۇلتتىق اعارتۋدىڭ، حالىق باسقارۋىنداعى اعارتۋدىڭ، ەرەكشە اعارتۋدىڭ دامۋىن قولداۋ، جالپى حالىق ۇيرەنەتىن، ءومىر بويى ۇيرەنەتىن ۇيرەنگىش قوعام قۇرۋ. دارىندىلار بايلىعىن اشۋدى جەدەلدەتىپ، ۇكىمەت ماكرولىق جاقتان باسقارۋ، بازاردى ءونىمدى ورنالاستىرۋ، ورىنداردىڭ ءوز قالاۋىمەن ادام ىستەتۋ، دارىندىلار ءوز ەركىمەن كاسىپ تاڭداۋ ءتۇزىلىس مەحانيزمىن ورناتىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، دارىندىلاردى باسقارۋ ءتاسىلىن جاقسارتىپ، دارىندىلار ساياساتىن تياناقتاندىرىپ، دارىندىلار ينجەنەرياسىن مىقتى يگەرۋ. وسىزامانعى مادەنيەتتى جەتەكشى ەتۋدەن جازباي، مادەنيەت ىستەرى مەن مادەنيەت كاسىبىن دامىتۋعا كۇش سالىپ، قالا، اۋىلدارعا جالپىلاسقان الەۋمەتتىك مادەنيەتكە قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن جەدەل قۇرىپ، مادەنيەت - كوركەمونەر قيمىل ورتالىعىن قۇرۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، مادەنيەت - كوركەمونەر دارىندىلارىن كۇش سالا باۋلىپ، مادەني مۇرالاردى قورعاۋعا باسا ءمان بەرىپ، ەكىنشى رەتكى شەجىرە جازۋ قىزمەتىن كۇشەيتىپ، بۇقارانىڭ نەگىزگى مادەنيەت قاجەتىن ۇزدىكسىز قاناعاتتاندىرۋ. جالپى حالىقتىق دەنە شىنىقتىرۋ قيمىلىن بارىنشا ورىستەتىپ، بۇقارالىق دەنە تاربيە مەن باسەكەلىك دەنە تاربيەنىڭ تەڭ دامۋىن جەبەۋ. ەمدەۋ - دەنساۋلىق ساقتاۋ ءتۇزىلىسى رەفورماسىن جەدەلدەتىپ، ەگىن، مال شارۋاشىلىق رايوندارىنداعى جاڭاشا سەلبەسىپ ەمدەلۋ جانە قالا - قالاشىق تۇرعىندارىنىڭ نەگىزگى ەمدەلۋىن قامسىزداندىرۋ ءتۇزىمىن بەكەمدەۋ جانە كەمەلدەندىرۋ. جوسپارلى تۋىتتاعى سيلاۋ ساياساتىن جاپپاي تياناقتاندىرىپ، جان ساننىڭ تەز ارتۋىن تەجەپ، تابيعي ارتۋ مولشەرىن 11 كولەمىندە تىزگىندەۋ.

كاسپتەندىرۋ جانە قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرىپ، يگىلىك جاراتۋ ارقىلى كاسىپتەنۋدى جەبەۋ باعىتىن بەلسەنە دايەكتىلەندىرىپ، كاسىپتەندىرۋ ارنالارىن كەڭەيتىپ، وزدىگىنەن كاسىپتەنۋگە جانە ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ دەربەس يگىلىك جاراتۋعا شابىتتاندىرۋ، جوعارى مەكتەپتەر مەن ورتا تەحنيكوم تاۋىسقان وقۋشىلاردىڭ، اسكەردەن بوساعاندار مەن كاسىپ اۋىستىرعانداردىڭ جانە بىردە ءبىر ادامى كاسىپتەنبەگەن وتباسىلارىنىڭ كاسىپتەنۋ قيىنشىلىعىن شەشۋىنە كومەكتەسۋدىڭ باياندى مەحانيزمىن قۇرىپ، يگىلىك جاراتۋ جانە تەحنيكالىق جاقتان تاربيەلەۋ تەبىنىن ارتتىرۋ. قوعامدىق قامسىزداندىرۋ كولەمىن كەڭەيتۋ مەن قور جيناۋ قىزمەتىن ويداعىداي ىستەپ، اۋىل - قىستاقتارداعى جاڭاشا قوعامدىق زەينەتكەرلىك قامسىزداندىرۋ سىناق ءتۇيىنى قىزمەتىن جاپپاي ىلگەرىلەتىپ، ۇستەگى جىلى وبلىس بويىنشا جالپىلاستىرۋعا كۇش سالۋ. ءالسىز توپتارعا كومەكتەسۋ ينجەنەرياسىن ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ، وركەندەتۋ قىزمەتىنىڭ ورەسىن جوعارىلاتۋ. كىرىس ءبولىسى ءتۇزىمى رەفورماسىنىڭ تالابى بويىنشا، بازار پريىنسيبىنە بويسۇنىپ، ونىمدىلىك پەن ادىلدىككە تەڭ ءمان بەرىپ، ۇيلەسىمسىز فاكتورلاردى لايىقتى رەتكە سالۋ. مونوپول كاسىبى ونىمدەرىنىڭ باعاسىن باسقارۋدى كۇشەيتىپ، باعا جونىندەگى دالەل - سپات تىڭداۋ ءتۇزىمىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، الباتى اقى الۋ، ايىپ سالۋ، سالىق سالۋ، باعاسىن جوعارىلاتۋ ارەكەتتەرىن قاتاڭ تەكسەرىپ ءبىرجاقتى ەتىپ، «استىق، كوجە - قاتىق» ينجەنەرياسىن كۇش سالا مىقتى يگەرۋ. الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرىپ، ساپاسى مەن ورەسىن جوعارىلاتىپ، بىركەلكى بولۋىن جەبەپ، الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ سالاسىنداعى تەڭسىزدىك ماسەلەسىن كۇش سالا شەشۋ. حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋدى ءتۇيىن ەتۋدە تاباندى بولىپ، ءار جىلعى شينجياڭعا كومەك بەرۋ نىساندارىن تياناقتاندىرىپ، جاڭا كەزەكتى شينجياڭعا سالالار بويىنشا كومەكتەسۋ قىزمەتىن جاپپاي ويداعىداي ىستەۋ كەرەك.

6. رۋحاني وركەنيەت جانە دەموكراتيالىق زاڭ - ءتۇزىم قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعى مەن ورنىقتىلىعىن قورعاۋ

«ازاماتتاردىڭ ءمورال قۇرىلىسىن اتقارۋ پروگرامماسىن» مۇقيات دايەكتى تياناقتاندىرىپ، قوعامدىق ءمورال، كاسىپتىك ءمورال، وتباسى ءمورالى، كىسىلىك ءمورال قۇرىلىسىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتىپ، بۇقارالىق رۋحاني وركەنيەتتى ورىن قۇرۋ قيمىلىن ۇزدىكسىز ورىستەتۋ، قايراتتانا العا ۇمتىلاتىن، زەردەلى دە جايدارلى، اشىق - جارقىن دا كەڭ پەيىل قوعامدىق اۋقىمدى قالىپتاستىرىپ، ازاماتتاردىڭ تۇلعالىق ساپاسىن جوعارىلاتۋ. وركەنيەتتى قالا، ورىن، الەۋمەتتىك اۋماق، قالا - قالاشىق (قىستاق) جانە وركەنيەتتى ساياحات كورىنىس رايونىن قۇرۋ قيمىلدارىن ورىستەتىپ، قوعامنىڭ وركەنيەت دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ. سوتسياليستىك دەموكراتيانى دامىتىپ، حالىقتىڭ وزىنە - ءوزى قوجا بولۋ دەموكراتيالىق ۇقىعىن قامتاماسىزداندىرىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ سايلاۋ، جاعدايدى ءبىلۋ، ارالاسۋ، بەينەلەۋ جانە باقىلاۋ ۇقىقتارىن دۇرىس جۇرگىزۋ تانىمىن كۇشەيتىپ، نەگىزگى ساتىدا دەموكراتيانى كەڭەيتىپ، نەگىزگى ساتىنىڭ ءوزىن - ءوزى باسقارۋ ۇيىمدىق ءتۇزىمى مەن دەموكراتيالىق باسقارۋ ءتۇزىمىن كەمەلدەندىرۋ. عىلمي دەموكراتيالىق شەشىم جاساۋدى كۇشەيتىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ ءتول مۇددەسىنە ساياتىن ىستەرگە كوللەكتيۆ شەشىم جاساۋ، مامانداردان اقىل - كەڭەس سۇراۋ، قوعامدا اشىق جاريالاۋ، قوعامنان دالەل - سپات تىڭداۋ جانە اكىمشىلىك جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرۋ تۇزىمدەرىن ورناتۋ جانە كەمەلدەندىرۋ، اكىمشىلىكتى زاڭ بويىنشا جٷرگىزۋدە تاباندى بولىپ، اكىمشىلىك زاڭ اتقارۋ ءتۇزىلىسى رەفورماسىن جالعاستى ىلگەرىلەتىپ، سالىستىرمالى شوعىرلانعان اكىمشىلىك جازا ۇقىعى مەن اكىمشىلىك زاڭ اتقارۋدىڭ جالپى بەتتىك سىناق ءتۇيىنى قىزمەتىن ورىستەتىپ، بيلىك جۇرگىزۋدەگى زاڭ - تۇزىمدەردى جۇيەلىلەندىرۋ كەرەك.

ۇلتتار ىنتىماعىن كۇشەيتىپ، قوعامنىڭ ورنىقتىلىعىن قورعاۋ. پارتيانىڭ ۇلت ساياساتىن جاپپاي دۇرىس دايەكتىلەندىرىپ، ۇلتتار ىنتىماعى تاربيەسىن ساياسي، ەكونوميكا، مادەنيەت جانە قوعامدىق تۇرمىس جاقتارىنا ءسىڭىرىپ، ۇلتتار ىنتىماعى تاربيە ايى قيمىلى مەن ۇلت، ءدىن، نازاريا، ساياساتتىق زاڭ - ەرەجە بىلىمدەرىن ۇيرەنۋ تاربيە ايى قيمىلىن تاباندىلىقپەن ورىستەتىپ، تەڭ، ىنتىماقتى، قارايلاسىمدى، جاراسىمدى سوتسياليستىك ۇلت قاتىناسىن ۇزدىكسىز بەكەمدەۋ جانە دامىتۋ. ءىشىنارالىق وڭاۋ مەن تۇبەگەيلى وڭاۋ، جاپپاي اتقارۋ، بۇلجىتپاي يگەرۋ پرينسيبىندە تاباندى بولىپ، ورنىقتىلىقتى قورعاۋدىڭ باياندى مەحانيزمىن ورناتىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، ەل ىشىندەگى «ءۇش ءتۇرلى كۇش» جانە قىلمىستىق ىستەر قىلمىستىلارىنان قاتاڭ ساقتانۋ جانە ولارعا سىلەيتە سوققى بەرۋدىڭ تەگەۋرىندى تەبىنىن باستان - اياق ساقتاۋ، مالىمەت، ينفورماتسيا قىزمەتى مەن تۇتقيىل ۋاقيعالاردى شۇعىل ءبىرجاقتى ەتۋ قۋاتى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، جاۋدىڭ بولشەكتەۋ، ءبۇلدىرۋ ارەكەتتەرىن جوسپارلاۋدان جانە قامدانۋدان بۇرىن باتىل جويۋ. ءدىن ىستەرىن زاڭ بويىنشا باسقارۋدى كۇشەيتىپ، ءدىني قايراتكەرلەردى ءدىن بىلىمدەرىن دۇرىس تۇسىندىرۋگە بەلسەنە باستاۋ. قوعامداندىرىپ باسقارۋ مەحانيزىمىن ورناتىپ، بۇقارالىق ۇيىمدار مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ رولىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، قوعامدىق باسقارۋ مەن قىزمەت وتەۋ قۋاتىن قالىپتاستىرىپ، حالىقتىق، اكىمشىلىك، ءادىليالىق جاراستىرۋدى جابال جۇمىلدىراتىن قىزمەت جۇيەسىن كەمەلدەندىرىپ، قاتىستى ساياساتتار مەن ناقتى شارالاردى باعىتتامالى بەلگىلەپ، ىقپالى ءبىرشاما زور كورنەكتى ماسەلەلەردى، شەشىم ەتىلۋى قيىن بولعان كورنەكتى قايشىلىقتاردى دەر كەزىندە شەشىپ، ورنىقسىز فاكتورلاردى جورگەگىندە جٶيۋ. ارىز ىستەرى قىزمەت جاۋاپكەرلىگى ءتۇزىمىن ورناتىپ، قوعامدىق جاماعات پىكىرىن توپتاۋ جانە تالداۋ جاساۋ مەحانيزىمىن كەمەلدەندىرىپ، قوعامدىق قايشىلىقتاردان تۋ باستان ساقتانۋ جانە ونى شەشۋ كەرەك. الەۋمەتتىك حاۋىپسىزدىككە ۇسىنىلىمدى ارتتىرىپ، ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتىپ، شىرعالاڭ اپاتى، الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ، ازىق - تۇلىك، ءدارى- دارمەك حاۋىپسىزدىگى، قوعامدىق حاۋىپسىزدىك جاعىنداعى ۋاقيعالاردان ساقتانۋ جانە ونى شۇعىل ءبىر جاقتى ەتۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرۋ. شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋدى باسقارۋدى شىنايى كۇشەيتىپ، ونىڭ ۇيىمدىق جۇيەسى، ساقتىق جۇيەسى مەن شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ جۇيەسى قۇرىلىسىن بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، شۇعىل جاعدايداعى قۇتقارۋعا جابال اتتانىسقا كەلۋ مەحانيزمى مەن شۇعىل ءبىرجاقتى ەتۋدى تەز اڭىس ەتۋ مەحانيزىمىن قۇرىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، اپاتتان الدىن - الا ساقتانۋ، باقىلاۋ، كومەسكى حاۋىپتەردى ءبىر - بىرلەپ تەكسەرۋ، كەزەكشىلىك وتەۋ جانە كۇش بىرىكتىرۋ قىزمەتىن ويداعىداي ىستەپ، ۇكىمەتتىڭ اپاتتان ساقتانۋ، اپات زيانىن ازايتۋ، الەۋمەتتىك حاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىزداندىرۋ جانە تۇتقيىل الەۋمەتتىك ۋاقيعالاردى ءبىرجاقتى ەتۋ قۋاتىن جوعارىلاتۋ كەرەك.

ءتورتىنشى، 2011- جىلعى قىزمەتتەر

ۇستەگى جىل- «12- بەسجىلدىق» جوبا باستالعان جىل ءارى ورتالىقتىڭ شينجياڭ قىزمەتى اڭگىمە ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن جان - جاقتى تياناقتاندىرۋداعى شەشۋشى جىل، اسىرەسە، جاڭا كەزەكتى شينجياڭعا سالالار بويىنشا كومەكتەسۋ مەن قورعاس ەرەكشە ەكونوميكالىق اشۋ رايوننىڭ قىزمەتى جاپپاي باستالعان جىل، سوندىقتان ۇستەگى جىلعى قىزمەتتەردى ويداعىداي ىستەۋ كەلەلى ماڭىز الادى.

مەجەلى نىسانالار: وبلىس بويىنشا ءوندىرىستىڭ جالپى قۇنىن ٪15؛ تۇتاس قوعامدىق تۇراقتى مۇلىككە قوسىلاتىن قارجىنى ٪35؛ قازىنانىڭ ادەتتەگى مەجە ەسەپ كىرىسىن ٪24؛ سىرتقى ساۋدا يمپورت - ەكسپورت جالپى سوماسىن ٪29؛ قوعامدىق تۇتىنۋ بۇيىمدارىنىڭ بولشەك ساتىلۋ جالپى سوماسىن ٪17؛ قالا- قالاشىق تۇرعىندارىنىڭ جان باسىندىق تيەسەلى كىرىسىن ٪12 ارتتىرۋ؛ شارۋالاردىڭ جان باسىندىق تازا كىرىسىن 850 يۋاننان اسىرۋ؛ تۇرعىنداردىڭ تۇتىنۋ باعاسىنىڭ جوعارىلاۋ مولشەرىن ٪4 اينالاسىندا؛ قالا - قالاشىقتارداعى تىزىمدەلگەن جۇمىسسىزدىق مولشەرىن ٪4 كولەمىندە؛ جان سانىنىڭ تابيعي ارتۋ مولشەرىن 11 كولەمىندە تىزگىندەۋ.

جوعارىداعى نىسانالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مىناداي 8 ءتۇرلى قىزمەتتى ءسوزسىز ويداعىداي يگەرۋ كەرەك:

1. جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋدى جەدەلدەتۋ

ءىرى نىسان قۇرىلىسىنا قىزمەت وتەۋدى كۇشەيتىپ، نىسانداردى جەبەۋ قىزمەتىن كۇش سالا مىقتى يگەرۋ. كومىر - حيميا ونەركاسىبىن دامىتۋدى پارمەندى ىلگەرىلەتىپ، چيڭحۋا توبىنىڭ كومىردەن جىلىنا 5 ميلليارد 500 ميلليون تەكشەمەتر گاز ايىرۋدىڭ ءبىرىنشى مەرزىمدىك نىسانى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، ۇستەگى جىلى وندىرىسكە قوسىلۋىنا كەپىلدىك ەتۋ؛ موڭعۇليا شياڭگاڭ ەنەرگيا توبىنىڭ 3 ميلليون توننا كوكىس ءوندىرۋ، جۇڭگو ەلەكتر ەنەرگيا قارجى قوسۋ توبىنىڭ كومىردەن جىلىنا 6 ميلليارد تەكشەمەتر گاز ايىرۋ، شينۋىن توبىنىڭ كومىردەن جىلىنا 10 ميلليارد تەكشەمەتر گاز ايىرۋدىڭ ءبىرىنشى مەرزىمدىك نىسانى قۇرىلىستارىن مىقتى يگەرىپ، كورنەكتى ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزىپ، كومىر گازىن سىرتقا شىعارۋ قۇبىرى لەنياسى قۇرىلىسىن بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ. جينجياڭ توبىنىڭ كومىردەن حيميالىق تىڭايتقىش ءوندىرۋ، ىلەتىنىڭ كومىردى كوكستەندىرۋ، نانگاڭ - يۇڭنيڭ توبىنىڭ PVC ءوندىرۋ سياقتى سالىنۋ ۇستىندەگى ءبىر توپ ءتۇيىندى نىسان قۇرىلىسىن كۇش سالا مىقتى يگەرۋ. گۋاڭحۇي توبىنىڭ 500 ميلليون تەكشەمەتر LNG نىسان قۇرىلىسىنىڭ جۇمىسىن باستاۋ. كۇيتۇن - مايتاۋ ەكونوميكالىق اشۋ رايونىنىڭ، شيحۋ ونەركاسىپ باقشا رايونىنىڭ تۇلعالى مۇناي - حيميا ونەركاسىبى مەن مۇناي قالدىق ونىمدەرىن مانەرلەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋدى جەدەلدەتىپ، قوبىقسارىنى نەگىز، ساۋاندى قوسىمشا ەتكەن كومىر - حيميا ونەركاسىپ بازاسىن قۇرۋعا باسا ءمان بەرۋ. التايدىڭ كومىردى كوكستەندىرۋ نەگىزدىك جۇمىستارىن بەلسەنە جەبەۋ كەرەك.

ءداستۇرلى كاسىپتەردىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتىپ، جاڭا كاسىپتەردى ۇلعايتۋ. كەن بايلىعىن اشۋ، پايدالانۋ اياق الىسىن جەدەلدەتۋ. نىساندارعا تەحنيكالىق وزگەرىس ەنگىزۋ ارقىلى بولات - تەمىر ءوندىرۋ قۋاتىن 3 ميلليون تونناعا جەتكىزۋگە كۇش سالۋ؛ شيىنشيڭ چويىن قۇبىر توبىنىڭ ءبىر ميلليون 500 مىڭ توننا مۇناي جانە ەرەكشە بولات قۇبىر ءوندىرۋ، ءبىر ميلليون توننا تاتتانبايتىن بولات، 500 مىڭ توننا ەرەكشە بولات، سيمورەيىس توبىنىڭ ءبىر ميلليون توننالىق قورىتپالى بولات ءوندىرۋ نىسانىنىڭ كۇن ىلگەرى وندىرىسكە قوسىلۋىن قولداۋ. لۋشين، شينجىڭتاي، جينلۇڭ، تيانشان، يۇيچين سەمونت ءوندىرۋ نىسانى قۇرىلىستارىن جەدەلدەتىپ، شينجىڭتاي، جينلۇڭ، تيانشان جارنا سەرىكتىكتەرى سياقتى سەمونت ءوندىرۋ نىسانى قۇرىلىستارىنىڭ وندىرىسكە قوسىلۋىنا كەپىلدىك ەتۋ. مال شارۋاشىلىق ونىمدەرى، كوكونىس، استىق، ماقتا، جەمىس - جيدەك، مايلى داقىل سياقتى ابزال كاسىپتەردى توڭىرەكتەپ، قازىرگى اۋىل شارۋاشىلىق قوسالقى ونىمدەرىن مانەرلەۋ كاسىپورىندارىن اۋىل شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىرۋداعى مەملەكەت، اۆتونوميالى رايون دارەجەلى جەتەكشى كاسىپورىندارعا جولداۋدى بەلسەنە قولداپ، مەملەكەتتىڭ ساياسات جانە قارجى جاقتان قولداۋىنا قول جەتكىزۋ كەرەك.

شينلۋبياۋ كىرەمني كاربيىت ۇنتاعىن ءوندىرۋ، جياگسىن مەتال كىرەمني ءوندىرۋ، ەرەكشە ترانىسپورماتور توبىنىڭ ونەركاسىپتە ىستەتىلەتىن كىرەمني سياقتى نىسان قۇرىلىستارىن ويداعىداي يگەرىپ، ءونىم مولشەرىنە جەتكىزۋ نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋدى جەدەلدەتۋ. ءتۇستى مەتال، باعالى مەتال سياقتى نىسان قۇرىلىستارىن جەدەلدەتىپ، وڭتۇستىك كەنشىلىگىنىڭ كۇنىنە 4 مىڭ توننا مىس رۋداسىن سۇرىپتايتىن زاۆوتىنىڭ 1- مەرزىمدىك ينجەنەرياسىن، التىن تاۋ التىن كەنى، جۇڭگو يادىرولىق كەنشىلىگىنىڭ بەريللي توتىعىن ءوندىرۋ جانە شاندۇڭ جاۋجين، بيجيڭ ءانباڭ توبىنىڭ بىرلەسىپ 100 مىڭ توننا قورعاسىن، مىرىش قورىتۋ سياقتى نىسانداردىڭ وندىرىسكە قوسىلۋىنا كۇش سالىپ، كەن اشاتىن، سۇرىپتايتىن، قورىتاتىن جانە جىنتىكتەي مانەرلەيتىن ءبىر توپ كاسىپ شوعىرىن قالىپتاستىرۋ. بارلاۋ اياق الىسىن جەدەلدەتىپ، كەن بارلاۋ تابىستارىن تىڭنان ارتتىرىپ، جالعاستى اشۋدى بايلىقپەن قامتاماسىزداندىرۋ. جاڭا ماتەريال، بيولوگيالىق ءدارى - دارمەك جاساۋ سياقتى جاڭا كاسىپتەردى زور كۇشپەن دامىتىپ، بىرىككىش انالىق گورمون، اشىتقى، a تالشىقتى كەندىر، جۇڭگوشا ءدارى سياقتى بيولوگيالىق تەحنيكا كاسىپتەرىن ءتۇيىندى تۇردە كۇشەيتىپ، شانشان دارىگەرلىگى مەن كىلون دارىگەرلىگىنىڭ كۇكىرت قىشقىلدى ەريتروميتسين ءوندىرۋ نىسانى قۇرىلىسىن باستاۋدى تەزدەتۋ كەرەك.

ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردىڭ عىلمي دامۋىن جەبەپ، وبلىسىمىزداعى ءىرى كاسىپورىندار مەن ءىرى توپتاردىڭ دامۋىن قولداۋمەن بىرگە، ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردى وزىق تەحنيكانى قولدانۋعا، يكەمدى مەحانيزم ابزالدىلىعىن ساۋلەلەندىرۋگە، ابزال بايلىقتى اشۋ، مانەرلەۋ، جاپپاي پايدالانۋعا دەم بەرۋ جانە قولداۋ. ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردىڭ ءىرى كاسىپورىن، ءىرى توپتار مەن ءونىمدى تۇردە سايكەسۋىن بەلسەنە كۇشەيتىپ، ونىمدەردىڭ ورنىن دۇرىس تاڭداپ، كاسىپتەردى ويىستىرىپ جانە تەحنيكانى كەڭەيتىپ، تۇلعالى مانەرلەۋدە كۇشتى قۋات قالىپتاستىرىپ، وڭىرلىك ەرەكشەلىككە يە ورتا، شاعىن كاسىپورىندار شوعىرىن دامىتىپ، كاسىپورىنشىلار قوسىنى قۇرىلىسىن كۇشەيتۋدە تىڭ ناتيجە جاراتۋ كەرەك.

ونەركاسىپ باقشا رايونىنىڭ ورنالاسۋىن عىلمي جوبالاپ، رولىن كۇشەيتىپ، ونەركاسىپ نىساندارىنىڭ تياناقتانۋىن، جۇمىس باستاۋىن، جاڭا نىسانداردىڭ دايىندىق قىزمەتىن مىقتى يگەرىپ، باقشا رايونى كاسىپتەرىن كولەمدەندىرىپ، شوعىرلاندىرىپ دامىتۋدى جەبەۋ. چيڭحۋا كومىر - حيميا ونەركاسىبىنىڭ اينالمالى ەكونوميكا ونەركاسىپ باقشا رايونىن، قۇلجانىڭ وڭتۇستىك ونەركاسىپ باقشا رايونىن، نىلقى كومىر- حيميا ونەركاسىپ باقشا رايونىن، كوكتوعاي ونەركاسىپ باقشا رايونىن وبلىسىمىزدىڭ كومىر - حيميا ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى بازاسى رەتىندە جوعارى دەڭگەيدە جوبالاپ، جوعارى ورەدە قۇرىلىس جۇرگىزىپ، كاسىپتەندىرۋدى شوعىرلاندىرىپ، كولەمدەندىرىپ قارجى قوسۋ. قۇلجا، شاۋەشەك شەكارالىق ەكونوميكالىق سەلبەستىك رايونى، كۇيتۇن - مايتاۋ ەكونوميكالىق تەحنيكالىق اشۋ رايونى، قۇلجانىڭ شىعىس ونەركاسىپ باقشا رايونى، بۋرىلتوعاي ونەركاسىپ باقشا رايونى سياقتى ءتۇيىندى باقشا رايوندارىنىڭ قۇرىلىستارىن جەدەلدەتىپ، جۇڭگو - رەسەي قاناس وتكەلىن جوبالاۋ، قۇرۋدىڭ الدىڭعى مەرىزىمدىك جۇمىستارىن باستاپ، جەمەنەي، تايكەشكەن وتكەلىن مەملەكەت دارەجەلى شەكارالىق ەكونوميكالىق سەلبەستىك رايونىنا ەنگىزۋ اياق الىسىن بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ. جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋگە قاجەتتى دارىندىلاردى باۋلۋدى، ەنگىزۋدى جەدەلدەتىپ، سالالار بويىنشا كومەكتەسۋ ابزالدىلىعىن ساۋلەلەندىرىپ، جوعارى تەحنيكالى دارىندىلار مەن كاسىپتىك جۇمىسشىلاردى بارىنشا باۋلىپ جانە باۋراپ، جاڭاشا ونەركاسىپتەندىرۋ قۇرىلىسىن دارىندىلارمەن قامتاماسىزداندىرۋ. ساۋداگەر تاڭداۋ قىزمەتىن كۇشەيتىپ، ساۋداگەر باۋراۋ كوزقاراسىندا بۇرىلىس جاساپ، تاسىلىندە جاڭالىق جاراتىپ، باۋراۋ اياسىن كەڭەيتۋ، كاسىپ بايلانىسى تىعىز، قۋاتى مىعىم، كاسىپتە باستاماشى ستراتەگيالىق قارجىگەرلەردى كۇش سالا باۋراپ، نىسانداردى كوزدەپ، تياناقتاندىرۋدى مىقتى يگەرۋ؛ قارجى ەنگىزۋدە اداقتاۋ مەحانيزمىن ورناتىپ، ماندىك ىلگەرىلەۋشىلىگى بولماعان كاسىپورىنداردى زاڭ بويىنشا شەگىندىرۋ، قىزمەت وتەۋدى كۇشەيتىپ، شينجياڭ بويىنشا تاماشا قارجى قوسۋ ورتاسىن جاراتىپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدى كاسىپورىنداردىڭ قارجى قوساتىن ابزال ءونىمدى ورتاسىنا اينالدىرۋ كەرەك.

2. وسىزامانعى ەگىن، مال شارۋاشىلىعىن جەدەل دامىتۋ

وسىزامانعى مال شارۋاشىلىعىن زور كۇشپەن دامىتۋ. شينجياڭ بويىنشا ماڭىزدى مال شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى بازاسىن قۇرۋدى توڭىرەكتەپ، ءداستۇرلى مال شارۋاشىلىعىن وزگەرتىپ، مال شارۋاشىلىعىن وسىزامانداندىرۋدا ءورىس اشا جاڭالىق جاراتىپ، مال شارۋاشىلىق قۇرىلىمىن رەتتەپ، مالشىلاردى وتىرىقتاندىرۋ قىزمەتى تەبىنىن ارتتىرۋ، مالشىلاردى وتىرىقتاندىرۋ قىزمەتىن جوعارى دەڭگەي، جوعارى ولشەمدە ىلگەرىلەتىپ، جاساندى جەم - ءشوپ بازاسى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، شارت - جاعدايى بار جەرلەر مالدى جازدا دالادا باعۋ، قىستا قولدا باعۋ ءوندىرىس ۇلگىسىن كۇش سالا ىلگەرىلەتۋ. وسىزاماندانعان باعىمشىلىق شاعىن رايوندارى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، حالىقتى سۇتشىلىكپەن اۋقاتتاندىرۋ ينجەنەرياسىن اتقارۋ، اۋىلداردا مىڭ تۇياق، قىستاقتاردا ءجۇز تۇياق، وتباسىلارىندا ون تۇياق ساپالى سيىر باعىمشىلىق شاعىن رايونىن قۇرىپ، ارناۋلى مال بورداقىلايتىن اۋىلداردان، قىستاقتاردان، وتباسىلارىنان ءبىر توبىن جەتىلدىرىپ، ورنالاسۋىن ارنايلاندىرۋ، باعىمشىلىقتى شوعىرلاندىرۋ، ءوندىرىستى ولشەمدەندىرۋ كەرەك. اۆتونوميالى رايوننىڭ ىلەنى مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ بازاسى ەتىپ قۇرۋ ورايىن مىقتى يگەرىپ، نىسان قارجىسىنا بەلسەنە قول جەتكىزۋ، مال ءناسىلىن جەتىلدىرىپ، اسىل تۇقىمدى مالدىڭ سالىستىرماسىن جاپپاي جوعارىلاتۋ. حايۋاناتتاردى ىندەتتەن ساقتاۋ جانە تىزگىندەۋدەگى شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ مەحانيزمىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، مال شارۋاشىلىق ونىمدەرى بازارىن باقىلاۋ - باسقارۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، مال شارۋاشىلىعىنىڭ اقاۋسىز، ءتارتىپتى، حاۋىپسىز دامۋىنا كەپىلدىك ەتۋ. بەيقۇت ءۇي ارقىلى حالىقتى اۋقاتتاندىرۋ مەن وتىرىقتاندىرۋ ارقىلى مال شارۋاشىلىعىن كوركەيتۋ ينجەنەرياسىن تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىپ، جوعارى دەڭگەي، جوعارى ورە، جوعارى ونىمدىلىكپەن ىستەۋ پرينسيبىندە تاباندى بولىپ، جەر جاعدايىنا قاراي ىستەپ، ۇلگى ارقىلى جەتەكتەپ، تۇلعالى ىلگەرىلەتىپ، ەگىن مال شارۋاشىلىق رايوندارىنىڭ تۇرار جاي ورتاسىن ۇزدىكسىز جاقسارتۋ كەرەك.

ساپالى، ءتۇسىمدى، ەرەكشە ەگىمشىلىكتىڭ دامۋىن جەدەلدەتۋ. ەكولوگيالى، زالالسىز اۋىل شارۋاشىلىعى مەن سىرتقا باعىتتالعان اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى توڭىرەكتەپ، استىق ەگۋ كولەمىن تۇراقتاندىرىپ، اۋىل شارۋاشىلىق وندىرىسىنە بەرىلەتىن قوسىمشا قاراجات ساياساتىن تياناقتاندىرىپ، ءداستۇرلى ەگىمشىلىك فورماسىنا بۇرىلىس جاساپ، ساپالى، ءتۇسىمدى ەگىمشىلىكتى دامىتىپ، اۆتونوميالى رايونىنىڭ استىق، ماقتا، مايلى داقىل، جەمىس - جيدەك، كوكونىس جانە اۋىل شارۋاشىلىق قوسالقى ونىمدەرىن ەكسپورت ەتۋ، مانەرلەۋ ماڭىزدى بازاسىن قۇرۋ. ءتۇسىمدى، سۋ ۇنەمدەيتىن اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋمەن ۇشتاستىرىپ، ارالاستىرىپ ەگۋ، كىرىستىرىپ ەگۋ، سىنالاپ ەگۋ جانە كوپ رەت ءونىم بەرەتىن داقىلداردى ەگۋ سياقتى ءتۇسىمدى ەگىمشىلىك فورماسىن كەڭىنەن جالپىلاستىرىپ، جەردىڭ ءونىم مولشەرى مەن بايلىقتان پايدالانۋ مولشەرىن جوعارىلاتۋ. ۇلگى كورسەتەتىن اتىز قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، ەرەكشە كاسىپتى دامىتۋدى كورنەكتى يگەرىپ، سالىستىرمالى شوعىرلاندىرىلعان، اۋماقتار بويىنشا داميتىن، ەرەكشەلىككە يە ارناۋلى وڭىرلەر مەن كاسىپ بەلدەۋىن جەدەل قالىپتاستىرىپ، اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى ماركاسىن جەتىلدىرۋ مەن وندىرىلگەن جەرىندە كۋالاندىرۋ قىزمەتىنە وسكەلەڭ ءمان بەرۋ. قۇرىلعىلى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى جەبەپ، سالىنعان جىلى قالتقىلاردى بەكەمدەۋ جۇمىستارىن مىقتى يگەرىپ، قالتقىدان پايدالانۋ مولشەرى مەن ءونىم مولشەرىن جوعارىلاتۋ، اۋىل شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىرۋ قۇرىلىسىن جەبەپ، اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىندە ايگىلى ماركا جاراتۋ قىزمەتىن كۇشەيتۋ، اۋىل شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىرۋداعى باسەكەلىك قۋاتقا يە باستاماشى كاسىپورىنداردى ەنگىزۋ جانە قولداۋ، اۋىل شارۋاشىلىق قوسالقى ونىمدەرىن مانەرلەيتىن كاسىپورىنداردان ءبىر توبىن وزگەرتىپ قۇرىپ جانە دارەجەسىن جوعارىلاتىپ، ونىمدەردىڭ قوسىمشا قۇنىن ارتتىرۋ. اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى بازارىنىڭ اينالىم جۇيەسى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، ابزال اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى بازارىن اشۋ قۋاتىن جوعارىلاتىپ، ەرەكشە ابزال كاسىپتەردى جەدەل قالىپتاستىرۋ كەرەك.

ەرەكشە جەمىس - جيدەك كاسىبىن پارمەندى ىلگەرىلەتۋ. كولەمدەندىرىپ ىلگەرىلەتۋ، ولشەمدەندىرىپ باپتاۋ، عىلمي باسقارۋ نىساناسىن توڭىرەكتەي وتىرىپ، وڭىرلىك ورنالاستىرۋدى ساپالىلاندىرىپ، سورتتى تۇقىمداردى ەنگىزۋ مەن جەتىلدىرۋدى كۇشەيتىپ، قالامشا بازا قۇرىلىسىن نىعايتىپ، جەمىس اعاشتارىن اتىزدارعا، ءتۇسىمدى اتىزدارعا ەگۋ، جەمىس اعاش اراسىنا استىقتى، ءشوپتى جانە ەكونوميكالىق داقىلداردى ەگۋدى كەڭىنەن جالپىلاستىرىپ، جەمىس - جيدەكتى باسقارۋ، قورعاۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، شوعىرلى ءوندىرۋ، ساتۋ، ساقتاۋ، تاسىمالداۋ، مانەرلەۋ، قوراپتاۋ ءبىر تۇلعالانعان جەمىس - جيدەك مانەرلەۋ ءىرى كاسىپورىندارىن بەلسەنە ەنگىزىپ جانە جەتىلدىرىپ، جەمىس - جيدەك ونىمدەرى بازارى تيجارات تورابى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، جەمىس - جيدەك ساتۋ ارنالارىن ىركىلىكسىزدەندىرۋ كەرەك.

ەڭبەككۇش ەكونوميكاسى مەن كاسىپ سالالاندىرىپ باسقارۋدا تىڭ ناتيجە جاراتۋدى جەدەلدەتۋ. ءوڭىر اتتاۋ مەن ەڭبەككۇش شىعارۋعا، كاسىپتەندىرۋ مەن كاسىپ جاراتۋعا تەڭ ءمان بەرۋ تالابى بويىنشا، يگىلىك جاراتۋ كوزقاراسى ارقىلى شارۋالاردى تاربيەلەۋگە تاباندى بولىپ، شارۋالاردى سىرتقا شىعىپ كاسىپتەنىپ اۋقاتتانۋعا باستاۋ. كاسىپ قۇرىلىمدارىن رەتتەۋدى جەدەلدەتىپ، اۋىل - قىستاقتارداعى اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاتپايتىن كاسىپتەردى دامىتىپ، اۋدان وڭىرلىك ەكونوميكاسىن ۇلعايتىپ، اۋىل - قىستاقتارداعى بوس ەڭبەككۇشتەردى 2-، 3- كاسىپتەرگە جانە قالا - قالاشىقتارعا ويىسۋعا جەبەپ، وبلىس بويىنشا سىرتقا شىعىپ جۇمىس ىستەيتىن شارۋالاردى 610 مىڭ ادام رەتكە، ودان تاپقان كىرىستى 2 ميلليارد 340 ميلليون يۋانعا جەتكىزۋ نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋ. باستاماشى كاسىپورىنداردى دامىتۋدى، ايگىلى ماركا جاراتۋدى قامال الۋ ءتۇيىنى ەتىپ، قازىرگى اۋىل شارۋاشىلىق قوسالقى ونىمدەرىن مانەرلەۋ كاسىبىن قولداپ، جاقسارتىپ جانە دارەجەسىن جوعارىلاتىپ، قۋاتتى، باستاماشى كاسىپورىنداردى ەنگىزىپ، ەرەكشە اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن مانەرلەۋ كاسىبىن دامىتىپ، كاسىپورىندارمەن شارۋالاردىڭ مۇددەسىن بايلانىستىراتىن مەحانيزمدى ورناتىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، تاپسىرىستىق اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتىپ، كاسىپورىننىڭ، ەكونوميكالىق سەلبەستىك ۇيىمداردىڭ شارۋالارمەن ورگانيكالى ۇشتاسۋىن جەبەۋ كەرەك.

3. جاڭاشا قالا - قالاشىقتاندىرۋدى ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ

قالالاردىڭ باسەكەلىك قۋاتىن جوعارىلاتۋدى ۇيتقى، سيىمدىلىق قۋاتى مەن تۇرعىنداردىڭ شوعىرلىلىعىن ءتۇيىن ەتۋگە تاباندى بولىپ، جوعارى دەڭگەيدە جوبالاپ، جوعارى ولشەمدە قۇرىپ، جوعارى ورەدە باسقارۋ. قۇلجا قالاسى قالانى دامىتۋدىڭ تۇلعالىق جوباسى مەن ەگجەي - تەگجەيلى جوباسىن جاساۋدى جانە كەمەلدەندىرۋدى تەزدەتىپ، ۇيلەسىمدى جوبالاپ ورنالاستىرىپ، فۋنكتسيالىق وڭىرلەردى ايقىنداپ، قالا جۇلگەسىن جانە دامۋ ءورىسىن كەڭەيتۋ. «قالا قۇرىلىسى جىلى» قيمىلىن جاپپاي ورىستەتىپ، ىلە وزەنى كورىنىس رايونىن بەلسەنە قۇرىپ، كونە قالا رايونىن وزگەرتۋدى جەدەلدەتىپ، قالانىڭ نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن كەمەلدەندىرىپ، رولىن كۇشەيتىپ، باۋراۋ قۋاتىن جوعارىلاتىپ، قۇلجا قالاسىن قويۋ ۇلتتىق تۇسكە يە، مادەنيەتى مەن وسىزامانعى ءداۋىر تىنىسى توعىسقان، بەرەكەلى، تىرشىلىك تىنىسى كەڭ، جانعا ءجايلى قالا ەتىپ قۇرۋعا قۇلشىنۋ كەرەك. كۇيتۇن قالاسى كاسىپتىك نەگىزى مەن وڭىرلىك ابزالدىلىعىنا سۇيەنىپ، ساۋدا زات اينالىمى ورتالىعىن كەڭەيتىپ، وڭتۇستىك پەن سولتۇستىك شينجياڭدى تۇتاستىراتىن ماڭىزدى دانەكەر قالاعا اينالدىرۋعا كۇش سالۋ. تارباعاتايعا گاز قۇبىرىن جەتكىزۋ ينجەنەرياسىن جاپپاي اتقارىپ، قالانىڭ رولىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، جالپى سيىمدىلىق قۋاتى مەن باسەكەلىك قۋاتىن جوعارىلاتۋ. بۋرىلتوعاي جاڭا رايونىن التاي ءوڭىرىنىڭ ساياسي، ەكونوميكا، مادەنيەت ورتالىعى ەتىپ، كاسىپ جانە جان سانىنىڭ شوعىرلانۋىنا سۇيەنىپ، نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، جوبانى جەتەكشى ەتۋدى كۇشەيتىپ، باۋراۋ قۋاتىن جوعارىلاتىپ، ەرەكشە جاڭا رايون ەتىپ قۇرۋ. قورعاس، كۇنەس، ساۋاندى قالا ەتىپ قۇرۋدىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك جۇمىستارىن جەدەلدەتىپ، زور ناتيجەگە قول جەتكىزۋ. اۋدان قالاشىعىن جوعارى ولشەمدە جوبالاپ، اۋىل - قىستاق ەكونوميكاسىن جەبەۋ، ءوڭىر، قاتىناس، بايلىق ابزالدىلىعىن تياناق ەتىپ، ونەركاسىبى مىعىم، ساۋداسى  دامىعان، مادەنيەتى مەن ساياحاتى ايگىلى قالاشىقتاردان ءبىر توبىن قۇرۋعا كۇش سالىپ، اۋىل، قالاشىقتارداعى شارۋالاردى اۋدان قالاشىعىنا، اۋدان قالاشىعىنداعى تۇرعىنداردى قالالارعا ويىسۋعا شابىتتاندىرۋ جانە قولداۋ. قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتىندىق تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى تەبىنىن ارتتىرىپ، ۇستەگى جىلى قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتىندىق تۇرعىن ۇيدەن 28 مىڭىن سالۋ. الەۋمەتتىك مايعا بەرىلەتىن ۇيلەر مەن لاشىقتى رايونداردى جاڭالاۋ قۇرىلىسىن شىنايى ويداعىداي يگەرۋ كەرەك.

4. رەفورما جاساۋ، ەسىك اشۋدى ىلگەرىلەتۋدە تاباندى بولۋ

اكىمشىلىك ءتۇزىلىس رەفورماسىن ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ. قۇرلىم رەفورماسى مەن ۇكىمەت فۋنكتسياسى وزگەرىسىنىڭ سايكەسىمدىلىگىنە تاباندى بولىپ، ۇكىمەت فۋنكتسياسىنا بۇرىلىس جاساۋدى وزەك ەتىپ، اكىمشىلىك تەكسەرىپ بەكىتۋ ءتۇزىمى رەفورماسىن تەرەڭدەتىپ، ۇكىمەت ءىسىن جاريا ۇستاۋدى، قىزمەت وتەيتىن، جاۋاپكەرلىكتى ۇستىنە الاتىن، زاڭمەن باسقاراتىن جانە پاك ۇكىمەت قۇرۋدى تەزدەتىپ، ۇكىمەت قۇرىلىمىن ۇزدىكسىز ساپالىلاندىرىپ، بايلانىستى جونگە سالىپ، جۇمىس ونىمدىلىگىن جوعارىلاتىپ، الەۋمەتتىك ساياساتتى بەلگىلەۋدە جاريالىلىعى مەن قاۋىمنىڭ ات سالىسۋىن كۇشەيتىپ، اكىمشىلىك جاۋاپكەرلىكتى قۋزاستىرۋ ءتۇزىمىن بەكەمدەپ، ۇقىق پەن جاۋاپكەرلىك ءبىركەلكى، جۇمىس ءبولىسى ۇيلەسىمدى، شەشىم جاساۋى عىلمي، اتقارۋى ىركىلىسسىز، باقىلاۋى پارمەندى اكىمشىلىك باسقارۋ ءتۇزىلىسىن قۇرۋعا كۇش سالۋ؛ عىلىم - تەحنيكا، وقۋ - اعارتۋ، مادەنيەت، دەنساۋلىق ساقتاۋ، دەنە تاربيە تاراۋلارىنىڭ ءىس ورىندارىن تۇرگە ايىرىپ، رەفورما جاساۋدى ورنىقتى ىلگەرىلەتىپ، ۇكىمەتتىڭ قوعامدى باسقارۋ، نەگىزگى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ فۋنكتسياسى مەن جاۋاپكەرلىگىن كۇشەيتىپ، قوعامدىق ىستەردىڭ الەۋمەتتىك يگىلىك سيپاتىن كورنەكتىلەندىرىپ، قوعامدىق سالالار مەن الەۋمەتتىك ىستەردى باسقارۋ ءتۇزىلىسى رەفورماسىن تەرەڭدەتىپ، قوعامدىق ۇيىمداردى جەتىلدىرىپ جانە زاڭ بويىنشا باسقارىپ، ولاردى قوعامدى باسقارۋعا ات سالىسۋ مەن قىزمەت وتەۋگە جەتەلەۋ؛ نەگىزدىك الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋگە جاتپايتىن بازارلانۋ رەفورماسىن جەبەپ، بۇقارانىڭ الۋان ءتۇرلى قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋ؛ قازىنا، باجى، فينانس ءتۇزىلىسى رەفورماسىن بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، قازىنانىڭ ەكونوميكالىق دامۋدى قولداۋداعى ءادىس - شارالارىن ساپالىلاندىرىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، قازىنا قاينارىن ۇزدىكسىز كەڭەيتىپ، كىرىستى ورنىقتى ارتتىرۋ مەحانيزمىن ورناتۋ؛ قازىنانىڭ الەۋمەتتىك فۋنكتسيالىق رولىن ۇزدىكسىز كۇشەيتىپ، قازىنا بايلىعىن ەكونوميكا مەن حالىق تۇرمىسىنا بەيىمدەلۋگە باستاۋ؛ باجىنى زاڭ بويىنشا جيناۋ - باسقارۋدى كۇشەيتىپ، اقىنى باجىگە اينالدىرۋ جۇمىسىن ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتۋ. فينانس قۇرىلىمدارىن بەلسەنە ەنگىزىپ، سەنىمدى ورتا قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. اۋىل - قىستاق سەنىمدى قارىز كوپەراتيۆىنىڭ رەفورماسىن تەرەڭدەتىپ، اۋىل - قىستاقتىڭ فينانستىق قىزمەت وتەۋ مەن سەنىمدىلىك ورتا قۇرىلىسىن ساپالىلاندىرىپ، فينانستىڭ اۋىل- قىستاققا قىزمەت وتەۋ ورەسىن جوعارىلاتۋ كەرەك.

سىرتقا باعىتتالعان ەكونوميكانى زور كۇشپەن دامىتۋ. «ءبىر رايوندا ءبىر باقشا قۇرۋ، كوبىرەك ساياسات بەرۋ» تالابى بويىنشا، اشۋ رايونىنىڭ قۇرىلىس جوباسىن جاساۋدى جەدەلدەتىپ، قۇلجا قالاسى، قورعاس وتكەلى مەن چيڭشۇيحى قالاشىعىن اشۋ،كوركەيتۋ ىستەرىن ءبىرتۇتاس جوسپارلاپ، وڭىرلىك ورنالاستىرۋ، ساياساتتىق ۇسىنىس بەرۋ، فۋنكتسياسىن تۇراقتاندىرۋ، كاسىپتەردى جوسپارلاۋ سياقتى مازمۇنداردى ايقىنداپ، مەملەكەتتىڭ تەز ارادا بەكىتۋىنە قول جەتكىزۋ. جۇڭگو - قازاقستان قورعاس حالىقارالىق شەكارالىق سەلبەستىك ورتالىعى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، كۇن ىلگەرى جابىق تيجارات جۇرگىزۋگە كۇش سالىپ، ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر مەن نىسانداردان ءبىر توبىن ەنگىزىپ، ءىرى نىسانداردى تياناقتاندىرۋ، قۇرىلىس باستاۋدا تىڭ ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزىپ، سەلبەستىك ورتالىعىن قورعاس ەرەكشە ەكونوميكالىق اشۋ رايونىنىڭ ۇلگى كورسەتۋ بازاسى جانە الدىڭعى شەبى ەتىپ تەز ارادا قۇرىپ شىعۋ. ”سىرتقا شىعارۋ“ ستراتەگياسىن اتقارىپ، كاسىپورىنداردى شەتەلدەرگە شىعىپ بايلىق بارلاۋ، اشۋ، مانەرلەۋ، كەن ونىمدەرىن يمپورت ەتۋ جاقتارىندا سەلبەستىك جاساۋعا جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن اشۋعا دەم بەرۋ؛ ورتا ازيا رايونىن ءتۇيىن، نىسانداردى دانەكەر ەتىپ، بىرىككەن تۇلعا قالىپتاستىرىپ، سىرتتان ينجەنەريا كوتەرەگە الۋ جانە ەڭبەككۇشتى سىرتقا شىعارۋ؛ ىلەنىڭ 9- كەزەكتى ”قازاقستان ساۋدا جارمەنكەسى“، ”جۇڭگو - ازيا، ەۆروپا تۇڭعىش كەزەكتى ەكونوميكا - ساۋدا كورمەسى“ مەن تارباعاتايدىڭ 6- كەزەكتى ”شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەر جارمەنكەسىن“ وتكىزۋگە بەلسەنە سايكەسۋ؛ مەملەكەتتىڭ سىرتقا كومەكتەسۋ نىساندارىنا بارىنشا ات سالىسىپ، سىرتقا كومەكتەسۋ نىسانى تيجارات تولىمدىلىعىن ازىرلەگەن كاسىپورىندار قوسىنىن قۇرىپ، ورتا ازيانىڭ سىرتقا كومەكتەسۋ نىساندارىن كوتەرمەگە الۋ. ورتا ازيا بازارلارىن ۇزدىكسىز اشىپ، جەمىس - جيدەك، كوكونىس، مال شارۋاشىلىق ونىمدەرى، ءۇي قۇستارى جانە جىنتىكتەي مانەرلەۋ سياقتى جەرلىك ونىمدەردىڭ ەكسپورتىن كەڭەيتىپ، جەڭىل توقىما، سولياۋ، قۇرىلىس مارتەريالدارى سياقتى ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ ورتا ازيا بازارلارىنداعى باسەكەلىك ابزالدىلىعىن تياناق ەتىپ، سىرتقا باعىتتالعان باستاماشى كاسىپورىنداردى بارىنشا قولداپ، ورتا ازيادان ەنەرگيا، كەن ونىمدەرى، ەگىن، مال شارۋاشىلىق ونىمدەرىن شيكىزات ەتكەن ەكسپورتتىق مانەرلەۋدى ەنگىزىپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدى يمپورت - ەكسپورت ونىمدەرىن مانەرلەۋ بازاسى، ساۋدا زات اينالىم بازاسى جانە شىعىسپەن بايلانىس جاساپ، باتىسقا جونەلتۋدەگى دانەكەر بازا ەتىپ قۇرۋعا كۇش سالۋ كەرەك.

5. ءۇشىنشى كاسىپتى جەدەل دامىتۋ

ساياحات كاسىبىن زورايتۋ جانە دامىتۋ. قاناس، نارات كورىنىس رايوندارىن جەتەكشى ەتكەن، تابيعات كورىنىسى، ۇلتتىق سالت - سانا، تاريحي مادەنيەت جانە ەل اتتاعان ساياحاتتى كەڭەيتۋدە تاباندى بولىپ، مەملەكەت دارەجەلى ساياحات كورىنىس رايوندارى مەن تۇيىندەرىنەن ءبىر توبىن قۇرۋدى جەدەلدەتىپ، ساياحات كاسىبىن تەزارادا تىرەكتى كاسىپكە اينالدىرۋ. قاناس قوس ساياحات اۋماعى كورىنىس رايونىنىڭ نەگىزدىك قۇرىلىسى مەن قىزمەت وتەۋ قۋاتى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، قوم، اققابا، بوياۋ كەرىش، ۇلكەن، كىشى قىران، قايىڭدى ارال، سىرعىما قۇم، جەمەنەي وتكەلى سياقتى كورىنىس تۇيىندەرىنىڭ دارەجەسىن كۇش سالا جوعارىلاتىپ، كوكتوعاي كورىنىس رايونىن ءتۇيىن ەتكەن شىعىس بولەك ساياحات ءوڭىرىن قالىپتاستىرىپ، قار - مۇز ساياحاتى، ەرەكشە ساياحات جانە شەكارالىق ساياحات سياقتى ايگىلى ماركا جاراتۋ، نارات كورىنىس رايوننىڭ (ءتۇيىنى) نەگىزدىك قۇرىلعىلارى مەن تيجارات قۇرىلعىلارى قۇرىلىسىن ءتۇيىندى ىلگەرىلەتىپ، ءىرى ساياحات سەرىكتىكتەرىنىڭ ءتۇيىندى كورىنىس رايوندارىنىڭ ساياحات بايلىعىن بىرىكتىرۋدى بار كۇشپەن قولداپ، سەگىز تاڭبالى قالاشىقتى، قاراجٶندى مەملەكەتتىڭ A4 دارەجەلى كورىنىس رايونى ەتىپ قۇرۋعا قول جەتكىزۋ، شينجياڭ تيانشان تاۋىن دۇنيە جۇزىلىك مۇراعاتتارعا مالىمدەۋ قىزمەتىن جەدەلدەتىپ، وبلىسىمىزدىڭ ساياحات كاسىبىنىڭ دامۋ دەڭگەيى مەن ورەسىن كۇش سالا جٶعارىلاتۋ. ساياحاتتى ۇگىتتەۋ، ساياحات بۇيىمدارىن ساتۋدى جەبەۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، ساياحات بازارىن باقىلاپ باسقارۋدى كۇشەيتىپ، ساياحات كاسىبىنىڭ اقاۋسىز تەز قارقىنمەن دامۋىن جەبەۋ كەرەك.

«اۋىل - قىستاق بازار ينجەنەرياسىن»، «قوس ءجۇز بازار ينجەنەرياسىن»، «ەرەن بازارلارى مەن وتباسىندىق قىزمەت وتەۋدى الەۋمەتتىك اۋماقتارعا جەتكىزۋ ينجەنەرياسىن» ىشكەرىلەي اتقارىپ، ساۋداعا قىزمەت وتەۋ، الەۋمەتتىك اۋماقتارعا قىزمەت وتەۋ، قورا - جاي كاسىبى، دەلدالدىق قىزمەت وتەۋ سياقتى تۇرمىستىق سيپاتتى قىزمەت وتەۋ كاسبىىن جەدەل دامىتىپ، قۇلجا قالاسىنىڭ حالىقارالىق زات اينالىم باقشاسى مەن كۇيتۇن قالاسىنىڭ ازيا، ەۆروپا حالىقارالىق زات اينالىم ساۋدا ورتالىعى، سولتۇستىك شينجياڭ حالىقارالىق اۆتوموبيل، ەلەكتر جابدىقتارىن ساۋدالاۋ باقشاسى سياقتى ءبىر توپ ساۋدا زات اينالىم كاسىبىن كۇش سالا دامىتىپ، جوعارى دەڭگەيلى، زور كولەمدى، شارپۋ قۋاتى كۇشتى، توپتاپ جونەلتۋ، قامبادا ساقتاۋ، قوراپتاۋ، اينالىم، مانەرلەۋ، جەتكىزۋ، ينفورماتسيالىق قۋاتى ءبىر تۇلعالانعان زات اينالىم بازاسى مەن زات اينالىم ورتالىعىنان ءبىر توبىن قۇرىپ، زات اينالىم، ساۋدا، توپتاۋ، جونەلتۋ، يمپورت - ەكسپورتتىق مانەرلەۋ جانە قىزمەت وتەۋ رولىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، ارنايىلانعان، الۋان ءتۇرلى وسىزامانعى ساۋدا زات اينالىم جۇيەسىن قۇرۋعا قۇلشىنىپ، وڭىرلىك ورتالىق قالا قۇرۋعا بەرىك نەگىز قالاۋ كەرەك.

6. نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسى مەن ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋدى كۇشەيتۋ

مەملەكەتتىڭ قولداۋى مەن شينجياڭعا سالالار بويىنشا كومەك بەرۋ ورايىن مىقتى يگەرىپ، ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ دامۋىنداعى جالپى جاعدايعا ساياتىن ءبىر توپ ءىرى سۋ يگىلىگى نەگىزدىك قۇرىلعى نىساندارىنا بەلسەنە قول جەتكىزۋ جانە اتقارۋ. ىلە وزەنى اڭعارى، قۇلىستاي ويپاتى وڭىرلەرىندەگى جەردى اشۋ، رەتتەۋ ينجەنەرياسىن جەدەلدەتىپ، ىلە وزەنى سۋ يگىلىگى تورابى جانە سولتۇستىك بەل توعان نىسانىن اتقارۋ تەبىنىن ارتتىرۋ، جەر، سۋ اشۋ ءتۇزىلىسى مەحانيزمىندە جاڭالىق جاراتۋدى بەلسەنە قاراستىرىپ، وڭتۇستىك بەل توعان سۋارمالى ءوڭىرىن تۇلعالاندىرۋ جانە ءدام وزەنىنەن سۋ باستاۋ ينجەنەريا قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، ابدىرا، جىرعالاڭ، توبىلعىتى سياقتى سۋ قويمالاردىڭ قۇرىلىسىن باستاۋعا كۇش سالۋ. ەگىنجاي سۋ يگىلىگى نەگىزدىك قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، سۋ يگىلىگى نەگىزدىك قۇرىلعىلار شارت - جاعدايىن جاقسارتۋ. سۋدى ۇنەمدەپ سۋارۋدى بەلسەنە دامىتىپ، مال شارۋاشىلىق رايوندارىنىڭ سۋ يگىلىگى قۇرىلعى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، سۋ بايلىعىن عىلمي ۇيلەسىمدى اشىپ پايدالانۋ. ىلە وزەنى اعارىنىڭ سۋ ەنەرگياسىن اشۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، سالىنۋ ۇستىندەگى 14 سۋ ەلەكتر ستانسياسىنىڭ قۇرىلىس قارقىنىن جەدەلدەتۋ؛ مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ سەرىكتىگىنىڭ 600 مىڭ كيلوۆاتتىق، جۇڭگو ەلەكتر قارجىلاندىرۋ سەرىكتىگىنىڭ شيحۋداعى 660 مىڭ كيلوۆاتتىق جىلۋ ەلەكتر ستانسياسى نىسانى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، مەملەكەتتىك ەلەكتر قۋاتى سەرىكتىگى، لۋنىڭ، شينۋىن، داتاڭ، حۋاديان سياقتى وت ەلەكتر نىساندارىنىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك جۇمىستارىن جەبەپ، 6 ميلليون كيلوۆاتتىق وت ەلەكتر قۋاتىن كۇن ىلگەرى قالىپتاستىرۋعا كۇش سالۋ. شياڭگاڭ ەنەرگيا سەرىكتىگىنىڭ شيحۋداعى شەگىشور وزەنى، ساۋانداعى قورقىس وزەنى ساتىلى سۋ ەلەكتر ستانسياسى مەن جۇڭگو ەلەكتر قارجىلاندىرۋ سەرىكتىگىنىڭ، جۇڭگو گۋاڭدۇڭ يادىرولىق ەلەكتر سەرىكتىگىنىڭ جەل ەلەكتر نىساندارى جۇمىسىن باستاۋ. ەلەكتر تورابى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، ەلەكتر تورابىن باسقارۋ ءتۇزىلىسى مەحانيزمىن جونگە سالىپ، ەنەرگيا بازاسىن قۇرۋعا شارت - جاعداي ازىرلەۋ. قۇلجادان دوڭمازارعا دەيىنگى جوعارى قارقىندى تاس جٶل، مايتاۋدان كۇشارعا دەيىنگى تاس جول نىسان قۇرىلىستارىنىڭ قارقىنىن جەدەلدەتىپ، سايرامنان كەڭسايعا، كۇيتۇننەن قارامايلىعا دەيىنگى جوعارى قارقىندى تاس جٶل قۇرىلىسىن اياقتاتىپ، اۆتوموبيل قاتىناۋىنا، بۋرىلتوعايدان التايعا دەيىنگى جوعارى قارقىندى تاس جولدىڭ ۇستەگى جىلى جۇمىس باستاۋىنا كەپىلدىك ەتۋ؛ قارامايلىدان شاۋەشەككە دەيىنگى جوعارى قارقىندى تاس جول، جالدىڭ ۇيىنەن بۋرىلتوعايدىڭ جاڭا رايونىنا، كوكتوعاي كورىنىس رايونىنا دەيىنگى جوعارى دارەجەلى تاس جول،  قۇلجادان جىڭعا، قۇلجادان تەكەسكە، موڭعۇلكۇرەگە جانە موڭعۇلكۇرەدەن ۋىنسىۋعا دەيىنگى وڭتۇستىك، سولتۇستىك شينجياڭدى تۇتاستىراتىن تاس جول سياقتى نىسانداردىڭ الدىڭعى مەرىزىمدىك جۇمىستارىن بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، بەيتۇن - كوكتوعاي - شىعىس جوڭعار تەمىر جول قۇرىلىسىن باستاپ، جىڭ - قۇلجا- قورعاس تەمىر جٶلىنىڭ قوسالقى لەنياسى، كۇيتۇن - بەيتۇن تەمىر جولىنىڭ قوسالقى لەنياسى، قارامايلى - شاۋەشەك تەمىر جولى مەن بەيتۇن - التاي تەمىر جولىنىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك جۇمىستارىندا ماندىك ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزۋ كەرەك.

ورتانى قورعاۋدى باستى ورىنعا قويىپ، ەكولوگيالىق وبلىس قۇرۋ ستراتەگياسىن اتقارۋ. قورعاۋ بارىسىندا اشۋ، اشۋ بارىسىندا قورعاۋ پرينسىبىندە تاباندى بولىپ، اينالمالى ەكونوميكا مەن ەنەرگيانى ۇنەمدەيتىن، ورتانى قورعايتىن كاسىپتەردى دامىتىپ، مەشەۋ ءوندىرىس قۋاتىن كۇشىنەن قالدىرىپ، ەنەرگيانى ۇنەمدەپ، ىعىستىرۋدى ازايتۋدى ويداعىداي يگەرۋ؛ كاسىپورىنداردىڭ ىرگە تەبۋ ولشەمىن جوعارىلاتىپ، ورتا حاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتۋ. كاسىپ قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرۋ، دارەجەسىن جوعارىلاتۋ قىزمەتىن ىلگەرىلەتىپ، 300 مىڭ توننادان تومەنگى شاعىن كومىركەندەردى بىرتىندەپ جاۋىپ، بايلىقتى ءىرى كاسىپورىن، ءىرى توپتارعا قاراي بەيىمدەتىپ، بايلىقتى قورعاۋ مەن ءونىمدى پايدالانۋدى جەبەۋ. ەنەرگيا، سۋ ۇنەمدەۋدى جانە تازا ءوندىرىستى ىلگەرىلەتىپ، چيڭحۋا، ىلە بولات - تەمىر، تيانشان سەمونتى سياقتى ءىرى كاسىپورىنداردى قالدىق جىلۋدان ەلەكتر تاراتۋ، جاراقسىز زاتتاردان سەمونت ءوندىرۋ نىسانىن اتقارۋعا شابىتتاندىرىپ، كاسىپ سالاسى جەلىسىن ۇزارتىپ، لاس زاتتاردى ىعىستىرۋدى ازايتىپ، اينالمالى ەكونوميكانى دامىتۋ. ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ، جۇمسالىمدى تومەندەتۋ تەحنيكاسىن جالپىلاستىرىپ، بىرلىك ءوندىرىستىڭ جالپى ەنەرگيا جۇمسالىمىن قاتاڭ تىزگىندەپ، مەشەۋ ءوندىرىس قۋاتىن كۇشىنەن قالدىرۋدى جەدەلدەتۋ. ىلە، ەرتىس وزەندەرىنىڭ لاستانۋىن وڭاۋ، توپىراقتىڭ شايىلۋىنىڭ الدىن الۋ سياقتى ينجەنەريانى جاپپاي ىلگەرىلەتىپ، سازدى جەرلەردى، جايىلىمدى قورعاۋ، جايىلىم مەن مالدىڭ تەپە - تەڭدىگىن ساقتاۋ، ءورىس جاڭالاۋ، مال جايۋعا تيىم سالۋ، جايىلىمدى تىنىقتىرۋ سياقتى تۇزىمدەردى قاتاڭ اتقارىپ، تابيعي ورماندى قورعاۋ، ”ءۇش تەرىستىك“ ىقتاسىندى ورمان، جوڭعار ويپاتىنىڭ وڭتۇستىك جيەگىندە قۇمايتتانۋدان ساقتانۋ، قۇمدى تىزگىندەۋ، ورماندى، جايىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋ سياقتى ەكولوگيانى قالپىنا كەلتىرۋ ينجەنەرياسىن جالعاستى اتقارىپ، ىلەنى شينجياڭ بويىنشا «بايلىقتى باياندى اشۋداعى جانە ەكولوگيالىق ورتانى باياندى قورعاۋداعى» ۇلگى كورسەتۋ رايونى ەتىپ قۇرۋعا كۇش سالۋ كەرەك.

7. حالىق تۇرمىسىن بارىنشا قامتاماسىزداندىرۋ جانە جاقسارتۋ

قالا، اۋىلداردا الەۋمەتتىك كاسىپتەندىرۋگە قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرىپ، كاسىپتەندىرۋدى قولداۋ ساياساتتارىن مۇقيات تياناقتاندىرىپ، كاسىپتەندىرۋ ورىندارىن مۇمكىندىكتىڭ بارىنشا كوبەيتىپ، ارنالارىن كەڭەيتۋ، بىردە - ءبىر ادامى كاسىپتەنبەگەن وتباسىلارىنىڭ، جوعارى مەكتەپ تاۋىسقان وقۋشىلاردىڭ، قوسىننان شەگىنگەن اسكەرلەردىڭ، اۋىل - قىستاقتارداعى بوس ەڭبەككۇشتەردىڭ كاسىپتەنۋ جانە باسقا كاسىپكە ويىسۋ قىزمەتىن ءتۇيىندى تۇردە ويداعىداي ىستەۋ. قالا، اۋىل تۇرعىندارىن قامتىعان قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ جۇيەسىن ورناتىپ، قالا، اۋىلداردا ەمدەلۋ، قۇتقارۋعا كومەك بەرۋ ءتۇزىمى، قالا - قالاشىق جۇمىسشى - قىزمەتشىلەرى مەن تۇرعىنداردىڭ نەگىزگى ەمدەلۋىن قامسىزداندىرۋ، اۋىل - قىستاقتىڭ جاڭاشا سەلبەسىپ ەمدەلۋ جانە ەڭ تومەنگى تۇرمىسى قامتاماسىزداندىرىلاتىن توپتاردى، قيىنشىلىعى بار شارۋا جۇمىسكەرلەردى نەگىز ەتكەن ۋاقىتتىق كومەك بەرۋ ءتۇزىمىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، جىل سوڭىندا قامسىزداندىرۋعا قاتىناسپاعان كوللەكتيۆ كاسىپورىندارداعى «60-، 70- جىلدار جۇمىسشىلارى» مەن «بالا - شاعادان شىققان جۇمىسشىلارىن» نەگىزگى زەينەتكەرلىك قامسىزداندىرۋ كولەمىنە تولىق ەنگىزۋ. قالا، اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ەڭ تومەنگى تۇرمىستىق كومەك قاراجاتى ولشەمىن بىرتىندەپ جوعارىلاتىپ، قالا، اۋىلدارداعى قيىنشىلىعى بار بۇقارانىڭ نەگىزگى تۇرمىسىن قامتاماسىزداندىرۋ جانە جاقسارتۋعا كۇش سالۋ. جالپىلىق مەنشىككە جاتپايتىن شارۋاشىلىقپەن شۇعىلدانۋشىلاردى، شارۋا جۇمىسكەرلەردى، جەرى قايتارىپ الىنعان ديحانداردى، وزدىگىنەن كاسىپتەنگەندەردى جانە ەرىكتى كاسىپتەنگەندەردى قامسىزداندىرۋعا قاتىناستىرۋ قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋ. قالا، اۋىلدارداعى تۇرعىنداردىڭ ەڭ تومەنگى تۇرمىسىن قامتاماسىزداندىرۋ ءتۇزىمىن جاپپاي تياناقتاندىرىپ، قامتاماسىزداندىرۋعا تيىستىلەردى تولىق قامتاماسىزداندىرۋ، تۇرگە ايىرىپ قامتاماسىزداندىرۋ، دەمالىسقا شىعارۋعا تيىستىلەرىن دەمالىسقا شىعارۋ ساياساتىن كەمەلدەندىرۋ، قارتتار مەن مۇگەدەكتەر ىستەرىن بەلسەنە دامىتۋ كەرەك.

وبلىستى ”عىلىم - تەحنيكا، وقۋ - اعارتۋ ارقىلى كوركەيتۋ“ ستراتەگياسىن ىشكەرىلەي اتقارۋ. عىلىم - تەحنيكا العا باسارلىعىنىڭ باستاماشىلدىق رولىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، مەملەكەت، اۆتونوميالى رايون دارەجەلى عىلىم - تەحنيكا جوسپار نىسانىن بەلسەنە جولداپ، ىلەنىڭ مەملەكەت دارەجەلى اۋىل شارۋاشىلىق عىلىم - تەحنيكا باقشا قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، وزەكتى رايون قۇرۋ قىزمەتىن ويداعىداي يگەرۋ. ”ساپا ينجەنەرياسىن“ جالعاستى اتقارىپ، عىلىم- تەحنيكانى جالپىلاستىرۋ قىزمەتىن كۇشەيتىپ، ءبىلىم مەنشىگى ۇقىعىن ۇگىتتەۋ جانە قورعاۋ قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋ؛ عىلىم- تەحنيكا ارناۋلى قىزمەتكەرلەرىن نەگىزگى ساتىعا جىبەرۋ قىزمەتىن جالعاستى ورىستەتىپ، عىلىم - تەحنيكا جەتىستىكتەرىن وندىرگىش كۇشكە اينالدىرۋدى جەدەلدەتىپ، كاسىپ قۇرىلىمىن رەتتەۋدى جانە قارىشتاپ دامۋدى پارمەندى عىلىم - تەحنيكالىق تىرەكپەن قامداۋ. وقۋ - اعارتۋدى الدىمەن دامىتۋ ستراتەگياسىندا تاباندى بولىپ، وقۋ - اعارتۋ بايلىعىن ورنالاستىرۋدى ۇزدىكسىز ساپالىلاندىرىپ، مىندەتتى اعارتۋدىڭ بىركەلكى دامۋىن جەبەۋ؛ وقۋعا تۇسۋدەن ىلگەرگى تاربيەنى، تولىق ورتا ساتىسىنداعى اعارتۋدى كۇشەيتىپ، كاسىپتىك اعارتۋدى بارىنشا دامىتۋ؛ ”قوس ءتىل“ بالالار باقشاسىن ويداعىداي قۇرىپ، ”قوس ءتىل“ وقىتۋىنىڭ ساپاسىن جوعارىلاتۋ؛ كاسىپتىك اعارتۋ باقشا رايونى قۇرىلىسىن باستاپ، سالالار بويىنشا كومەكتەسۋ نىسانىن تياناقتاندىرىپ، وقىتۋ شارت - جاعدايىن بىرتىندەپ جاقسارتۋ؛ ىلە داشۋەسىن قۇرۋدىڭ الدىڭعى مەرزىمدىك قىزمەتىن بەلسەنە ويداعىداي ىستەپ، كاسىپتىك تەحنيكالىق دارىندىلاردى باۋلۋدى جەدەلدەتۋ. مەكتەپتەردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ، ازىق - تۇلىك، قاتىناس حاۋىپسىزدىگى تاربيەسى مەن حاۋىپسىزدىكتى باسقارۋ قىزمەتىن كۇشەيتىپ، ءتۇرلى شىرعالاڭداردىڭ تۋىلۋىنان قاتاڭ ساقتانۋ؛ مەملەكەتتىڭ مىندەتتى وقۋ - اعارتۋ قاراجاتىن قامتاماسىزداندىرۋ مەحانيزمىنە رەفورما جاساۋ ساياساتىن مۇقيات تياناقتاندىرىپ، حالىق رازى بولاتىن وقۋ - اعارتۋ ىستەرىن ويداعىداي ىستەۋ كەرەك.

وسىزامانعى مادەنيەت قۇرىلىسىن كۇش سالا جەبەۋ. پارتيا قۇرىلعاندىعىنىڭ 90 جىلدىعىن جانە ءىرى مەرەكەلەردى قۇتتىقتاۋ قيمىلدارىن وراي ەتىپ، ءجۇز كۇندىك مادەنيەت الاڭى قيمىلى مەن اۋىل - قىستاقتارداعى ءجۇز كۇندىك مادەنيەت،  دەنە تاربيە جارىس قيمىلدارىن بەلسەنە ورىستەتىپ، مادەنيەتتى اۋىل - قىستاقتارعا جەتكىزۋ، ارالاپ ويىن قويۋ، مادەنيەت، دەنە تاربيە ىستەرىنىڭ جاپپاي دامۋى مەن بارىنشا گۇلدەنىپ كوركەيۋىن ۇزدىكسىز جەبەۋ. مادەنيەت ىستەرى قۇرىلىسىنىڭ اياق الىسىن جەدەلدەتىپ، شىعىس جەلى ينجەنەرياسى، شارۋالار كىتاپحاناسى ينجەنەرياسى، اۋىل - قىستاقتاردا كينو قويۋ ينجەنەرياسى، مادەنيەت، ينفورماتسيا بايلىقتارىنان ورتاق يگىلىكتەنۋ ينجەنەرياسى سياقتى الەۋمەتتىك مادەنيەتتىڭ حالىققا يگىلىك جاراتۋ ينجەنەرياسىن جالعاستى اتقارىپ، قالا، اۋىلداردى قامتىعان الەۋمەتتىك مادەنيەتكە قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن قۇرۋعا كۇش سالۋ. از ۇلتتاردىڭ تاڭداۋلى، ءداستۇرلى مادەنيەتىنىڭ دامۋىن جەدەلدەتىپ، تاريحي مادەني مۇرالار مەن بەيزاتتىق مادەني مۇرالاردى قورعاۋدى كۇشەيتۋ. بادىك باسىلىمداردى الاستاپ، زاڭسىز باسىلىمدارعا سوققى بەرۋ قىزمەتىن تاباندىلىقپەن ورىستەتىپ، مادەنيەت بازارلارىن باسقارۋدى كۇشەيتۋ جانە ۇزدىكسىز اقاۋسىزداندىرۋ. راديو - تەلە باعدارلامالارىن قىستاقتارعا جەتكىزۋ، شيزاڭ - شينجياڭ ينجەنەرياسىن جالعاستى اتقارۋ، از ۇلت تىلىندەگى تەلە فيلىم نومىرلەرىن اۋدارۋ، جاساۋعا قارجى قوسۋ قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، ۇلتتاردىڭ كوپ ساتىلى، جان - جاقتىلى، الۋان ءتۇرلى رۋحاني مادەنيەت قاجەتىن ۇزدىكسىز قاناعاتتاندىرۋ كەرەك.

«حالىقتىق دەنە شىنىقتىرۋ ەرەجەسىن» مۇقيات تياناقتاندىرىپ، «تيانشان باۋرايىنداعى ون مىڭ شاقىرىمدىق دەنە تاربيە كاريدورى ينجەنەرياسىن» جاپپاي اتقارىپ، حالىقتىق دەنە شىنىقتىرۋ قيمىلىن كەڭ كولەمدە ورىستەتىپ، حالىقتى نەگىزگى الەۋمەتتىك دەنە تاربيە قىزمەت وتەۋىنەن يگىلىكتەندىرىپ، ۇلتتاردىڭ دەنە ساپاسىن جوعارىلاتۋ. ەمدەۋ - دەنساۋلىق ساقتاۋ رەفورماسى مەن دامۋىن جەدەلدەتىپ، ەمدەۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋعا قىزمەت وتەۋ ورەسىن شىنايى جوعارىلاتۋ. ەمدەۋ، ءدارى - دارمەك، دەنساۋلىق ساقتاۋ ءتۇزىلىسى رەفورماسىن بەلسەنە تەرەڭدەتىپ، مەملەكەتتىڭ نەگىزگى ءدارى - دارمەك ءتۇزىمى سىناق ءتۇيىنى قىزمەتىن ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ. الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋعا قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، نەگىزگى الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋعا قىزمەت وتەۋدىڭ بىركەلكىلىگىن جەبەپ، شارۋالاردىڭ ناۋقاس كورسەتۋ اقىسى قىمبات بولۋ ماسەلەسىن كۇش سالا شەشىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ەمدەلۋىنە كەپىلدىك ەتۋ. ەگىن، مال شارۋاشىلىق رايوندارىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، اۋىل - قىستاقتارداعى 3 دارەجەلى ەمدەۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋعا قىزمەت وتەۋ تورابى مەن قالا الەۋمەتتىك اۋماقتارىنداعى دەنساۋلىق ساقتاۋعا قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرۋ. ايدس، تۋبەركۋلەز سىندى سالماقتى، جۇقپالى اۋرۋلاردان ساقتانۋ جانە ونى ەمدەۋ قىزمەتىن كۇش سالا ويداعىداي ىستەپ، ءتۇرلى الەۋمەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۋاقيعالارىنىڭ توسىننان تۋىلۋىنان قاتاڭ ساقتانۋ. ازىق - تۇلىك، ءدارى - دارمەك حاۋىپسىزدىگى جاۋاپكەرلىك جۇيەسىن ورناتىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، ازىق - تۇلىك، ءدارى - دارمەك حاۋىپسىزدىگىن باقىلاپ باسقارۋ قۋاتىن جوعارىلاتىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ازىق - تۇلىك، ءدارى - دارمەك حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىزداندىرۋ. جوسپارلى تۋىت قىزمەتىنە جان - جاقتى رەفورما جاساۋدا جانە جاڭا نەكە سالتىن وتباسىلارىنا جەتكىزۋدە ۇلگى كورسەتەتىن وبلىس قۇرۋ قىزمەتىن جاپپاي ىلگەرىلەتىپ، جىلجىمالى جان سانىنىڭ جوسپارلى تۋىتىنا قىزمەت وتەۋ مەن باسقارۋدى كۇشەيتىپ، قالا- قالاشىقتاردا جوسپارلى تۋىتتى اتقارعان وتباسىلارىنا بەرىلەتىن سيلىق سومانى تياناقتاندىرۋ قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋ كەرەك.

دارىندىلاردى باۋلۋ، ىستەتۋ، باۋراۋ ساياساتتىق شارالارىن كەمەلدەندىرىپ، ىستاجىن بۇلدايتىن، كىنالايتىن كوزقاراستاردى جويىپ، جارامدى قابىلەت يەلەرىن تاڭداپ، اماليات بارىسىندا دارىندىلاردى بايقاۋ، تاربيەلەۋ، شىنىقتىرۋ، ىستەتۋ، جەتىلدىرۋ كەرەك. رايون ءىشى - سىرتىنداعى جوعارى مەكتەپتەرمەن، عىلمي زەرتتەۋ قۇرىلىمدارىمەن سەلبەستىكتى، اۋىس - كۇيىستى كۇشەيتىپ، دارىندىلاردى عىلمي، ۇيلەسىمدى تۇردە باۋراپ، شوعىرلاندىرىپ، ىستەتىپ، «بىلىمگە، دارىندىلارعا قۇرمەت ەتەتىن» تاماشا قوعامدىق اۋقىم قالىپتاستىرۋ كەرەك.

جاڭا كەزەكتى شينجياڭعا سالالار بويىنشا كومەكتەسۋ قىزمەتىن تىڭعىلىقتى ويداعىداي ىستەۋ. حالىق تۇرمىسىن باستى ورىنعا قويۋ، جوبانى الدىمەن اتقارۋ، كاسىپ سالاسىن ءتۇيىن ەتۋ پرينسىبىنە تاباندى بولىپ، سالالار بويىنشا كومەكتەسۋ قىزمەتىنىڭ كەمەلدى مەحانيزمى مەن قىزمەت وتەۋدى سايكەستىرۋ مەحانيزمىن شىنايى كەمەلدەندىرىپ، كومەكتەسەتىن ولكە، قالالارعا بەلسەنە سايكەسىپ، ءتۇرلى قىزمەتتەردى ۇشتاستىرۋدى ويداعىداي ىستەپ، كومەكتەسۋ قىزمەتىنىڭ پارمەندى، رەتتى، ءونىمدى ورىستەتىلۋىنە كەپىلدىك ەتۋ. ءار دارەجەلى حالىق ۇكىمەتتەرى شينجياڭعا كومەككە كەلگەن كادرلارعا كوڭىل ءبولىپ، قامقورلىق جاساپ، ولارعا تاماشا قىزمەت، تۇرمىس ورتاسىن جاراتىپ، رولدارىن بارىنشا ساۋلەلەندىرىپ، اۆتونوميالى وبلىسىمىزدىڭ قارىشتاپ دامۋىن جۇزەگە اسىرۋعا تىڭ ومىرشەڭدىك كۇش قوسۋ قاجەت.

8. قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعى مەن ورنىقتىلىعىن بەلسەنە جەبەۋ

ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ شينجياڭنىڭ ورنىقتىلىعىن قورعاۋ جونىندەگى شەشىمدەرى مەن ورنالاستىرۋلارىن بۇلجىتپاي تياناقتاندىرىپ، زورلىقتى كۇشكە قارسى تۇرۋعا، زاڭ - ءتۇزىمدى، ءتارتىپتى دارىپتەۋگە تاباندى بولىپ، «ءتورتتى ءبىلۋ، تورتكە قانىق بولۋ، ءتورتتى يگەرۋ» سىندى ءونىمدى مەحانيزمدى قاتاڭ تياناقتاندىرىپ، نەگىزگى ساتىلاردىڭ نەگىزدىك قىزمەتىن، يدەيولوگيا سالاسىنداعى بولشەكتەۋشىلىككە قارسى كۇرەستى كۇشەيتىپ، ۇنامدى تاربيە مەن بەتپە - بەت ۇگىت تاربيە قىزمەتىن تاباندىلىقپەن ورىستەتىپ، قوعام اماندىعىن جاپپاي وڭاۋدى كۇشەيتىپ، تىنىش ورتا قۇرۋ قيمىلىن بەلسەنە ورىستەتىپ، ورنىقتىلىقتى قورعاۋ قىزمەتىنىڭ ۇدايلىعىن جەبەۋ كەرەك. قاتاڭ سوققى بەرۋدىڭ تەگەۋرىندى تەبىنىن قاي - قاشاندا ساقتاپ، مالىمەت، ينفورماتسيا، قوعامدىق اۋقىمدى تۇجىرىمداۋ جانە توتەپ بەرۋ قۋاتىن كۇشەيتىپ، «ءۇش ءتۇرلى كۇشتىڭ» بولشەكتەۋ، ءبۇلدىرۋ ارەكەتتەرىنە، زورلىقتى كۇش، لاڭكەستىك ارەكەتتەرىنە جانە ءتۇرلى قىلمىستى ىستەر قىلمىستىلارىنا سىلەيتە سوققى بەرۋ. ءدىن ىستەرىن زاڭ بويىنشا باسقارۋدى كۇشەيتىپ، ءدىن ىستەرىندە «بەس ءتۇرلى مەحانيزمدى» جاپپاي تياناقتاندىرىپ، وتانشىل ءدىني قايراتكەرلەر مەن دىنگە سەنەتىن بۇقارانىڭ قوعام ورنىقتىلىعىن قورعاۋداعى بەلسەندى رولىن ساۋلەلەندىرۋ. مەملەكەت قورعانىسى تاربيەسىن تەرەڭدەتىپ، زاپاس كۇش قۇرىلىسىنا ءمان بەرىپ، شەكارا قورعانىسى حاۋىپسىزدىك قامالىن ورناتۋ. «ۇلى وتاندى قىزۋ ءسۇيۋ، كورىكتى اتا مەكەن قۇرۋدى» نەگىزگى تاقىرىپ ەتكەن ۇلتتار ىنتىماعى تاربيەسى مەن ۇلتتار ىنتىماعى العا باسارلىعىنداعى ۇزدىك ورىن قۇرۋ قيمىلىن ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، ارميا مەن ۇكىمەتتىڭ، ارميا مەن حالىقتىڭ ىنتىماعىن كۇشەيتىپ، قوس قولداۋداعى قول جەتكىزگەن ناتيجەلەردى بەكەمدەۋ. اۆتونوميالى رايوننىڭ زاڭ - ءتۇزىم ۇگىت ەرەجەسىن دايەكتى تياناقتاندىرىپ، 6- بەسجىلدىق زاڭ جالپىلاستىرۋ، زاڭدىق كومەك بەرۋ جانە زاڭدىق قىزمەت وتەۋ قيمىلدارىن ورىستەتىپ، تۇتاس قوعامنىڭ دەموكراتيالىق زاڭ - ءتۇزىم قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋ. جاڭا جاعدايداعى بۇقارالىق قىزمەتتى تىڭعىلىقتى ويداعىداي ىستەپ، قوعامدىق باسقارۋدا جاڭالىق جاراتىپ، قوعامدىق قايشىلىقتاردى، داۋ - شارلاردى شەشۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرىپ، بۇقارانىڭ ءتول مۇددەسىنە ساياتىن كورنەكتى ماسەلەلەردى مۇقيات ءبىر جاقتى ەتىپ، قايشىلىقتان تۋ باستان ساقتانۋ جانە ونى ازايتۋ كەرەك. تۇتقيىل ۋاقيعالاردى تەز اڭىس ەتۋ جانە ونى ءبىرجاقتى ەتۋ قۋاتىن جوعارىلاتىپ، ورنىقتىلىق قىزمەتىن يگەرەتىن ارناۋلى تۇراقتى قوسىن قۇرىپ، قوعام ورنىقتىلىعىن قورعايتىن باياندى مەحانيزمدى كەمەلدەندىرىپ، قوعامدىق، ساياسي جاعدايدىڭ جاراسىمدىلىعى مەن ورنىقتىلىعىن قورعاۋ. «ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگى زاڭىن» مۇقيات دايەكتىلەندىرىپ، «حاۋىپسىزدىكتى ءبىرىنشى ورىنعا قويۋ، ساقتانۋدى نەگىز ەتۋ، جاپپاي وڭاۋ» باعىتىندا تاباندى بولىپ، ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگى جاۋاپكەرلىك ءتۇزىمىن قاتاڭ تياناقتاندىرىپ، اۋىر، ءىرى حاۋىپسىزدىك ۋاقيعالارىنىڭ تۋىلۋىنان ءونىمدى ساقتانۋ جانە ونى تەجەۋ كەرەك.

بەسىنشى، حالىق رازى بولاتىن ۇكىمەت قۇرۋ

 

جاڭا جاعدايدا ۇكىمەت قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋدە ءسوزسىز حالىق مۇددەسىن شىعار ءتۇيىن ەتۋگە تاباندى بولىپ، قوعامدىق باسقارۋ مەحانيزمىندە جاڭالىق جاراتىپ، ۇكىمەتتىڭ وزىندىك قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ كەرەك.

ۇكىمەت فۋنكيتسياسىن اتقارۋ. جالپى حالىقتى قامتىعان الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ جۇيەسىن قۇرۋدى جەدەلدەتىپ، ۇكىمەتتىڭ نەگىزدىك، الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ قۋاتىن كۇشەيتىپ، ۇكىمەت ءىسىن باسقارۋدا جاڭالىق جاراتىپ، حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋعا قۇلشىنىپ، جوعارى ءونىمدى ۇكىمەت قىزمەتى ورتاسىن، ءادىل دە تۋرا، زاڭمەن باسقارۋ ورتاسىن، ارناعا تۇسكەن سەنىمدى بازار ورتاسىن جانە جاراسىمدى دا ورنىقتى قوعامدىق ورتا جاراتۋعا كۇش سالۋ. اكىمشىلىك تەكسەرىپ بەكىتۋ ءتۇزىمى رەفورماسىن ۇزدىكسىز تەرەڭدەتىپ، جۇمىس ءتارتىبىن قاراپايىمداستىرىپ، تەكسەرىپ بەكىتۋ ىستەرىن ازايتىپ، قىزمەت ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ. اپاتتان ساقتانۋ، اپات زيانىن ازايتۋ قۋاتى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، ءىرى جاراتىلىستىق اپات، تۇتقيىل تۋىلاتىن الەۋمەتتىك ۋاقيعالاردى شۇعىل ءبىر جاقتى ەتۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرۋ. زات باعاسىن باقىلاپ باسقارۋدى كۇشەيتىپ، ءار ۇلت حالقىنىڭ نەگىزگى تۇرمىسن شىنايى قامتاماسىزداندىرۋ كەرەك.

اكىمشىلىكتى زاڭ بويىنشا قاتاڭ جٷرگىزۋ. شەشىمنىڭ عىلميلىعىنا، دەموكراتيالىعىنا تاباندى بولىپ، ءىرى ىستەرگە شەشىم جاساۋدا مامانداردان كەڭەس سۇراۋ ءتۇزىمىن، دالەل - سپات تىڭداۋ ءتۇزىمىن جانە اشىق جاريالاۋ ءتۇزىمىن كەمەلدەندىرىپ، شەشىمنىڭ جاريالىلىعى مەن بۇقارانىڭ  ارالاسۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ. وبلىستىق حالىق قۇرىلتايى جانە ونىڭ تۇراقتى كوميتەتىنىڭ زاڭدىق باقىلاۋى مەن وبلىستىق ساياسي كەڭەستىڭ دەموكراتيالىق باقىلاۋىن سانالى قابىلداپ، اقپاراتتىق جاماعات پىكىرى مەن قوعامدىق بۇقارالىق باقىلاۋعا ءمان بەرۋ. اكىمشىلىك قايتا قاراۋ، ارىزعا جاۋاپ قايتارۋ قىزمەتىن ويداعىداي ىستەپ، ازاماتتاردىڭ زاڭدى ۇقىق - مۇددەسىنە زيان جەتكىزەتىن ارەكەتتەردى باتىل تەجەپ جانە تۇزەتىپ، اكىمشىلىكتى زاڭ بويىنشا اتقارۋ ورەسىن جوعارىلاتۋ. ۇكىمەت ىسىندە جاريا بولۋدى تەرەڭدەتىپ، ەلەكتروندى ۇكىمەت ءىسى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، ۇكىمەتتىڭ احبار جاريالاۋ ءتۇزىمىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، ءار ۇلت حالىق بۇقاراسىنىڭ دەموكراتيالىق ۇقىعىن قامتاماسىزداندىرۋ كەرەك.

ستيلدى شىنايى جاقسارتۋ. بۇقارالىق لۋشيانعا قاي - قاشاندا تاباندى بولىپ، شىندىققا جۇگىنىپ، ناقتى ءىس ىستەۋ ستيلى ارقىلى ءتۇرلى قىزمەتتەردى جەبەپ، ۋاقىت پەن زەيىن - زەردەنى نەگىزگى ساتىعا ىشكەرىلەي ارالاسۋعا، ساياساتتى زەرتتەۋگە جانە ماسەلەلەردى شەشۋگە كوپتەپ جۇمساۋ. جاۋاپكەرلىك تۇلعاسىن ايقىنداپ، باعالاۋ مازمۇنىن ساپالىلاندىرىپ، جاۋاپكەرلىكتى قاتاڭ باعالاپ، قىزمەتتى عىلمي، كەمەلدى تياناقتاندىرۋ مەحانيزمىن قۇرىپ، ءتۇرلى شەشىمدەر مەن قىزمەت ورنالاستىرۋلارىنىڭ تياناقتانۋىن جەبەپ، ناقتى ونىمدىلىككە قول جەتكىزۋ. ءار دارەجەلى كادرلار حالىق بۇقاراسىنىڭ ءتۇبىرلى مۇددەسىن ويداعىداي جۇزەگە اسىرۋدى، قورعاۋدى، دامىتۋدى قاي - قاشاندا قىزمەتتىڭ شىعار ءتۇيىنى ەتىپ، ۇقىعىنان دۇرىس پايدالانىپ، يدەيالىق جاقتا بۇقاراعا قۇرمەت ەتىپ، سۇيىسپەنشىلىك جاقتا بۇقاراعا جاناسىپ، قىزمەتتە بۇقاراعا سۇيەنىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ كوڭىل ءبولىپ وتىرعان ماسەلەلەرىن شىنايى ويداعىداي شەشۋ كەرەك.

پاكتىك قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. «باسشى كادرلاردىڭ ۇكىمەت ىسىندە پاك بولۋ ەرەجەسىن»، «ءبىر ورىندا قوس جاۋاپكەرلىك ارقالاۋ» مەحانيزمىن قاتاڭ اتقارىپ، تۇبەگەيلى وڭاۋ، ساقتانۋ جانە ءتۇزىم قۇرىلىسىنا باسا ءمان بەرۋ، شىرىكتەسۋگە قارسى تۇرۋ ازعىنداۋدان ساقتانۋ تاربيەسىنىڭ ءونىمدى مەحانيزمىن، شىرىكتەسۋگە قارسى تۇرىپ، پاكتىكتى دارىپتەۋ ءتۇزىمى جۇيەسىن، بيلىك جٷرگىزۋدە باقىلاۋ - مەڭگەرۋ مەحانيزمىن ورناتۋ. ەكونوميكالىق جاۋاپكەرلىك پەن قازىنالىق باقىلاۋدى ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، بيلىك جٷرگىزۋدە تىزگىندەۋ مەن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ. ۇقىپتىلىقپەن اكىمشىلىك جۇرگىزۋگە تاباندى بولىپ، استا - توك سىراپشىلدىققا قارسى تۇرىپ، اكىمشىلىكتىڭ وزىندىك قۇنىن ۇزدىكسىز تومەندەتۋ. كاسىپتىك ستيلدى ارناۋلى وڭاۋ قىزمەتىن بەلسەنە جەبەپ، بۇقارانىڭ مۇددەسىنە زيان سالاتىن بۇرىس ستيلدەردى باتىل تۇزەتۋ كەرەك.

ۋاكىلدەر! وبلىسىمىزدىڭ «12- بەسجىلدىق» جوباسىنىڭ دامۋ جوسپارى جاسالدى، تاريحي بورىشىمىز داڭىقتى دا جاپالى، ارقالاعان جاۋاپكەرلىگىمىز قاسيەتتى دە سالماقتى. اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم مەن حالىق ۇكىمەتىنىڭ جانە وبلىستىق پارتكومنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، وبلىسىمىزداعى ءار ۇلت حالقىن ىنتىماقتاستىرىپ جانە باستاپ، سەنىمدى بەكەمدەپ، رۋحتى سەرپىلتىپ، ءورىس اشا العا ىلگەرىلەپ، قىزمەتتى تىڭعىلىقتى ىستەپ، اناعۇرلىم گۇلدەنگەن، باي دا وركەنيەتتى، جاراسىمدى دا ورنىقتى اۆتونوميالى وبلىس قۇرۋ جولىندا قۇلشىنا كۇرەس جۇزگىزەيىك!

 

 

 

ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﺣﺎﻟﯩﻖ ﯗﻛﯩﻤﻪﺗﻰ ﻛﻪﯕﺴﻪ ﻣﻪﯕﮕﻪﺭﻣﻪﺳﻰ ﯗﻳﯩﻤﺪﺍﺳﺘﯩﺮﻋﺎﻥ
ﯨﻠﻪ ﻗﺎﺯﺍﻕ ﺍﯙﺗﻮﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻰ ﻭﺑﻠﯩﺴﺘﯩﻖ ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ باسقارادى  [新ICP备05001353号]
ﻩﻟﻪﻛﺘﺮﻭﻧﺪﻯ ﺍﻛﯩﻤﺸﯩﻠﯩﻚ ﯨﺴﺘﻪﺭ ﻛﻪﯕﺴﻪﺳﻰ ﺗﻪﺣﻨﻴﻜﺎﻟﯩﻖ ﺟﺎﻗﺘﺎﻥ ﺟﻪﺗﻪﻛﺸﯩﻠﯩﻚ ﻩﺗﻪﺩﻯ